Tweante

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Tweante
Vlagge van Tweante Woapn van Westfalen, wat ook veur Tweante broekt wodt
Vlagge van Tweante Woapn van Tweante
Tweante in Oost-Nederlaand
Portoal:Tweante
Proveensie Oaveriessel
Heufdploats Eanske
Streektaaln Tweants, Sallaands, Vreeznvens
Öppervlakte 1402 km²
Inwonners 620.000
Volksleed Tweants Volksleed
Regionoale webstie regiotwente.nl

Tweante is een gebeed in et oosten van Nederlaand. Et is et oostelike deel van Oaveriessel en et wörd min of mear begreansd duur de rivieren Regge en Deenkel en de greanzen met Duutslaand en den Achterhook in Gelderlaand. Den naam Tweante keump van den Latiensen naam Tuihanti (of Tvihanti) vuur de Tubanten, een Germaans volk dat roewweg op dezelfde stea wonden in de tied van de Romeinen. In den elfden eeuw wörden et gebeed al Tuente neumd.

Tweante hef tegen de 620.000 inwonners en besteet oet veerteen gemeentes; Tweanteraand, Tubbige, Deenkellaand, Eanske, Losker, Boarn, Almelo, Wierdn, Healdern, Riesn-Hooltn, Hof van Tweante, Hoksebarge, Hengel en Oldnzel.

Naam[bewark | bronkode bewarken]

Altoarsteen van Vercovicium

Tweante is in oolde beuke al wier te veendn as Tuianti (798), Tueanti (799), Thuehenti (851), Tuente (11den eeuw) en oeteaindelik as Twenthe of Tweante. Vroger wör de -w- as ne -u- (of -v-) eskrewen. Den naam van 798 lik dus nog aait völle op et Tweante van non. Toch dok den naam van Tweante al völle earder op. Op twee altoarsteender dee't veunden wörden bie de oolde Romeinse leagerplaatse Vercovicium bie de Mure van Hadrianus in Engelaand (rechtevoort de stad Housesteads), steet det de cives Tvihanti (Latiens vuur inwonners van Tvihanti) oonderdeel warren van ne Freeske ruutersofdelige. De Romeinen huurden wal vakerder "barbaarse" leageronderdeeln in (dee neumdn ze cunei).

Aandere verkloarings goat det Tweante bekeand steund um öare ruuters of et gebroek van pearde. In peardenjargon is nen tweanter den naam vuur een tweejoarig peard. Een steark peard was onmisboar in de laandbouw, vuur et woark op et laand, vuur versleppen van allerhaande zaken en vuur et vervoor.

Wier een aander idee is det Tweante op dezelfde manere an den naam keump as Dreante (ze liekt ja oardig op mekoar). et Woard "Tweante" zol wean ofleaidt van et telwoard "twee" en Dreante zol van "dree" kommen. De gouwen Tweante en Dreante leaden vroger tegen mekoar an. Vanoet Utrecht zeen (woar dat Tweante en Dreante in de middeleeuwen allebeaide bie heurden) ko'j zeggen dat Tweante et tweede gebeed van et Sticht was en Dreante et daarde.

Laandskop[bewark | bronkode bewarken]

Regge

Tweante is bekeand um et koelisselaandskop. Der wörd wal es ezegd det in Tweante achter elken boom een aander laandskop zit. Duur Tweante loopt verskeaidene heuwelruggen, woervan as den Tankenboarg den heugsten is. Toch is Tweante vuur et grötste gedeelde vlak, wat makkelik is vuur boeren. Hierduur zee'j in Tweante völle weaidelaand, met doartusken hooltwallen en stukken bos. Der wörd in Tweante völle mais en groan verbouwd. Dit wil hier best, umdet den boadem vuural besteet oet vetten zaandgroond.

Een antal delen van Tweante vaalt oonder natuurbeskoarming, zo as de Borkeld tusken Moarkel en Hooltn. Hier gröaite wakelbuske. Bos, heede en akkerlaand wessels mekoar of. Aandere bekeande natuurgebeedn in Tweante zeent de verskeaidene zaandverstoewings, zo as et Lutter- en et Buurserzaand.

In Tweante zit völle zoolt in den boadem. Um det noar böawten te halen stoat der vuural in Oost-Tweante de kenmoarkende kleaine zoolthuuskes. De grote zooltwinner Akzo Nobel hef een heel fabriek loaten bouwen an et Tweantekanaal bie Hengel.

Tweante lig ongevear tusken twee rivierkes: Deenkel en Regge. Aandere (keunstmoatige) waterweagn zeent et Tweantekanaal, Skipbekke, en et Almelo-Nothornkanaal.

