Grunnegs A

Uut Wikipedie, de vrye encyklopedy
Gao naor: navigasie, zeuk

Grunnegse woorden dij begunnen mit A oet t Grunnegs woordenbouk.

Aai[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪ/
  • Meervold: Aaier
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
    • Tuudaai (kippenei)
    • Aaidoor (eierdooier)
    • Aaierjong (jongste knecht)
    • Aaierproem (dikke pruim)
    • Aailoof (klimop, lett. eierblad)
  • Nederlaands: ei
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'ajjam', meugelk van t Proto-Indo-Uropese 'ōwyóm'.
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪ/
  • Meervold: aaier
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: teelbal
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'ajjam', van t Proto-Indo-Uropese 'ōwyóm'.
  • Vervougen:

Betaikenis 3[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪ/
  • Meervold: aaier
  • Aander meugelkheden: oog
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aailaand (eiland)
    • Nördenaai (Nordeney, waddeneiland in de landkreis Aurich)
  • Nederlaands: oog (oude geografische naam voor eiland; vergelijk Schiermonnikoog, Jersey en eiland)
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'awjō', van t Proto-Indo-Uropese 'əkʷā-'
  • Vervougen:

Aaiber[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪbər/
  • Meervold: aaibers
  • Aander meugelkheden: aaibert, eiber (NVL, WEK), störk (WEV)
  • Ôfgelaaide woorden:
    • Eibersburen/Aaibersboeren (ploats gem. Grodegast)
    • Aaiberbek (gele lis)
    • Aaibersblo(u)m (gele lis)
  • Nederlaands: ooievaar
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Aaid[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪt/ of /ɑːɪt/
  • Meervold: -
  • Aander meugelkheden: aaltied, aaltieds, immer (as man over t verleden proat)
  • Ôfgelaaide woorden: aaids (altijd maar weer)
  • Nederlaands: altijd
  • Heerkomst: Van 'aal' en 'tied'
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aːɪt/ of /ɑːɪt/
  • Meervold:
    • aaider (oldmoods)
    • aaiden (nijmoods)
  • Aander meugelkheden: aaide (VEK)
  • Ôfgelaaide woorden: aaiden (eggen, werkwoord)
  • Nederlaands: eg (landbouwgereedschap)
  • Heerkomst:
  • Vervougen: -

Aailaand[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold: aailanden
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: eiland
  • Heerkomst: Van 'aai' en 'laand'
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold: -
  • Aander meugelkheden: Schiermunnekoog, Skiermunnekoog
  • Ôfgelaaide woorden:
    • Aailaander (inwoner van het eiland Schiermonnikoog)
    • Aailaanders (dialect van Schiermonnikoog; inwoners van het eiland Schiermonnikoog)
  • Nederlaands: Schiermonnikoog (bijnaam)
  • Heerkomst: Van 'aailaand' (eiland). Schiermonnikoog ligt boven Groningen en was in het verleden, naast Borkum, het enige waddeneiland dat frequent door Groningers werd bezocht, waardoor het de koosnaam 'os aailaand' (ons eiland) kreeg.
  • Vervougen:

Aaisk[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑːɪsk/
  • Meervold: aaisken, aaisen
  • Aander meugelkheden: aais
  • Ôfgelaaide woorden: aaisken (eisen, werkwoord)
  • Nederlaands: eis
  • Heerkomst: van t Oldsaksische 'ēscian', van t Proto-Germoanse 'ayǝs-'.
  • Vervougen:

Aal[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑːl/
  • Meervold: -
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aalmoal (allemaal)
    • aalweegs (steeds, tijdsuitdrukking, bv. ik leer aalweegs meer)
  • Nederlaands: al, alle
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'alnaz'.
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑːl/ of /aːl/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: aingoal
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: steeds, voortdurend
  • Heerkomst: meugelk n ôfkörten van 'aingoal'
  • Vervougen:

Aalmoal[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑlmɔːl/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: apmoal, aal
  • Ôfgelaaide woorden: apmoal (allemaal)
  • Nederlaands: allemaal
  • Heerkomst: van 'aal' en 'moal'
  • Vervougen:

Aaltied[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑːltit/
  • Meervold: -
  • Aander meugelkheden: aaltieds, aaid, immer (as man over t verleden proat)
  • Ôfgelaaide woorden: aaltieds, aaid (altijd)
  • Nederlaands: altijd
  • Heerkomst: Van 'aal' en 'tied'
  • Vervougen:

Aanbetern[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːmbeɪtərn/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: herstellen van ziekte
  • Heerkomst: van 'aan' en 'beter'
  • Vervougen:
    • Ik beter aan
    • Doe beterst aan
    • Hai betert aan
    • Wie,joe,zie betern aan
    • Ik bin aanbeterd

