Saksenoorloogn

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Ofbeelding van de verwoosting van de Irminsul, wat anleaiding vuur de Saksenoorloogn was.

De Saksenoorloogn (772 - 804) zeent n antal oorloogn tusken t Fraankse Riek van Grootn Koarel en de Saksen.

Achtergroond[bewark | bronkode bewarken]

Fraankse keuningn hadn töt dee tied wal skatgeeld ekreegn van de Saksen, mer ze hadn de Saksen dr nooit oonder ekreegn. De Saksen heuldn doarbie nog aait vaste an Germaanse geleufsgebroekn, leawn in lösse stamverbaandn en gungn regelmoatig hen reuwn op Fraankse groond. t Is neet dudelik of Koarel eerst allennig disse reuftochtn wol stopn, of det he meteen de Saksen dr oonder wol kriegn en dwingn um Kristelik te wordn.

De Annales regni Francorum (Fraankse Rieksgeskiedenisse) en de Vita Karola Magni (leawnsbeskriewing van Grootn Koarel) beskriewt de Saksenoorloogn oetvoerig, mer dr zeent hoaste gin opgreawingn edoan. In disse geskriftn wörd oontvolking en vortvoring eneumd, mer dit is noargns zo dudelik te vernemn as bievuurbeeld bie de oontvolking van Noordalbingië (Ditmarsken, Holsteen en Stormarn) en de invoring van de Slawiese Abrodietn.

Oorzaak en verloop[bewark | bronkode bewarken]

In 772 leut Grootn Koarel n Irminsul kapothouwn. De Irminsul was nen grootn stam, poal of stuk hoolt wat nen wearldboom mos vuursteln. Dissen wearldboom (irminsul beteeknt letterlik al-zoel) stutn volgns de Germaann n hemmel en de earde (alns) en wör doarumme as belangrieke heailige plaatse vereard.[1] Ook wörd annömn det de plek woer't disse zoele steund ne belangrieke gadderplaatse was, woer't alle Saksen te hope kömn um t Deenk (rechtdag) te hooldn. t Kapothouwn van de Irminsul was dus meteen nen anslag op t Saksengeleuf en de Saksen-"regearing".

Doarumme steukn de Saksen in Deawnter Leefwin zinne koarke in n braand. Det leut Koarel neet onbestraft. Hee treuk dr op an um de Saksen te bestrafn. In t zommer van det joar wun Koarel eerst: zin leager steuk de Rein oawer, t Saksiese gebeed in. Doar vereuwern he oonder mear de Syborg (bie Dortmund) en de Eresborg[2] (bie Marsboarg), woer't n Irminsul estoan hebn zol. Van doaroet treuk he op de Wezer op an. Doar versleug he n Saksenleager. Öaren leaider, Hessi, leut zik töt Kristn deupn. Op basis van dit sukses bespreuk Koarel zinne wietere plann met n antal walwilnde Saksiese edelmänne. n Antal doarvan zetn he vuur de zekerheaid wal gevangn.

In 773 gung Koarel noar Italië, woer't keuning Desiderius van de Longobardn de zöns van zinnen oawerleednen breur Carloman I in hoes har. De Saksen gungn oonder n Westfaalsen leaider Wittekeend verdan met vechtn en wunn Deawnter, n antal Fraankse nearzettingn en koarkn, vuural in t hudige Duutse Reinlaand. Oonderwiel völn de Engern, n Saksies volk wat roond t hudige Breemn woonn, t pleatske Fritzlar an. Dee wördn duur de Fraankn versloan.

In 775 köm Koarel met n leager via Syborg, Eresborg en Brunsboarg (bie Höxter) bie de rivier de Oker, woer't n deel van de Saksen doar zik oawergavn. Op de terugweg gung Koarel met zin leager langs Hildesheim en Nordstemmen noar de Bukkigouw roond Bukkeborg. Hier heuldn de Engern n antal Fraankn in gevangskop. Van doar oet treuk Koarel noar "Hlitbeki" (Lubekke) um zin leager doar te helpn.

Noa wier ne veeldtocht in Italië in 776 köm Koarel wier noar t Saksies gebeed, want de Saksen hadn oonderwiel zinnen Eresborg kort ehöwn. Hee versleug ze en Wittekeend mos vluchtn noar Deanemoarken.