Verleden[bewark | bronkode bewarken]

Ooldheaid[bewark | bronkode bewarken]

Tweante wörd al froai lange bewoond. Bie Oatmörske en Maander zeent voestbieln eveunden dee as eskatt wordt op 130.000 v. Kr., oet de Iestied. Disse zoln van de Neanderthalers kommen. Dee treuken ook duur Tweante en deden op pearde en muskusossens jagen. Doo as de Iestied heanig an vuurbie was, treuken de leu mear binnen een gebeed roond en deden mear ofwesselend etten. De ieskappe treuk zik aal mear terugge en de verskeaidene heuwels blewen achter. Dee kömmen vol met baarken- eken- en aandere loofbeume. Töt ong. 4500 v. Kr. bleef dit zo. Dit neumt de gelearden de middelsteentied. Doarnoa begunnen de leu met boeren in plaatse van verdan roond te trekken en te leawen as jager-gadderaars. Oet dissen tied komt de grafheuwels bie et Springendal bie Oatmörske en op de Borkeld bie Maarkel. Bie Maander wör bie ofgreawings nen mummifiseerden kearl eveunden oet den tied, den as ze de "Man van Maander" eneumd hebt.[1][2]

Zo tusken 2100 vuur en 700 noa Kristus leawden de leu aal mear samen. Zo konden ze mekoar helpen en kennis en veardigheden oetwesselen. Dit was et begin van de Broonstied en later de Iezertied. Ieder kon zik zo toospitsen op één deel van et (oawer)leawen. Den enen kon bievuurbeeld good pötte bakken en den aander kon good kleare maken. Der wör ook aal mear eruuld. Duur brokken van oer oet de groond te halen, te verhitten en te bewaarken, learden de leu iezer te maken. Hierduur kregen ze nieje materialen en gereedskoppen, dee as et leawen makkeliker maakten.[3][4]

Tvihanti[bewark | bronkode bewarken]

Den Romeinsen geskiedkeundigen Publius Cornelius Tacitus beskreef in zien woark Germanica de verskillende Germanenvolker dee as in Noord-West Europa leawden. Ook de zogenaamde Tvihanti of Tuihanti beskrif he. Dee zollen samen met verskeaidene aandere stämme den Romeinsen keaizer Germanicus anvöllen hebben in et joar 14 noa Kristus. Zowat 300 joar later gungen de Tvihanti wier tegen de Romeinen an et vechten. Ditmoal was Konstantijn keaizer. Den slachten öar of.

Aanderzieds gung nen groep Tvihanti met op nen Romeinsen veeldtocht noar Vercovicium in Noord-Engelaand, as ruuters in een Freesk leageroonderdeel. Zee wordt eneumd op twee altoarsteender dee as bie de Mure van Hadrianus eveunden zeent en dee as ewiedet zeent an den Romeinsen god Mars en den Germaansen God Thincso.

Sassen[bewark | bronkode bewarken]

Vanof et viefde joarhoonderd kömmen de Sassen vanoet et hudige Noord-Duutslaand verdan wiedter noar et zuudwesten in et hudige Nederlaand. Zo kregen ze aal mear invlood in Tweante. Wellicht hef der ne gesteurde inmenging west. Vanof dee tied har Tweante in ieder geval mear kenmoarken gemeen met de noordoostelikere Sassengebeden. De tradisies en wieze van samenleawen wörden van umliggende volker oawer enömmen. De sproake dee vanof dee tied ekuierd wörd en dee as leu begunnen op te skriewen, wörd rechtevoort Ooldsassies eneumd. Disse sproake wör met enömmen bie invasies van Engelaand, in samenwoarking met de Angelen en de Juten. Doar mengden et zik met de dialekten van dee aandere beide volker, woerduur as et non bekeand steet as Angelsassies, of Ooldengels. Of hier ook leu oet Tweante an metdoan hebt, is neet met zekerheid te zeggen. De oawereenkomsten in de sproake zeent in ieder geval nog good te zeen. Ook wörden huuze in Tweante volgens den Sassiesen bouwstiel emaakt (et Lös hoes). Rechtevoort wordt hier mangs nog ellemeanten van in huuze stopt.