Aander[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːndər/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: ander
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aans (anders)
    • aanderzieds (aan de andere kant)
    • elkander, ainander (elkaar)
  • Nederlaands: ander
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'anþaraz'
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːndər/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: kommende, ander
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aanderdoags (genitief van "morgen", bv. aanderdoagsoavends (morgenavond))
    • aandermoal (de volgende keer)
  • Nederlaands: volgende (bij tijd, bv. aander week (volgende week))
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'anþaraz'
  • Vervougen:

Aandij[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːndæɪ/
  • Meervold: aandijen
  • Aander meugelkheden: aangrui
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: groei, aangroeing (zelfstandig naamwoord)
  • Heerkomst: van 'aan' en 'dijen' (groeien, vergelijk uitdijen)
  • Vervougen:

aanlangen[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːnlæŋː/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • geven
    • baiden
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: aangeven, aanrijken, aanbieden
  • Heerkomst: van aan en langen (binnen handbereik brengen)
  • Vervougen:
    • Ik lang aan
    • Doe langst aan
    • Hai langt aan
    • Wie, joe, zai langen aan
    • Ik heb aanlangd

aanpeerdjen[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːmpɪtjən/ of /æːmpɪːətjən/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: stimuleren, aanzetten tot
  • Heerkomst: van 'aan' en 'peerd' (paard) - afkomstig van het slaan met een zweep om een paard aan te zetten tot werken.
  • Vervougen:
    • Ik peerdje aan
    • Doe peerdjest aan
    • Hai peerdjet aan
    • Wie,joe,zai peerdjen aan
    • Ik heb aanpeerdjed

Aargens[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːgŋs/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: aargenswoar, aargendwoar
  • Ôfgelaaide woorden: aargenswoar, aargendwoar (ergens)
  • Nederlaands: ergens
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Aaske[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æːskə/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: aask
  • Ôfgelaaide woorden: aaskemmer (prullebak, lett. asemmer)
  • Nederlaands: as (overblijfsel van vuur)
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'askōn'
  • Vervougen:

Acht[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æxt/
  • Meervold: achten
  • Aander meugelkheden: aacht(e)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: acht (getal)
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'ahtōu', van t Proto-Indo-Uropese 'oḱtṓw'.
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æxt/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • aandocht
    • achtenis (WEV)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: aandacht (die je moet/zou moeten geven; vergelijk Geef acht!)
  • Heerkomst: van t Oldsaksische 'āhta'
  • Vervougen:

Admis[bewark | bronkode bewarken]

STD

  • Oetsproak: /ædmɪəs/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • asmis
    • sums
    • sumtieds
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: soms
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Adìnlek[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ædɪənlək/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • adìn-, adènliek(s)
    • aibels
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: behoorlijk
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Adrillen[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden: Adrillenkaarms (allerheiligenkermis in Winschoten)
  • Nederlaands: allerheiligen (christelijke feestdag)
  • Heerkomst: Meugelk van alderhillegen.
  • Vervougen:

Affeer[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /əfɪːər/ of /afɪːər/
  • Meervold: affeers of afferes
  • Aander meugelkheden:
    • affere
    • waark
    • boan
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: beroep, (professionele) betrekking
  • Heerkomst: van t Franse 'affaire', van t Latainse 'ad facere' (doun)
  • Vervougen:

Aibels[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪbols/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • hail
    • slim
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: erg, zeer (zoals in "zeer bekwaam")
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Aigen[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aigense (eigen, zelfstandig naamswoord)
    • aigender (eigenaar)
  • Nederlaands: eigen
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'aiganaz'
  • Vervougen:

Aigenste[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: (de)zulfde
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: (de)zelfde
  • Heerkomst: van 'aigen'
  • Vervougen:

Ain[bewark | bronkode bewarken]

Betaikenis 1[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪn/ of /ɒɪn/
  • Meervold: ainen
  • Aander meugelkheden:
    • een (WEK)
    • eein (NVL
    • ein (WEV, HGL deur de rieke boeren)
    • aine (VEK as telwoord, bv. ik heb ain appel en doe hest ook ~)
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aineg (enig)
    • allain (alleen)
    • aine (iemand)
    • ains (eens)
  • Nederlaands: één (getal)
  • Heerkomst: van t Oldgrönnegse 'ien', van t Oldfraise 'ān', van t Proto-Germoanse 'ainaz', van t Proto-Indo-Uropese 'ānóynos'
  • Vervougen:

Betaikenis 2[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪn/ of /ɒɪn/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: n (ôförting ien t aaldoagse sproakbroeken)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: een (lidwoord)
  • Heerkomst: van t Oldgrönnegse 'ien', van t Oldfraise 'ān', van t Proto-Germoanse 'ainaz', van t Proto-Indo-Uropese 'ānóynos'
  • Vervougen:

Aine[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪn/ of /ɒɪn/
  • Meervold: gounend, welken
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgeleide woorden:
  • Nederlaands: iemand
  • Heerkomst: van 'ain'
  • Vervougen:

Ains[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪns/ of /ɒɪns/
  • Meervold: ainen
  • Aander meugelkheden:
    • ais
    • es
    • eens (WEK)
    • eeins (NVL
    • eins (WEV, HGL deur de rieke boeren)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: eens
  • Heerkomst: van 'ain'
  • Vervougen:

Aingoal[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑɪnχɔːL/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: aal
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: steeds, voortdurend
  • Heerkomst: meugelk van t Franse 'égal'
  • Vervougen:

Aiw[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ɑju/
  • Meervold: aiwen, aiven (mv. van 'aive', moar ook broekt as mv. van 'aiw')
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
    • aiweg, aiveg, eeuweg (eeuwig)
  • Nederlaands: eeuw
  • Heerkomst: van t Latainse 'aevum' (tiedpaark)
  • Vervougen:

Akkenail[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak:
  • Meervold: Akkenailen
  • Aander meugelkheden:
    • Akkenailtje (dit verklainwoord wordt voaker broekt as t normoale woord)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: dakkapel
  • Heerkomst: "akke" komt van "erker", "neel" is n old woord veur verhogen (nog weerom te vinden ien t Hollaands "toneel" > "toon-neel")
  • Vervougen:

Alleer[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aLɪːər/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • vrouger, vrogger
    • veurheer
    • veurtieds
    • dou ien/in dij tied
    • doudestieds
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: vroeger
  • Heerkomst: meugelk van 'al' (reeds) en 'heer' (geleden)
  • Vervougen:

Allendeg[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aleənəχ/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • allend, allìnd
    • allain
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: alleen
  • Heerkomst: van 'al' en 'ain'
  • Vervougen:

Allozie[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /aloʊzi/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden: haandklok(ke)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: horloge
  • Heerkomst: van t Franse 'horlòge', van t Oldgraikse 'ώρολόγιον' (hōrologion)
  • Vervougen:

Angel[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æŋoL/, deur olle luu /æŋl/
  • Meervold: angels
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
    • angeln (vissen met een hengel, werkwoord)
    • angelgaar (hengelstok)
  • Nederlaands: hengel (het hele ding)
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Antam[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æntæɜm/
  • Meervold: antams
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: probleemkind
  • Heerkomst:
  • Vervougen:

Appel[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æpoL/
  • Meervold: appels
  • Aander meugelkheden: abbel (mv. abbeln)
  • Ôfgelaaide woorden:
    • appelhof (appelboomgaard)
    • appelkeern (klokhuis)
    • appelmots (appelmoes)
    • appelzaikte (afkeer tegen het eten van fruit)
    • poepappel (gemenerik)
    • eerdappel (aardappel)
    • appelgernoat (granaatappel)
    • appelsien (sinaasappel)
  • Nederlaands: appel
  • Heerkomst: van t Proto-Germoanse 'apulaz', van t Proto-Indo-Uropese 'hₐebōl'
  • Vervougen:

Appelgernoat[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æpoLχənɔːɜt/
  • Meervold: appelgernoaten
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: granaatappel
  • Heerkomst: van 'appel' en 'gernoat'
  • Vervougen:

Appelmots[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æpoLmɔts/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • abbelmots
    • appelbrij, abbelbrij
    • smots
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: appelmoes
  • Heerkomst: van 'appel' en 'mots'
  • Vervougen:

Appelsien[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æpoLsiɜn/
  • Meervold: appelsienen
  • Aander meugelkheden:
    • sienesappel (verhollaandst)
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: sinaasappel
  • Heerkomst: van 'appel' en 'Sina' (China, land)
  • Vervougen:

As[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /æɜs/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
    • wen
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: als
  • Heerkomst: van t Oldfraise 'alsa'
  • Vervougen:

Avvekoat[bewark | bronkode bewarken]

  • Oetsproak: /ævəkɔːɜt/
  • Meervold:
  • Aander meugelkheden:
  • Ôfgelaaide woorden:
  • Nederlaands: advocaat
  • Heerkomst: van t Latainse 'ad vocare' (roupen)
  • Vervougen: