Brekking (taal)

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk

Brekking of breaking is n fonologies proces woarbi-j nen zogeneumden neergoanden tweeklank veraandert in nen opgoanden tweeklank. Et verschiensel kump in et Westerlauwers Frees völvuldig veur bi-j de vorming van meervolden en verkleinwoorden.

Frees veurbeeld: keal ("kalf") hef nen tweeklank woarbi-j de artikulatoren etzelfde beginpunt hebt as bi-j den i van pit en etzelfde endpunt as bi-j e in vader. In et meervold keallen en et verkleinwoord kealtsje hef den tweeklank t beginpunt van j in jas en t endpunt van e in pet.

Ok in de meeste Noord-Germaanse talen en in et Old-Engels treadt dit verschiensel op. In et Old-Engels gebeurt et veur den r, l en den h. Vergeliek de volgende gebrokken vormen in et Deens en et Old-Engels met de ongebrokken vormen in et Achterhooks:

Deens Nedersaksisch
bjerg barg
hjælpe helpen
Old-Engels Nedersaksich
beorg barg
weorpan warpen

Westfaolse brekking[bewark | bronkode bewarken]

Brekking is ene van de heufdkenmarken van de Westfaalse dialekten, ne onderverdeling binnen t Nedersaksisch. Doar verandert de olde korte klinkers binnen open lettergrepen in tweeklaanken: iäten (èten), wiëten (wèten), uapen (open). De Westfaalse brekking was vrogger wieter verbreid noar t westen hen as teggenwoordig. In Oaveriessel ('t Vjenne, Eanter, Riessen) en in de Graofschop Bentheim (Gildehoes) vi'j der noo nog restanten van. In t Vjenne is de brekking deurveranderd noar ne -j met korte klinker: iäten en wiëten bunt noo jätn en wjetn, kuaken (kokken) is noo kwakn.

In n antal plaatsen binnen de Westfaalse spraokruumte wodt ok de lange klinkers tot tweeklaanken, krek zoas in t Oostfaols.