Middeleeuwen[bewark | bronkode bewarken]

Oldenzaal, Sint-Plechelmusbasiliek. Tiedens de Middeleewn was dit healigdom um de relieken van Plechelmus n beevoartsplek

An et eande van et achtste joarhoonderd, noa ne lange riegel Sassenoorlogen, köm Tweante oonder et Frankiese Riek van Koarel den Groten. Hee kreeg der et strabaante Sassenvolk oonder duur leagerplekken te stichten, zo as bie Oldenzel. Det keump van et Fraankiese woard Olde Sala, wat oolde zale betekent. Deftige leu harren vroger ne grote zale um rechtdag, vergoaringe en feeste te hoolden. Tweante hung nog aait de oolde Germaanse goden an. Mear oonder et Fraankiese beweend voorden Koarel den Groten met geweeld et Kristendom in. Et was óf bekearn óf vermoord worden. Det gung nog neet zoonder slag of stoot, want bievuurbeeld in Deaventer wörden vanoet Tweante vake de kaarken platbraandt, zo as den van den Angelsassiesen monnik Leefwin. Pas doo as Sassiese leaiders zo as Wittekeend zik deupen leuten, volgden öare anhangers. De oolde germaanse heailigdommen wörden ummebouwd töt kaarken en kapellen. Den Sassiesen oadel gung zik duur et nieje Fraankiese leenrecht gedreagen as feodale klasse.

Zo ongevear in et 10de joarhoonderd köm Tweante oonder besteur van et Sticht Utrecht en wör et deel van et Oaversticht. Gedoerende de middeleeuwen besteurden eerst nen groaf - nen hogen hear oonder den bisskop - de strekke vanoet zinnen borg in Goor. Later köm et besteur in haande van nen laanddrost, den as duur nen bisskop ekeuzen wör. In et 11de of 12e joarhoonderd wör Noord-Tweante (um Emmelkaamp) van Tweante ofskeaiden en gung bie de Groafskop Beantem heuren Et bleef nog wal oonder Utrechts besteur.

Hoes Twickel bie et städken Dealdn, sticht in 1347

Acht Tweantse plaatsen kregen stadsrechten:

Oldenzel was in de Middeleeuwen de grötste en vuurnaamste stad van Tweante.

In dee tied har Tweante verskeaidene kloosters: et Sunt-Antoniusklooster in Albeargen, et Sunt-Catharinaklooster in Almelo, et Sunt-Agnesklooster in Oldenzel en et Stift in Weersel. Tiedens de reformasie wörden disse kloosters der achterhen doan en de goderen innömmen duur de Stoaten van Oaweriessel. allene et Stift bleef bestoan as instelling vuur oadelike meadkens.

Haanze[bewark | bronkode bewarken]

Noa 1100 köm ook de Haanzetied op. Oawer de binnenrivieren wör der heanig an een haandelsnetwaark an elegd tusken Noordoost-Nederlaand en Noord-Duutslaand en van doaroet met Skandinavië. Disse haandel brachten welstaand bie vuural de gröttere steaden as Oldnzel in Tweante en Deaventer, Zwolle en Kaampen in de rest van Oaweriessel. Ook kleandere städkes, dee as oonder de grötteren waarkten, kregen dr wat van met, zo as Goor, Dealden en Riessen. Disse tied was bepoalend vuur de kultuur en sproake van Noordoost-Nederlaand en Noord-Duutslaand, mer ook van Skandinavië. De invlood van de Middelnedersaksiese sproake op et hudige Noors, Deens en Zweeds was zo slim, det volgens den Noordsen deskeundigen Didrik Arup Seip de "Noren rechtevoort nog gin twee töt dree minuten met mekoar kuieren köant zoonder Saksiese wöarde te gebroeken".[5]

Tachtigjoarigen Oorlog[bewark | bronkode bewarken]

Tiedens den Tachtigjoarigen Oorlog lea Tweante verskeaidene moalen middeln in et oorlogsgebeed. In 1597 köm heel Tweante in Stoatse haande duur den veeldtocht van preens Maurits van Oranje (den Tweantsen Oorlog). De Roomske poaters wördn inwisseld vuur protestaantse (kontraremonstraantse) domies. Boarne kreeg nen Luthersen domie en Hengel nen remonstraant.

Den Spaansen veeldhear Spinola hereuwerden Oldnzel in 1605 op de Stoatsen. et Twaalfjoarige bestaand van 1609 gaf dudelikheaid: Oldnzel bleef Spaans. Noa ofloop van et bestaand in 1621 verdreef Ernst Casimir van Nassau-Dietz in 1626 de Spanjolen. et lik dr op det disse Spaanse tied dr vuur zorgd hef det grote delen Tweante nog aait Roomsk zeent. De vrea wör eteeknd in 1648 met de Vrea van Meunster.

