Tweantse skeeldnaamns

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Etalazie-artikel
Gewelversierige van De Weawer, an de Weawerstroate in Riesn

Tweantse skeeldnaams zeent n bekeand fenomeen van de Tweantse kultuur. Völle leu in Tweante hebt nöast n achternaam nog nen skeeld- of bienaam, den vake net zo bekeand is as n achternaam. Meesttieds wörd vuur offisjele zaakn n eigenliken achternaam wal gebroekt, mear as de leu oawer en met mekoar kuiert, dan komt de bienaams of skeeldnaams um n hook.

As dr ene nen meender bekeandn skeeldnaamn hef, dan neumt de leu dr mangs n ofisjeeln naam biej: "Den löt zik Westerkamp * skriewn". Dan verwiest ze noar offisjele papiern. t Verskiensel van de skeeldnaamns keump ook in West-Freeslaand vuur en vroger ok in t Grönningse Oldambt. In de leste joarn geet t gebroek hiervan aans stoark achteroet, duur alle import dee't in t Oldambt is komn wonn.

In wat plaatsn is t gebroekeliker um nen skeeldnaam te hebn as in aandere. In sommige döarpe hef zowat nums nen skeeldnaam, in aandere döarpe is t hoaste vrömd a'j dr ginnen hebt, en kan t duudn op det oewe femilie van vroger oet nit oet Tweante köm.

Soortn[bewark | bronkode bewarken]

Feailik beent dr vief soortn skeeldnaamns:

  1. Dee verwiest noar t (boern)oarf woer of ne femilie vanof keump
  2. Dee verwiest noar persoonlike kenmoarkn van één of meardere persoonn oet ne femilie
  3. Dee verwiest noar n apart beroop wat ene oet de femilie hef
  4. Dee verwiest noar t soort beeste wat de femilie hef/har
  5. Dee verwiest noar ne bepoalde aparte gebuurtenisse in de femilie

De leste veer soortn komt vuural völle roond Eanter en Riesn vuur. De vuurbeelde dee't non volget komt hoaste allemoal oet Riesn, umdet ze dr doar onmeundig völle hebt en disse in verleedn allemoal beskreewn wördn, zo as in t beukn van Slofstra. In Eanter was t zelfs zo gebroekelik um leu bie n skeeldnaam te neumn det weenkelhoolders vake n achternaam en n skeeldnaam van klaantn opskreewn.

1. plaatse of boerderieje[bewark | bronkode bewarken]

  • De Vinke (Bloemendaal)
  • Knibbelgediene (van Gerritdina Beltman, dee oorspronkelik bie n Moarkelsen Boerskop Knibbelhoek weg köm)
  • van t skelle fietspädjen - woonden bie n skel fietspädjen

2. Persoonlike kenmoarkn van 1 of meardere persoonn oet de femilie[bewark | bronkode bewarken]

  • De Neuze (Baan, had nen opvalnd grote neuze)
  • n Bril (Ten Bolscher)
  • Buul (nen aandern Ten Bolscher, namn t skoftemoal aait met in n buul)
  • Doew-doew (Haase, stotterdn heel slim)
  • Snuutje (Schreurs, hebt n apart fien snuutje, met nen kleainn moond en ne spitse neuze)

3. n Apart beroop van ene oet de femilie[bewark | bronkode bewarken]

  • Mèldieks (Hendrikus Schapink, haandeln in mèl)
  • de Kètse (Baan, haddn n steenfabriek en höwn vaake steender teegn mekoar, wat n kètsend geluud gaf)
  • de Kuups (Ter Harmsel, warn van vrooger oet kuupers)
  • Koarel van Notoaris (Karel Diederik Schönfeld Wichers, was kandidaat notoaris, skreef völ in t Riesns, zoas t Riesns Weurdebook. Zin breur was Herman Pieter Schönfeld Wichers, bètter bekeand as Belcampo)

4. t Soort beeste wat de femilie hef[bewark | bronkode bewarken]

