Hoogelaandsters
| Hoogelaandsters | |
|---|---|
| Noam | Hoogelaandsters |
| Andere noamen | Noordgrunnegs |
| Nederlaandse noam | Hogelandsters |
| Proat in | Nederlaand |
| Toalgebied | t Ommelaand Hunzego; Fivelgo te noorden van t Damsterdaip |
| Aantal sprekers | 55.000 |
| Dialekten |
gain |
| Toalklassifikoatie |
|
| Schrift | Latainse alfabet |
| Toalstoates | t Hoogelaandsters wordt zain as n dialekt van t Grunnegs |
| Toalkode ISO 639-1 | n.v.t. |
| Toalkode ISO 639-2 | n.v.t. |
| Toalkode ISO 639-3/DIS | n.v.t. |
t Hoogelaandsters (ook: Noordgrunnegs) is n Nedersaksisch dialekt dat proat wordt op t Hoogelaand, t noordelke dail van t provìnzie Grunnen. t Toalgebied van t Hoogelaandsters wordt begrìnsd deur stad Grunnen ien t zuden, t Raitdaip ien t zuudwesten, t Lauwersmeer ien t noordwesten, t Wad ien t noorden, de Ems ien t noordoosten en t Damsterdaip ien t zuudoosten. De steden Delfziel en n Daam, dij aan t noordelke kaant van t Damsterdaip liggen (opt Hoogelaand dus), heuren toalkundeg bie t Oldambtster dialektgebied.
t Hoogelaandsters wordt tegenswoordeg proat deur om en bie 55.000 minsken en is ain van dialekten dij bie n bult minsken ien Grunnen staark leeft. Mainsten van dij minsken binnen oldern, en t Dialekt wordt nait aaltied meer deurgeven aan de kiender. Doardeur is t zo dat dit nummer stoaregaan omdeel gaait.
t "Beste" Grunnegs
[bewark | bronkode bewarken]t Hoogelaandsters wordt wel ais zain as t maist karakteristieke dialekt van t Grunnegs, dat der ien zien beste vörm proat wordt. Dat komt middelkerwies deurdat ien t Hoogelaands de typisch Grunnegse twaiklanken "ai" en "ou" hail veul veurkommen, bieveurbeeld ien "kouk" en "stain". Woorden dij ien t Veenkelonioals nait zo broekt worden, worden dit ien t Hoogelaandsters voak wel. Bieveurbeeld Veenkelonioalse woorden "eeuw", "vieren" en "moe" binnen ien t Hoogelaandsters "aiw", "vaaiern" of "vijern" en "mou(der)". Bie n enquête oet 1991 wuir deur maisten van ondervroagden t Hoogelaandsters aanwezen as t "beste" Grunnegs.
Toalaigenschoppen van t Hogelaandsters
[bewark | bronkode bewarken]t Hogelaandsters het n aantal aigenschoppen dij aander dialekten nait hebben, zo as:
- t Hoogelaandsters het sums woorden dij nog wat wieder van t Nederlaands òf stoan as bieveurbeeld t Veenkelonioals. Ien de Veenkelonies zègt men 'eeuw' en 'beest', op t Hoogelaand zègt men 'aiw' en 'baist'.
- De oe wordt meer broekt. Zo zègt men 'hoes", woar t Veenkelonioals, Noordvèlds, Stadjeders en Westerkertijers 'huus" broeken.
- De t wordt voaker n d as ien aander dialekten. Zo zègt men bieveurbeeld 'loader' en 'bodder'/'budder' woar aander dialekten 'loater' en 'botter' hebben,
- Aal -in wordt -ien. Nait allend t woord "in", mor ook n hail ìnde konstruksies mit -in, zoas 'kinder' (HGL: kiender) en 'binden' (HGL: bienden)
- De ì-klaank dij veuraal ien Oost Grunnen broekt wordt, is ien t Hoogelaandsters è. Dus nait 'mìnsk' en 'wìnsk', mor 'mènsk' en 'wènsk'.
- Deurdat veul Hoogelaandster boeren zok rieker vuilden as de rest van de bevòlken, wollen zai bepoalde klanken "verzachten". t Gaait hier veuraal om de ai en oe klaank. Summege Hoogelaandsters zèggen doardeur bieveurbeeld "ik heb gijn huus", ien tieds dat de maiste Hoogelaandsters "ik heb gain hoes" zèggen zollen.
