Kenia

Uut Wikipedia, de vrye encyklopedy
Nå navigaty springen Nå söken springen
Jamhuri ya Kenya
Vlagge van Kenia
Woapn van Kenia
Kaarte van Kenia
Kaarte van Kenia
Informasie
Sproaken engelsk, swahili, kikuyu, luhiya, luo, kalenjin, kamba, kisii, meru
Heufdstad Nairobi
Regeringsvörm Federale republik
Geleuf Christendom (83%), Islam (15%), Hinduisme, buddhisme
Laand en inwonners
Oppervlakte
- Water
580.367 km²
2.3%
Inwonners
- Dichtheid
49.364.325
78 inw./km²
Koordinaten 1° 16′ S, 36° 48′ O

region-Parameter ontbrök6 Koördinaoten: 1° S, 37° O

Oaverig
Volksleed "Ee Mungu Nguvu Yetu" (Oh God of all creation)
Munteenheid Keniaanske shilling ((KES))
Tiedzone UTC+3 (EAT)
Web | Kode | Tel. ..ke | KE | +254

Kenia of Kenya, officieel de Keniaanske Republik (Swahili: Jamhuri ya Kenya) is een land in Afrika. Med de klokke med grenset Kenia an Süüd-Sudan en Ethiopie in et noorden, Somalie in et noordousten, den Indisken Oceaan en de Seychellen in et süüdousten, Tanzania in et süden en an Uganda in et westen.

Bestüürlik besteyt et uut 47 half-unafhankelike gråvskappen med yders nen eygen guvernöör. Med 580.367 kilometer in et veerkant is Kenia et 48.-gröätste land up de wearld en med meyr as 52,2 miljoon inwoaners et 27. drukstbevolkte land.[1] Höyvdstad van Kenia is Nairobi. De öldste stad en vrogere höyvdstad is Mombasa. Kisumu Stad is de dardegröätste stad en binnenlandske haven an et Viktoriameyr. Andere vöärname steadelike gebeden sint Nakuru en Eldoret.

Rund 500 v. Kr. tröäken nilotiske herders vanuut et hüdige Süüd-Sudan når Kenia. Europeeske kolonisaty van Kenia begün in de 19. eywe, do as de europeanen meyr et binnenland intröäken. Et hüdige Kenia untstünd uut nen beskarmståt dee et Britske Ryk in 1895 uutröäp en de dårup volgende keniaanske kolony, den as in 1920 begün. Verskillende uneynigheden tüsken Grout-Brittannie en de kolony leidden töt de Mau Mau-upstand in 1952 en et uutroupen van de unafhankelikheid in 1963. Kenia bleav dårnå lid van et Britske Gemenebest. De hüdige grundwet stamt uut 2010 en vervangt de unafhankelikheidsgrundwet van 1963.

Kenia is ne presidentiäle representative demokratiske republik, wårin verköäsen verteagenwoordigers de belangen van de inwoaners behartiget en de president ståtshöyvd en regeyringsleider is. Et land is anslöäten by de Vereynigde Natys, Wearldbanke, Internationaal Monetäär Funds. COMESA en andere internationale organisatys. Med een döärsneyde inkoamen van 1460[2] hevt Kenia ne middellaege inkoamensekonomy. Nå Ethiopie is Kenia de gröätste ekonomy van oust- en middel-Afrika,[3] med Nairobi as regionaal kommercieel centrum. Landbouw is de gröätste sektor, tea en koffy brengt et meyste geld up. Blomenuutvoor wördt ouk vöärtan belangryker. De deenstenindustry is ne andere groute ekonomiske inkoamstenbrunne, med name tourisme. Kenia is lidmåt van et Oust-Afrikaanse Handelsblok. Gröätste afsetmarkt vöär Kenia is vöäral Afrika selv, med de Europeeske Unie as gode tweyde.[4]

Etymology[bewark | bronkode bewarken]

Kenia is vernöömd når de Barg Kenia. De moderne name wör vöär et eyrste dale skreaven döär den düütsken verkenner Johann Ludwig Krapf in de 19. eyw. Tydens synen trektocht med nen Kambakaravaan under leiding van den legendarisken handelsman Höyvdman Kivoi saggen Krapf nen bargtop en vröäg wo as den heaten. Kivoi seade "Kĩ-Nyaa" of "Kĩĩma- Kĩĩnyaa", wårskynlik ümdat et swarte gesteynde en witten sney up de töppe em deaden denken an nen struusvoagel.[5] Et Agikuyuvolk, dee as up de flanken van de Kenia woanet, nömet et Kĩrĩma Kĩrĩnyaga in öäre Kikuyu-språke, terwyl as de Embu em de "Kirenyaa" nömet. Alle drey de naams hebt de selvde beteakenis.[6]

Ludwig Krapf skreav beide Kenia en Kegnia as namen dale.[7] Up ne kaarte uut 1882, teakend döär Joseph Thompsons, nen skotsken geoloogg en natuurundersöker, steyt de Barg Kenia as Mt. Kenia. De bargname is ne pars pro toto vöär et heyle land wörden. Toch köäm et noch nit heyl rap in bruuk. In de vroge koloniale tyd wör et land et Oust-Afrikaanske Protektoraat enömed. Pas in 1920 wör de name veranderd in de Keniaanske Kolony.

Geskydenisse[bewark | bronkode bewarken]

Prehistory[bewark | bronkode bewarken]

Den Turkana-jungen, et fossyl van ne 1,6-miljoon jår olde menskachtige den as by et geslacht Homo erectus höyrt.

Vündste van fossylen in Kenia wyset dat aapachtigen al 20 miljoon jår terügge al in et gebeed rundlöypen. Vündste by et Turkanamear töynet an dat menskachtigen so as de Homo habilis (tüsken 1,8 en 2,5 miljoon jår eleaden) en Homo erectus (tüsken 1,9 miljoon en 350,000 jår terügge) möägelik rechtstreykse vöärolders sint van de moderne Homo sapiens en leavden in et Pleistoceen.

By upgravingen an et Turkanamear in 1984 untdekkeden paleoantropoloog Richard Leakey en Kamoya Kimeu de Turkana-jungen, een 1,6 miljoon jår old fossyl dee by de Homo erectus höyrt. Ölder undersöök når vroge menskachtigen steyt ouk up naam van Mark en Louis Leakey, dee de vrogste archeologiske upgraevingen leidden by Olorgesailie en Hyrax-höyvel.

Neolitisk[bewark | bronkode bewarken]

De eyrste inwoaners van et hüdigendaagse Kenia warren Jager-gadderaars, ungeveyr so as de moderne Khoisan-spreakers.[8] Disse lüde wördden händig-an verdrüngen döär Kusjitiske herdersvolker uut de Hoorn van Afrika.[9] Tydens et vroge Holoceen versköäv et lokale klimaat van dröyge når natter, wårdöär kulturele traditys as landbow en herderye kunden untwikkelen.

Ründ 500 v. Kr. tröäken nilotiske veyholders vanuut et hüdige Süüd-Sudan Kenia binnen.[10][11]

Rund et eyrste millenium warren ouk bantu-volker der hen etröäken.[12] Disse lüde köämen oorsprunkelik vanaf de Benuerivyr in West-Afrika, wår as vandage den dag oust-Nigeria en west-Kameruun ligt.[13] De bantumigraty brachden nye untwikkelingen in landbow en metaalbewarking når et gebeed. Hüdigendaagse bantugrupen sint under meyr de Kikuyu, Luhya, Kamba, Kisii, Meru, Kuria, Aembu, Ambeere, Wadawida-Watuweta, Wapokomo en Mijikenda.