  • de Menne (Mannes Pijffers, was peardemenner)
  • Peardejan (Jansen, woarkn met pearde op n steenfabriek)
  • n Bign (Kamphuis)

5. n Apart vuurval in ne femilie[bewark | bronkode bewarken]

  • de Jenkes (Ter Avest, hadn twee Jennekes in één gezin)
  • Lapot (Baan, kon ne preake van Domie Lapot zowat letterlik noaverteln)
  • Van t Hatje (Ten Berge, eene van öare vuureuldn har in Atjéh evöchn)
  • Bamboes (vuuroolder har ene van de eerste fietsn in Riesn, met spatbörde van bamboe)

Ontstoan[bewark | bronkode bewarken]

t Is nit helemoal dudelik woer't de skeeldnaamns vandan komt. Wat wal dudelik is, is det te maakn hef met de oolde Germaanse verneumingstradisies. Vuur at dr in de Napoleontiese tied nen vasten achternaam vaste legd wör, was t in t hele Germaanse gebeed gebroekelik vuur kearls um de naam van oew vaar oawer te nemn met t achtervoogsel "zön" dr achter. Bievuurbeeld, Hendrik, den't nen zönne is van Jan, heetn dan Hendrik Jansen. As Hendrik nen zönne kreeg den't Wilm heetn, wör den jongn Wilm Hendriksen neumd, en zo wieter. De vrouwleu kreegn dr t wöardjen "-dochter" bie achter. Mer as dr dree kearls Hendrik heett, dee't allemoal ne zönne van nen Jan zeent, krie'j dree Hendrik Jansens. Det is verwarrend, dus mut iej ze op ne aandere wieze oet mekoar zeen te hooldn. Makkelik is dan um de boerderieje te neumn woer't ze woont, of ze te duudn met n opvalnd kenmoark wat ze an t lief hebt (grote neuze, trekn met t been).

Disse wieze van naamn geewn gebuurt in Ieslaand nog aait. Van de Vikingn is t bekeand at ze vake nen bienaam (of skeeldnaam) kreegn, noar bepoalde kenmoarkn en gebroekn wat ze hadn.[1] Zo ha'j Ragnar Loðbrók den't zinnen bienaam kreeg umdet he aait höarige bokses anhar, of Sveinn Vorkboard, den't bekeand was umdet he nen gevorkten board har. Keuning Harald Blauwtaand steund bekeand um zin slechte gebit. De naamn warn nit aait eawn positief en de dreagers van disse naams harn dr zelf gin invlood op.[2]

Skeeldnaamns ontstoat vanzelf en dr hoof nit völle vuur te gebuurn. De dreagers van n naam köant dr ook niks an veraandern. t Is t beste oet te legn met n vuurbeeld. In de klasse op de legere skole vrög de meaister tiedns t lesken oawer Biebelse geskiedenisse wee of t was den't zea in n Biebel det hee zinne haande in onskoold wasken dee. n Jeunkn stekt n vinger op: "Potifar, meaister!". De hele klasse lachen um oet, want det mos natuurlik Pilatus wean. t Jeunkn hef de rest van zien leawn Potifar eheetn.

n Aander vuurbeeld keump oet de oolde Jödse gemeenskop van Riesn. Santje was nen jongen kearl woervan't de vrouwe in verwachting was. Doo't den kleainn geboorn was vreugn um de noabers of t gezoond en wal was. "t Is n blok van n wich!" zea Santje. Den kleainn hef zin hele leawn Blok van Santje hetn.

Nut[bewark | bronkode bewarken]

In Tweante wörd nog völle t gebroek an enheuldn um keender noar öare grootooldn te verneumn. Doarduur kwamn op n doer bepoalde naamns steeds vakerder vuur. Zo kon t wal vuurkomn det de grotvaas van beaide kaantn allebeaide Jan heetn, woerduur dr in één gezin mangs twee jongs Jan eneumd wördn. Dee wördn dan oet mekoar eheuldn duur ze Grootn Jan en Kleainn Jan te neumn, wat dan later wier as skeeldnaamns gebroekt wördn.
Duurdet völle jongs en meakns oet dezelfde femilies met mekoar trouwdn, wör t antal van sommige families met n zelfdn achternaam aal mear grötter. In Riesn wonnt onmeundig völle families Baan, Voortman en Wessels, Eanter hef n groot antal van Pluimers en Velten en t Vjenne steet bekeand um de völle femilies Dekker, Fokker en Holland. Um ze nog oet mekoar te könn hooldn gavn de leu mekoar skeeldnaamns.
A'j oew skeeldnaamn neumt weett de leu dreks met wat vuur volk ze te doon hebt. Det hef n noadeel: As dr ene oet ne femilie wat misdoan had, dan had zinne hele femilie subiet nen kladn an t gat en wördn ze doar met zaakn doon, verkering kriegn en aandere sosjale angeleagnheedn op of ereknd. Van de aandere kaante heul det t volk ook in t gelid, want iej woln nit de skaande van de femilie oawer oe ofroopn.

Vrooger en rechtevoort[bewark | bronkode bewarken]

t Köm wal vuur det nen vrömden, den't nit met de skeeldnaamns bekeand was oarns biej eene in Tweante mos wean en noar n offisjeeln achternaamn vreug. Den köm dan nit wied, umdet de leu mekoar allenig mear bie n skeeldnaamn keandn. Skeeldnaams wördn vroger mear gebroekt as rechtevoort, mear iederene weet zo ongevear nog wal wo of zin femilie eneumd wordt of wördn en zal aaltied as he oargens bie euldere leu op bezeuk geet de vroage kriegn: "Woer zi'j (dr ene) van?"
Ook stoat bepoalde Riesnse bedriewe nog aait bekeand oonder de femilieskeeldnaamn. Bouwbedrief Ter Steege wördt nog aait Potje neumd, Bouwbedrief Nijhuis steet nog aait bekeand as Kruutnbearnd en skildersbedrief Lichtenberg het nog aait De Feaie.
Een bedrief oet Riesn hef zelfs n skeeldnaamn as offisjeeln bedriefsnaamn an enömn en is doarmet n bekeandheaid in Tweante wördn. Otto ter Steege begun n weenkelsken, mear veund Ter Steege te offisjeel kleenkn. Doarumme keant iederene non Otje van Potje.
As leu keender kriegnt, kriegnt dee meestieds n skeeldnaamn van de vaa, mear ze köant dr ook vuur kiezn um ze van beaide te gebroekn. De zönne van Graads van de Gerre, den at Bearnd heet, neumt ze dus Bearnd van Graads van de Gerre.

Dr zeent leu dee't öarn skeeldnaam gebroekt op internet, um op zonne wieze allene herkend te wordn duur de leu dee't de skeeldnaamns keant, zo as bv. op Twitter, weblogs en forums.

As leu noar thoes hen goat, köant ze as kleain gräpken smangs zegn: Ik goa noar de [skeeldnaamn]. Dan neumt ze n skeeldnaamn van de wederhelfte.

Versiering[bewark | bronkode bewarken]

Woer in aandere plaatsn vake standaard sprökn zo as "boszicht" en Latiense sprökn an de mure hangt um an te geewn det t dr good wonn is, wördt in Tweante n skeeldnaamn ook wal mangs as gevelsprökke as versiering an de boetnmure höngn.

Oetgoande verbeendingn[bewark | bronkode bewarken]

Dèt heel völle nog wal weett wat of öaren skeeldnaamn is, blik op de bekeande profielsite Hyves. Op de Riesn-hyve beent r nog völle te veendn:

Verwiezingn[bewark | bronkode bewarken]

  1. Piraeus Public Library. Medieval Scandin[a]via. Bekekn op 2-6-2013.
  2. Henrik Williams. "Name Borrowing Among the Vikings". bekekn op 2 juni 2013
Nuvola apps ksig.png Disse bladziede is eskreewn in t Riesns