Achterhook
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
| Portaol Achterhook |
D'n Achterhook (of Achterhoek) is een gebeed in 't oosten van Nederland in de previnsie Gelderland en beslöt 't gebeed tussen d'n Iessel in 't westen, d'n Olde Iessel in 't zuudwesten, de Duutse grenze in 't zuudoosten en oosten en de Overiesselse streken Salland en Twente in 't noorden. 't Gebeed kump ongeveer oaverèn met (is wat groter dan) den veurmoaligen Groafschap en wödt um dee reden ok wal zó eneumd.
Onderwarpen |
[bewark] Gebeed
Den Achterhook wodden veur et earst eneumd deur den dichter Staring. Doarveur wödden wal esprokken oaver "de Graafschap", wat nen verwiezing was naor t olde groafschap Zutfent. Den regio Achterhook van vandage is n soamenwarkingsverband tussen de gemeenten, dee in dit gebeed ligt. Dit bunt de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Deutekem, Montferland, Oost Gelre, Olde Iesselstreek en Wenters van vandage.
Met de gemeente Montferland is de regio Achterhook groter as t geogroafischen gebeed, umdat disse hele gemeente westelek van den Olden Iessel ligt en geografisch ezeen dus bi-j de Liemers heurt. De gemeente Lochem ligt wal in t geografische gebeed van den Achterhook, moar is neet an'eslotten bi-j et regioverband. Lochem is an'eslotten bi-j den Stedendreehook, bestoande uut de gemeentes Apeldoorne (Apeldoorn), Brum (Brummen), Deaventer, Epe, Voorst en Zutfent.
[bewark] Geskiedenis
D'n Achterhooksen geskiedenis is al gans old, net as dee van t Groafschap Zutfent. Steedn as Deutekem, Doezebarg, Bronkhorst en Zutfent hadden al vrog stadsrechten. Zutfent kwam in de Romiense tied al veur en Deutekem wodden in 838 al eneumd. In den Achterhook bunt völle kastelen te vinden, veural van de adelleke femilies Van Heekeren en Bronkhorst. Tot late in de 19de eeuwe had dee streek dan ok ne feodale soamenstelling. In den Tachtigjoarigen Oorlog kwamen doar ok reagelmoatig vi-jandelekheden veur. Veural um Grolle, Breevoort moar ok um t kasteel Bargh in 's-Heerenbarg is duftig evochten.
In den Achterhooksen samenlaeving wodden eeuwnlange de dienst uut-emaakt deur n klein antal grootgroandbezitters. Grote antallen dagloners mösten naor de piepen van de "hoge heern" dansen. Den Achterhooksen eigenschap is noo nog altied 't "joa, joa" zeggen, as eigenlek "nea" wöd bedoold. Dit was n stil verzet teggen et gezag, zunder dat zie metene opstandeg lekken.
Lange tied bunt der in den Achterhook bossen e-kapt veur de holtindustrie. An 't ende van de joaren '40 van de 20ste eeuwe kwam doar een ende an. In de 2de helfte van de 19de eeuwe wödden doar deur de oaverheid alderbastend investeerd deur onder andere den anleg van de spoorliene en de oprichting van de Gelderse Tramweagen (GTW). Doardeur wödden den streek meer toogankelek en kon zich noast den landbouw ok industrie vestigen. Veur dee tied was den Achterhook veurnamelek ofhankelek van t vervoer oaver den Olden Iessel, woarlangs dan ok al in de 17e eeuw de eerste industrie ontstond, te wetten de iezergeteri-jen of Hutten. Noo den Tweede Wereldkrieg is de welvoart in den Achterhook flink too-enommen.
[bewark] Natuur en kultuur
Van eursprong leafden de Achterhokers van den landbouw. Vandage is der op völ ander gebeed ok warkgeleagenheid, woar de lanbouw nog steeds een groot deel van uutmek. Völle Achterhokers sprekt nog altied eure streektaal, t Achterhooks, wat n Nedersaksisch dialekt is. Een zuver Oost-Nederlands gebruuk is ok in den Achterhook nog egals gans belangriek: t noaberschap.
Karkelek ezeen is doar nen starken ofwisseling tussen katholieke en prottestante darpen. In t midden is doar vanuut et zuudoosten noar et noordwesten ne liene te trekken, dee vanof Dinsper noar Vasseveld, Zellem noar Hengel löp van darpen met veurnamelek ne prottestante bevolking. Et noordoosten en zuudwesten van den streek bunt van oldsheer oaver t algemeen katholiek.
[bewark] Galleri-je
 Bronkhorst |
 Breevoort |
 Lechtenvoorde |
 Ruurle |
 Slangenburg |
 Bargh |
 Lochem |
 Zufent |
 Terborg |
 Montferlaand |
 Doezebarg |
 Zeddam |
[bewark] Uutgoande verwiezing
| Achterhook |  |
|||
|---|---|---|---|---|
|
||||
|
|
 |
|---|---|
| Heufgebieden: Achterhook | Revierenland | Veluwe | |
| Kleindere gebieden: Betuwe · Bommelerweerd · Gelderse Vallei · Iesselvallei · Laand van Maas en Waal · Liemers · Tielerweerd · Riek van Nimwaege | |