17e en 18e joarhoonderd[bewark | bronkode bewarken]

Historiese boerderieje De Brager in Geestern, in de kenmoarkende bouwstiel van de strekke

Noa den oorlog köm der nen röstigen en walvoarenden tied. Tusken 1650 en 1660 wörden verskeaidene patriciërshuze bouwd, zo as et vuurmoalige Reijgershoes in Dealden, et Cremershoes in Oatmörsken en et Palthehoes in Oldenzel. et Roomske volk mocht feaitelik nit oetkommen vuur öar geleuf. Ne kapelle in Maarkel met een reliek van et Heailige Blood, ne belangrieke stea vuur beevoartn, wör dichte metseld. De preesters mossen in et verbörgene den Heailigen Mis opdreagen in umbouwde huze en sköppes op et plattelaand. In Almelo zat ne kleaine groep Deupszinnigen, dee't in 1684 toostemming kregen van den Hear van Almelo um ne kaarke te bouwen.

Doomoalig roadshear van Hollaand, Johan de Witt, skreef in nen breef op 30 oktober 1654 det he et in et zinne har um Tweante bie Hollaand te nemmen. Hee skreef det der Tweantse joonkhearen warren woer as he good met kon, en det Tweante good te verdeadigen was tegen Oranjezinnige steaden zo as Kampen en Zwolle. Oeteaindelik deed he et toch mear nit, umdet he zik bangen vuur nen opstaand.[6]

In 1665 en 1666, tiedens den Tweeden Engels-Neerlaandsen Oorlog, mos Tweante et lieden duur Bernhard von Galen (Bommen Bearnd), Preens-Bisskop van Meunster. Hee leut Lösker en Riessen in braand stekken, en et Hoes Almelo köm der ook nit best of. In 1672 köm Bommen Bearnd wier en heul Tweante bezet töt en met 1674. Zo wör et Roomske geleuf wier stoatsreligie in Tweante. In Oldenzel en Goor wörden de vrogere Roomske kaarken wier opbouwd.

Et eande van et zeuwnteende en een groot deel van et achtteende joarhoonderd was der gin oorlog. Et antal inwonners van Tweante nöm beheurlik too. Op et plattelaand kömmen der aal mear kötterboeren. In dissen vuur-industriëlen tied warren de fabrikeurs van belang. Det warren koopleu dee as volk goaren verkopen deden. Doarmet deed et volk an hoesweawerieje. De fabrikeurs köchten dan et wöawene linnengood wier en verkochten det duur in Hollaand. In Boarne steet nog et Bussemakerhoes oet 1779, et oolde hoes van ene van disse fabrikeurs. In Tweante wör völle linnen wöawen. in Riessen deden ze völle met jute. In et 18e joarhoonderd köm der een niej soort linnen bie: et bombezien, wat ne linnene skearing har en nen katoenen inslag.

Bataafse Reppubliek/Keuninkriek Hollaand[bewark | bronkode bewarken]

De proveensie Oaweriessel wör in 1795 deel van de Bataafse Reppubliek en gung in 1806 oawer töt et Keuninkriek Hollaand. De macht van de keuning wör slim in edamd en et besteur gung op de skuppe. Keuning Napoleon Bonaparte köm in 1809 in Tweante. De kaarken oet de plaatsen met ne mearderheaid an Rooms-Katholieken, zo as in Oldenzel, Tubbige, Hoksebarge en Oatmörske wörden an de Rooms-Katholieken toowezen.

In 1810 wör et Keuninkriek Hollaand in eliewd bie et Fraanske Keaizerriek. In 1811 heffen keaizer Napoleon de oolde bestuursvörme op en stelden gemeentes en rechtbaanken in. Hiermet köm een eande an Tweante as bestuurseenheaid; et drostambt Tweante en et drostambt Depen-Hoksebarge wörden op ehewen. Zeuwenteen gemeentes wörden der in evoord: Almelo, Boarn, Dealden, Deanekaamp, Depen, Eanske, Hengel, Hoksebarge, Lösker, Maarkel, Oldnzel, Oatmörske, Riessen, Tubbige, Vjenne, Weersel en Wierden. Disse warn ongevear van denzelfden umvaank as de oolde richterambte. Doar warren et de steaden nit met eens. Doarumme wörden in 1818 Almelo en Dealden op esplitst in Ambt en Stad Almelo en Ambt en Stad Dealdwn. Eanske wör esplitst in Eanske en Lönneker. et Boetengebeed van de gemeente Oldnzel wör bie Lösker edoan.

Ekonomie[bewark | bronkode bewarken]

Inwonners van Tweante stoat duur mekaar bekeand as leu dee't gin tied vernöalt, mer anpakt. Doarumme trekt völle bedriewe de leste joarn noar Tweante.

