Stadsgrachte
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Nen stadsgrachte (ok Singel) is nen anenlegden woaterwegge, dee heufdzoakelek veurkump in olde steedn. Et weurd kump van graft of graven. Den klänkverschoeving woarbi-j den f-klank verschof noar men ch-klank is kenmarkend veur et Nederlaands en is ok trög te vinden in weurden as zacht (vgl. Duuts: sanft, Engels soft, Fries: sêft) en lögt (vgl. Duuts: Luft, Fries: loft).
Onderwarpen |
[bewark] Plaetsen mit grachten
Grachte bunt te vinden in veul Hollaandse steedn. Et meest bekand bunt den grachte in Amsterdam (veural den Grachtengordel), moar ok in Alkmoar, Delft, Dordrecht en Leiden vörmen den grachte nen weazenlek dele van et stadsbeeld. Ok steedn elders in Nederlaand, zoas Zwolle, Leeuwarden, Grunnen en Utrecht, hebt mangs mooien grachte. Doarnoast bunt doar ok verskillenden Vloamse steedn, zoas Brugge en Gent, dee karakteristieke grachte hebt.
[bewark] Nut
Belangrieke redenen veur den anleg en instaandholding van den grachte bunt en waren: ofwoatering, vervoer en verdeadiging. Noadat den steedn hun nut as vesting in den tweeden helfte van den 19den eeuwe vort ging, bunt veul grachte dee dle uutmaakten van den vestingwarken gedempt. In den löp der tieden bunt ok binnen den steden grachte gedempt, veulal um hygiëniesen redenen en um et verkeer meer ruumte te beeden. SMangs wödden er echter anvang enonmen um grachte weer open te groaven, zoas in Breda, Breevoort, Utrecht en Gent.
[bewark] Verdeadiging
Nen grachte wierd ok gebruekt as verdeadiging van nen stad, burcht kasteel of fort. Nen natten grachte is nen woatergäng mit den geneumdem verdeadigingstaak.
In nen drögen grachte steet doarinteggen gene woater. Veurbeelden van nen dröge grachte: Linie van Du Moulin (Maastricht), 19den-eeuwsen forten van Luik (zoas Lantin, Loncin, Grâce-Hollogne, Flémalle, Liers).
[bewark] Nedersassisch
- Grunnegs: graft, -singel (suffix)
