Bronstied
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Den bronstied (rundumme 3000 tot 800 veur Christus) is den tied dee volgden op et Neolithicum. In Centroal-Europa is doar tussen den ni-jen steentied en de bronstied nog nen koppertied (dee mangs tot et neolithicum erekkend wödt) te underscheiden; in West-Europa en ok in Nederlaand bunt wal wat kopperen veurwarpen evonden (Veluwe), moar dit waren uutzunderingen.
Brons verving tiedens den bronstied langzoam vuursteen as belangrieksten materioal veur gereedschop en woapens en wöd ok ebruukt veur sieroaden. De eersten veurwarpen van brons waren veurnoamelek bielen, en ok wat dolken, helleboarden en sieroaden zoas armbenden. Brons wöd langzoam veulveurkommend, en steeds meer soorten metoalen veurwarpen kwamen in gebruuk.
Enkele veurbeelden van bronzen veurwearpen:
- Woapens: helleboarden, dolken, zwoarden, speerpunten, pielpunten
- Gebruuksveurwarpen: bielen, sikkels, beitels, messen, gereedschop veur metoalbewarking
- Sieroaden: mantelspelden, armbenden, torques (hals versiering), spiroalen, kroalen.
In verskillenden streke vond brons neet tegeliek ingäng en den juusten tieds anduuding van den bronstied kan dus per laand of streke verskillen. Zo was doar, getuuge de vundsten, duudelek meer sproake van bronsgeeten in Drenthe dan in den rest van Nederlaand. Meugelek kwam dit deurdat doar nen pan-Europesen handelswegge leep oaver den Drentsen bultenrugge noar den barnsteenrieke Oostzeekuste.
Den kennis veur et bewarken van metoalen, ok brons ontstoand in et Midden-Oosten. Doar wöd brons vanof rundumme 3000 v.Chr. ebruukt. Dizze kennis hef zich heanig an verspreid deur Europa.
Sommige van den oldste bekanden verhoalen, zoas den Ilias, den Odyssee, dele van den Biebel en et Gilgamesjepos spöllen zich in den bronstied of.
Den bronstied wödt in nen skriftlozen kultuur op-evolgd deur den iezertied.
[bewark] Nederlaand
Den bronstied in Nederlaand kan wödden underverdeeld in:
- Vröggen bronstied (2000 - 1800 v.Chr.)
- Midden bronstied (1800 - 1100 v.Chr. - midden A: 1800 - 1500 v.Chr., midden B: 1500 - 1100 v.Chr.))
- Laten bronstied (1100 - 800 v.Chr.)
(Dizze tiedsanduuding volgt den Rieksdeenste veur Archeologie, Kultuurlaandschop en Monumenten (R.A.C.M.), veurhen Rieksdeenste veur et Oldheidkundig Boademunderzook in Amersfoort (R.O.B.)).
Brons was scheers in den Laege Laanden. Den groandstoffen veur brons, kopper en tin-erts, komt noamelek neet veur in Nederlaand. Al et brons mös dus wödden in-evoerd. Völ geschikten ruulmiddelen waren neet anwezzig. Meugelek wödden barnsteen en zalt as ruulmiddel ebruukt. Dizzen wödden dan geruuld teggen kant-en-kloare produkten of teggen bronsschrotte. Van opgebruukte veurwarpen wödden lokoal wier ni-je veurwarpen egotten. Deurdat et brons zo scheers was, hef et vuursteen nooit helemoal verdrungen. Ok toon doar al Ijzer was blef vuursteen nog langen tied in gebruuk. Moar vrömd genög bunt doar in Zuud-Nederlaand tot noo too nog geen anwiezingen veur evonden.