De belangriekste steedn in Tweante bint Eanske, Hengel en Almelo. Oldnzel en Riesn beent rechtevoort steark in opkomst. Disse steedn ontwikkeln zik pas in de neegnteende eeuw, doo't de fabrikeurs van linngood noar disse kontrein kwamn. Oet disse tied bint ok de völle baann in et gebeed anlegd vuur et anveurn van groondstofn en et eksporteern van et linn. De produktie van linngood gung duur töt in de joarn zeuvntig, doo't de industrie instörtn deur konkureansie oet Azië. n Anleg van de autobaan A1 noar de Duutse steedn Osnbrug, Hannover en Berlien zoargn vuur nen niejn impuls vuur de Tweantse ekonomie.

Rechtevoort bint dr in Tweante völle bouwbedrieve. Vuural Riesn steet laandelik bekeand um de völle bouwoondernemmings dee't dr bint. Ook op aandere industriële vlakn dreeit Tweante good met. Dr bint onmeundig völle vrachtboern, mer ok verpakkings-, isolasie-, skilders- en ellektriesbedrieve.

n Naam "Twente" wörd aal mear gebroekt in bedriefsnaams, umdet et ne oetstroaling van betrouwboarheaid gef en verbeundigheaid met de klaant. Eankele vuurbeelden zeent Twenteplant, Twente Milieu, Motorservice Twente, Tw&ce, de aparte ofdeling Twents van busbedrief Connexxion.

n Traditioneel Tweants gebouw: Oostendörper Watermeuln in Hoksebarge.

Kultuur[bewark | bronkode bewarken]

Volksoard[bewark | bronkode bewarken]

Oawer Tukkers bestoat verskeaidene stereotiepn, dee't vake helemoal nit woar zeent. Tukkers zelf hebt vuur öare strekgenootn per plaatse bepoalde stereotiepe kenmoarken. Leu van boetn Tweante skeart de Tukkers meestal oawer eenn kam. Boetnstoanders zeet leu oet Tweante meestal as n heanig, geleuwig, terugge trökn volk, met n apart geveul vuur humor en ne biezeundere, indirekte manere van kuiern. Ne bekeande sprökke in Tweante zelf is skoonwal: "Tukkers hooldt van n kort gebed en nen langn metworst", woeroet blik at ze nit tevölle tied verknooit an zweaverige, ontastboare dinge, mer gearne anpakt en good wat etn doot. Wieter zeent dr vuur n antal döarpe en steadn vaste stereotiepn, dee't mangs lienrecht teegnoawer mekaar stoat: leu oet Riessen zeent gerefformeerd (fien) en achterbaks, mer ook plichtstrouw en betrouwboar, leu oet Eanter zeent krang en geslötn, mer heel gastvriej en nemt et neet zo nauw, leu oet Hengel hebt et met zikzelf etröfn (ook wal Hengeler weend eneumd), leu oet de umgewing Tubbige en Geestern zeent loomp en onbenullig en leu oet Almelo zeent asosjaal en zitt bie thoes, of ze zeent juust n betn kak. Zo as aaltied bie stereotiepn wörd een kenmoark van één persoon oetvergroott en toopast op de hele gemeenskop.

Geleuf[bewark | bronkode bewarken]

Tweante is van vrogger oet ne Roomse regio, mer in n paar steedn en dörpe besteet ne gerefformeerde meerderheid. Vuural Riesn steet bekeand um ziene gerefformeerde gemeenschop, terwiel dr noar verhoolding mear zwoar-gerefformeerdn in et Venne zitt. Vuural de westerlike streppel van Tweante, met Hoksebargen in et zuudn töt an Vroomshoop in et noordn is heuwdzakelik Protestaants. Vake is dr in döarpe nog ne tweedeling tusken Protestaants en Katholiek, zo as bievuurbeeld in Eanter, woer't zelfs beaide partiejn nog ne eegne muziekverenige hebt. Doar teagnoaver is et noordoostn van Tweante heuwdzakelik Katholiek, met as bekeandste vuurbeeld de Healige Plechelmusbasiliek in Oldnzel. In de grote steadn wont völ Moslims, vuural in Almelo, woer at ne relatief grote groep Turkn wont. Doarnöast zit dr in Tweante de grötste groep Suryoye van Neerlaand, dee't hoaste allemoal lid zeent van de oolde Orthodox Kristelike Karke.

Tradisies[bewark | bronkode bewarken]

Tweante steet bekeand um et behoald van ziene oalde gebroekn en tradities, zooas et mirreweenterhoornbloazn, et klootscheetn en et stokken van boakes. Met Poasken wördt in Oatmörsken biej de roomsn et vlöggeln doan duur de poaskearls. In westelik Tweante goat ze um poasken hen eierkuuln. Umdat n groot deel van Tweante Katholiek is, wördt ok hier karnaval vierd. Vuural Oldnzel is bekeand um et oetbeundige karnaval wat dr vierd wörd. et Wörd zelfs et grötste karnaval van boawn de riviern eneumd.