In 777 wör vuur t eerst in langen tied neet evöchtn. In dit joar was dr vuur t eerst ne Fraankse vergoaring op Saksiese groond. Dit was de vuurloper van de rieksdag en wör in t net estichte Karlsborg eheuldn. Dr wörd emeand at dit was bie t nondeagse Paderborn. Dr wör hier bekuierd det de Saksen rap kerstend wordn mosn. Hiervuur haaln ze Angelsaksiese zeandelingn oet Engelaand. Grootn Koarel wol gearnde det de koarkn en kloosters met öare bookhooldingsgebroekn alns in de gaatn heuldn.

In 779 kreeg Koarel Oostfaaln, Westfaaln en Engern dr oonder.

Grootn opstaand[bewark | bronkode bewarken]

Koarel vermoodn det de Saksen zik skoonwal neet lange heanig zoln hooldn. Oonderwiel voorn Koarel heffingn in, bestrafn oolde Germaanse geleufsgebroekn en dwung de Saksen oonder zik um Kristn te wordn. Hierduur wördn de Saksen inderdaad wier opstaandig. Wittekeend was dr wier oet Deanemoarkn en zorgen at de Saksen gungn saamnwoarkn. Ze oawervöln döarpe van de Fraankse Chatn in wat non Hessen is. Ze hadn zik ditmoal better organiseerd en dorven non ook in t lösse veeld te vechtn. Dit saksenleager besteund vuural oet boern. De heugere staandn hadn zik bie Koarel anslötn.

In de Slag bie de Süntel versleug t leager van Wittekeend n Fraanknleager, terwiel at Koarel zelf met ne veeldtocht teegn de Sorben gangs was.

In 782 heuld Koarel in Lippspringe nen rieksdag. Hier wör al t Saksenlaand verdeeld in Fraankse groafskopn. Dit zorgen wier vuur grootn opstaand, woer at Koarel fel op reageern: hee gavn opdracht vuur t beruchte Bloodbad van Verdn. Hierbie zeent noar t skient 4500 Saksen n kop of ehöwn. Wat geskiedkeundigen geleuwt dit antal neet. Ze meant det dr nen skrieffout in de Latiense geskriftn zol stoan: delocabat (=wegvoorn) zol per oongelukke as decollabat (=heuwd ofhakn) eskreewn wean. Hartog Wittekeend zat oonderwiel al in Deanemoarkn.

Koarel kreeg in zinn oorlog teegn de Saksen hulpe van zeandelingn. Hee leut ne wet oetskriewn: op iederen woond van nen zeandeling en iederen vorm van minachting vuur t Kristelike rieksbesteur steund de doodstraf of wegvoring (zwartmakerieje van preesters of koarkn, t oolde geleufsgebroek van liekverbraanding of vleais etn op vastndeage). Ook binn Koarel zin eegnen kreenk van vertrouwelingn veundn ze dit toch wal wat te hard. n Angelsaksiesen zeandeling Eelkwin skreef Koarel zelfs nen breef woerin't hee um vreug um wat heaniger an te doon. t Woard van God mos ja neet met t zwoard mer met preakn verspreaid wordn. Toch gung Koarel verdan met disse ongenadige kerstening. Hee kreeg hierduur ook n bienaam Saksenslachter.

In 783 wör dr bie Deetmoold en bie de Haze wier evöchtn. Hier zoln Saksiese vrouwleu met blote börste op de Fraankn wean an evöln. Dee warn hierduur kats oawerdoonderd. Fastrada, de latere vrouwe van Koarel, leut zik skoonwal neet van de wieze brengn en deed korrekt t zelfde teegn de Saksen. Dr wörd ook beweard at Fastrada Koarel influstern vuur t Bloodbad van Verdn.

In 784 kömn de Freesken de Saksen helpn. Dit hadn ze ook al earder doon. De Saksen kömn skoonwal aait mear in t gedrang, ondaanks öare vechtlust. De grötste ummekeer köm doo't hartog Wittekeend zik in 785 deupn leut en trouw beloawn an Koarel. Den was ook meteen zinn peter. In t Nederlaandse deel van de Saksen wör vanof toen neet mear vöchtn.

Verwiezingn[bewark | bronkode bewarken]

  1. Annales Laureshamenses, ad A. 772 (bij Pertz 1. 30) ("Fuit rex Carlus hostiliter in Saxonia et destruxit fanum eorum, quod vocatur Irminsul."); Annales iuvavenses, ad A. 772 (bie Pertz 1. 88) ("Karolus idolum Saxonorum combussit, quod dicebant Irminsul.").
  2. Daniel Bérenger: Die eisenzeitliche Höhenbefestigung von Obermarsberg Digitalisat
Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskrewen in t Twaents.