Vuural de wat kleaindere steedn en döarpe oonderhooldt nog de noaberplicht, woerbie't alle noabers mekoar biestoat as et neudig is. Det kan wean met et verzörgen van n hof, zorgen vuur de beeste, sorteern van de post en plaantn water doon as ene van de families met vakaansie is. As dr ne trouwerieje te viern is (of zovöljoarige brulfte) goat de noabers met mekaar hen greun haaln, en bouwt ze vuur n ingaank van et trouwnde of jubileernde stel ne boage van danntäkke. De vrouwleu voolt dan reuskes van papier, dee't in de boage komt te hangn.

Sproake[bewark | bronkode bewarken]

Oonderzeuk oet 2005 hef oet eweezn at 62% van de Tukkers et Tweants nog elken dag gebrok, en mear as 40% van de oondervroagden least zowat elke wekke wal Tweants. Zelfs 69% gef an at ze in thoes eawnvölle Tweants en Neerlaands sprekt.[7] et Tweants is n dialekt van van de Westfaalse tak van et Neersassies, wat in Neerlaand seend 1996 offisjeel duur de EU as streksproake is erkeand in et Europese haandvest vuur regionale sproakn. et Tweants is roewweg in te deeln in Oost-Tweants en Tweants-Groafskops. Den lestn wörd ook in et noordn van n Achterhook esprökn. et Is doarumme nit helemoal dudelik woer as et Tweants ophoold en Achterhooks begeent. et Vjens is n geval apart, doar veend iej nen tuskenvörm van et oolde Westfaals en et hudige Tweants, vuural duur de klaankbrökke in wöarde as wjean (wean) en edwoan (edoan). In Eanter en Riesn hef et dialekt nog wier aandere klaankn en weurde. Noa n Tweedn Wearldoorlog wör et op de skooln of eroadn Tweants met de keender te kuiern, umdet dit slecht zol wean vuur öare sproakoontwikkeling. Dit zorgen dr vuur det Tweants vandaag n dag völle meender kuierd wörd as vuur dee tied. Nieje oonderzeukn hebt anteund det et kuiern van n meardere sproakn/dialektn juust good is, skoonwal et nog aait lastig is de oolders hiervan te oawertuugn. et Verbetterde zelfbeeld van Tweante en et sukses van de voetbalklub FC Tweante hef de greutsigheaid van de Tukkers an ewakkerd, en zorget aal mear vuur ne opleawing van et Tweants.

Nen oaverzicht van de karakteristiekn van et Tweants kö-j veendn op et Tweants weurdnbook.

Arzitektuur[bewark | bronkode bewarken]

Heuwdkantoor Aan de Stegge oet Goor

In Tweante, en feaitelik et hele Neersassiese gebeed ha'j vuur de leste doezend joar de lösse huuze, woerin't leu en deers in ene ruumte saamn oonder ene kappe leawn. In et TwentseWellemuseum hebt ze zo n lös hoes op woare grötte noa ebouwd. Van ooldsher zeent in Tweante völle gebouwe te veendn in de Sassiese bouwstiel. Det beteeknt det de huuze in verhoolding ne grote kappe hebt en lege muurkes um n geraamte met dikke balkns, woerbie't de kappe mangs wal 2/3 van de hele heugte inneamp. Vake zat op disse huuze ne reetne kappe op.

Duur de verniejde bouwtechniekn zeent dr in Tweante völle niejerwetse huuze bie ekömn, mer völle leu loatt in öare huuze nog oolde Sassiese kenmoarken verwoarken, zo as ne reetne kappe, of et heultne beschot an de vuurgewel. Ook nemt nog völle leu n gewelteekn an n gewel, of as ze ginne peuntkappe hebt, as versierige an de mure bie de vuurdure of binnenshoes.

Umdet in Tweante völle bouwbedriewe zitt, komt dr ook n antal arzitektn op of. n Biezeunder gebouw is van et Goorse bouwbedrief Aan de Stegge, wat volledig in Friedensreich Hundertwasserstiel is ebouwd. Dissen ontwoarper steund bekeand um zinne klurige ontwoarpn en gebroek van natuurlike vörme.

Etn en dreenkn[bewark | bronkode bewarken]

Kreantewegge in de wege

Skoonwal Tweante aait deel hef west van gröttere kulturele strekn woarbie ze voodselgebroekn oawernömn, zeent dr n antal gerechten dee't as "typies Tweants" bekeand stoat. Ene van de bekeandste Tweantse gerechte is de kreantewegge. Dit is nen langn kreantnstoetn met völle kreantn en rozienn dr in. et Is vake n laank brood (mangs wal mear as nen meter), wat van vroger oet bakn wör um de geboorte van keender te viern. et Wörd rechtevoort nog aait an dikke pläkke sneedn met ne loage botter dr op, en gearne bie de koffie egetn, skoonwal et nit aait mear met geboortes te maakn hef.

n Aander bekeand gerecht oet Tweante is de bakworst. Dit is nen dikke, krudigen worst van voarkensvleais, met ne duursnede van 15cm. n Worst wörd in dikke pläkke sneedn en op ebakn in de panne. et Wörd meestal in et weenter egetn, en normaalgesprökn nit bie et oawndetn mer tusken de middag, bv. op de stoete. Dissen worst is nog aait slim populear.

Aandere "typies Tweantse" gerechte zeent stip in de pan en balkenbriej, skoonwal dit hoaste nit mear egetn wörd. Met de komst van völle immigraantn in de tweede helfte van et 20e joarhoonderd is et Tweantse etpatroon beheurlik oet ebreaidt. Oawer et algemeen doot Tukkers gearne vleais etn.

t Bekeandste dreenkn oet Tweante mut ongetwiefeld Grolsch beer wean. Skoonwal dit van oorsproonk oet et Achterhookse Grolle keump, steet de brouwerieje rechtevoort in Bokel en is et doarumme vuur völle leu non n Tweantsen beersoort. Aandere Tweantse beersoortn zeent Tweants Beer oet Hengel en Huttenkloas. Tweante steet ook bekeand um de völle kruudnbitters dee't dr distilleerd wordt. elk döarpken hef vuur aparte geleagnheedn of vierings wier n apart bittertjen.

Muziek[bewark | bronkode bewarken]

Ilse DeLange parkpop 25juni2006.jpg

Op et vlak van de volksmuziek is Tweante van ooldsher ne ofspegeling van völle boernestrekn en oonderdeel van et gröttere Sassiese verbaand. Um tradisies te bewoarn zeent dr n antal kloompndaans-vereniges, dee't oolde Nedersaksiese verskes spölt as de Driekusman en Ik goa met mien meakn noar Hoksebarge too. Vanweage de nauwe sosjale saamnhaank in grote deeln van Tweante, is muziekmaakn n belangriek oonderdeel van völle gemeenskopn. De lokale harmoniejn en fanfares köant op n beheurlik leednantal rekn. In Eanske zit et ArtEZ-konservatorium, woer't studeantn klassieke en lechte muziek studeern köant. Wieters zeent dr völle kleaine rockbandjes en groepkes vreandn dee't vuur de wille muziekmaakn doot.

Op et vlak van popmuziek is Tweante ginnen onbekeandn. Zangeresse Marga Bult oet Lattrop haaln met öare groep Babe vanof 1981 meardere hits en deed as Marcha in 1987 met an et Eurovisiesongfestival, woer't he viefdes wör en de publiekspries kreeg. Oondertusken is ook Ilse DeLange oet Almelo laandelik duur ebrökn met grote nummer 1-hits as The Great Escape en Incredible. Popzangeresse Sanne Hans oet Eanske kreeg in 2012 oonder artiestnnaam Miss Montreal de Schaal van Rigter oetreikt, umdet öar nommer Wish I Could in 2011 et vaakst edreeid was vuur nasjonale radiostasjon 3FM.

Wieters is Thomas Berge oet Hoksebargen hard op weg um laandelik mear erkennige te kriegn. Berge breuk met 12 joar duur met zin Hollaandse versken Mijn Luchtballon. Hee kreeg völle anhangers van et Hollaandse leawnsleed, mer hee wol toch mear de pop- en rockkaante oet. In 2013 köm he doarumme met zin album Berge Verzet.

Media[bewark | bronkode bewarken]

In Tweante kö'j verskeaidene kraantn leazn. n Bekeandsten is de Tweantse Courant Tubantia, dee oonderdeel is van oetgewerieje Wegener Group. In sommige deeln van Tweante is van deezelfde oetgewerieje de Stentor te kriegn. Wieters is dr nog et wekblad De Roskam. Doarnöast zeent dr nog ontelboare lokale kreantjes, dee't zik vuural richtet op lokaal niejs.

t Bekeandste radio- en tellevisiestasjon oet Tweante is RTV Oost. Disse zeander richt zik op heel Oaweriessel, mer de heuwdstudio steet in Hengel. Völle gemeenstes hebt n eegn radio- en tellevisiestasjon vuur noodberichtn en lokaal niejs. Verbeundn an et wekblad De Roskam is dr ook Roskam TV, woerin as lange interviews heuldn wordt met leu dee wat vuur Tweante doot of beteeknt.

n Wat better bekeand lokaal radiostasjon is RegioFM oet Wierdn.

Sport[bewark | bronkode bewarken]

In Tweante zitt twee profesjonele voetbalklubs in de Earedivisie; Heracles oet Almelo en FC Tweante oet Eanske. Dissen lesten klub wör in 2010 Neerlaands Kampioen, en wör tweedes in 2011. Nöast disse voetbalklubs steet Tweante bekeand as peardestrekke; verskeaidene internasjonale springruuterkampioenn komt oet (of woont in) Tweante, zo as Gert-Jan Bruggink, Gerco Schröder en Jos Lansink. Doarnöast komt dr verskeaidene Olympische zwemkampioenn oet Tweante, zo as Marleen Veldhuis en Hinkelien Schreuder.

Wieders komt dr verskeaidene profwielrenners oet Tweante, zo as Bram Tankink oet Hoksebarge en oold-wearldkampioen Hennie Stamsnijder en zinn zönne Tom oet Eanter.

De bekeandste Tweantse streksport is nog aait et Klootskeetn. Hierbie mut deelnemmers met nen met lood verzwöarden hooltn bal (nen kloot) in zo min meugelik wörpe nen vuurofbepoalden ofstaand oflegn. Disse sport wörd vuural vuur et plezeer edoan, mer in bv. Geestern en Tubbige zeent dr hele klootskeetvereniges, dee't zelfs metdoot an et Europees Kampioenskop Klootskeetn. Den eerstn hef zelfs n eegn klubhoes. Deelnemmers köant ook nog oonderling geeld inzetn op wee't dr geet winn of et antal wörpe. Klootskeetn is ne geleefde bezigheaid bie personeels- of familiefeestjes. De spört wörd ook in Noord-Duutslaand, Engelaand, Italië en Ierlaand edoan.

Plaatsn in Tweante[bewark | bronkode bewarken]

Albeargn - Almelo - Beantel - Beckum - Böaningn - Bokel (Eanske) - Bokel (Hoksebarge) - Boorn - Boornerbrook - Brammel - Breklenkaamp - Broenehaar - Buurse - Dealdn - Dealdnerbrook - Dealdner Es - Deankaamp - Deepn - Doarle - Döarningn - Dulder - Ealsn - Eanske - Eanter - Epnzoalder - Eul - Fleringn - Gammelke - Geestern - De Glanerbrug - Goor - Haadorp - Haarbig - n Ham - Harke - Hoarle - Hoksebarge - Heldern - Hengel - Hengevelde - Hertem - De Hoeve - Hoge Heksel - Holthuuzn - Honesch - Iepelo - et Langnven - Lattrop - Langel (Hoksebarge) - Lemsel - Lönnker - Loster - De Lut - Mariaparochie - Maander - Maanderven - Maarkel - Maarkvelde - Mekkelhorst - Nijverdal - Noord Döarningn - Nötter - Nutter - Oagel - Oatmörsken - Oaverdeenkel - Oazele - Old Oatmörsken - Oldnzel - Ossel - Reetmölle - Rektum - Reutum - Riesn - Rossum - Soasel - Stepel - Stokkum - Sunnoa - Tilgt - Tubbig - Twekkel - Vas - et Vjenne - Vroomshoop - Weersel - Westerhaar - Wiene - Wierdn - Zeander - Zeldam - De Zoeke

Bronnen / wellen:
  1. Es, W.A. van, e.a., Archeologie in Nederland: de rijkdom van het bodemarchief (Amsterdam, Amersfoort 1988)
  2. Louwe Kooijman, L.P., e.a., Nederland in de prehistorie (Amsterdam 2005).
  3. Eijken, E.D., Compendium van het Overijssels recht vόόr 1811 (Kampen 2007).
  4. Slicher van Bath, B.H., Mensch en land in de Middeleeuwen (Assen 1944).
  5. [http://germanic.eu/Middle-Low-German-loanwords-in-the-Scandinavian-languages.htm Germanic.eu. Edward Smith. Middle Low German Loanwords in the Scandinavian Languages.] 2011.
  6. Twente was bijna deel van Holland, De Twentsche Courant Tubantia, 10 oktober 2007
  7. Bloemhoff, H. et al. Taaltelling Nedersaksisch: Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland. Groningen: Sasland (2005). 39-40.