Upmarkelike vöärhistoriske steades in et keniaanske binnenland sint de archeo-astronomiske steade Namoratunga up et wedsten van et Turkanameyr en et ummüürde kamp ThimLich Ohinga in de gråfskap Migori.

Swahilikultuur en handel (1. – 19. eyw)[bewark | bronkode bewarken]

Ne döäre med traditioneel Swahili-holsnywark in Lamu.

Al längere tyd was de keniaanske küste een huus vöär grupen metaalbewarkers en Bantu-buren, jagers en viskerslüde. Dee understütden de ekonomy med landbow, viskerye, metaal en handel med et butenland. Disse grupen vörmden de vrogste stadståten en wörden samenlik Asanie nöömd.[14]

Teagen et 1. jårhunderd gungen stadståten as Mombasa, Malindi en Zanzibar handelsbunden an med Arabyren. Hyrdöär gröiden de ekonomien, wör de islam introduceerd en kreyg de swahili-bantuspråke vöäle arabiske trekken. De swahili-stadståten vörmden een handelsnetwark.[15][16] Vöäle geskydkündigen meynden lange tyd dat de stadståten stichted warren dÖär arabiske of persiske handelslüde, mär upgraevingen wyset dat de stadståten inheymsk begünnen en dat se undanks butenmarksk inwark toch in grundbeginsel bantu warren.[17]

Et Sultanaat van Kilwa was een middeleywsk sultanaat rund Kilwa Kisiwani in et hüdige Tanzania. In de beste dage güng dat oaver de heyle swahiliküste, med Kenia der by in. Der wördt beweyrd dat et in et 10. jårhunderd sticht wör döär Ali ibn al-Hassan Shirazi[18] nen persisken sultan uut Shiraz in süüd-Iran.[19] Toch beweyret gelearden dat de Swahili de verhalen oaver arabisken of persisken oorsprung versünnen hadden üm öäre oaverhearsking good te küren.[20][21] Vanaf et 10. jårhunderd begünnen de hearskers van Kilwa med groute moskeen te bowen en koaperen münten te gebruken.[22]

Potskarven uut et Sultanaat van Kilwa, sticht in et 10. jårhunderd döär den persisken sultan Ali ibn al-Hassan Shirazi.

De Swahili bowden Mombasa uut töt ne belangryke havenstad en güngen handelsbanden an med andere kortby-liggende stadståten en kommerciäle centra in Persie, Arabie, en selvs India.[23] Teagen de 15. eyw köäm den portugeesken reisiger Duarte Barbosa in Mombasa en skreav dat "et ne steade is med vöäle verkeyr en nen goden haven wår as altyd meanige soorten kleine skeypkes en groute skeypen ligget, wårvan der vöäle vanuut Sofala koamet en anderen uut Cambay en Melinde en anderen dee når et eiland Zanzibar seilet."[24]

Later, do as in de 17. eywe de Swahiliküste under hearskåppye van de Omani-arabyren köäm, wör de Arabiske slavenhandel uutbreidet üm an de vråge van de plantages in Oman en Zanzibar te vuldoon.[25] Anvankelik köämen de handelslüde vöärnamelik uut Oman, mär later vöäle uut Zanzibar (so as Tippu Tip).[26] Dårby begünnen de portugesen slaven te koupen van de Omani en Zanzibari, do as de britten uutskeidden med de transatlantiske slavenhandel.

Et Swahili, ne bantuspråke med leynwöörde uut arabiske, persiske en andere ousterske en süüdasiastiske streaken (en inmiddels ouk engelsk), wör uuteindelik de lingua franca vöär handel tüsken de verskillende volker.

Vöär hunderden jåren hevt de keniaanske küste ne belangryke steade weasd vöär handelslüde en untdekkingsvöärders. In 1414 köäm den chineesken handelsreisiger Zheng He uut de Ming-dynasty når de oust-afrikaanske küste tydens syne lätste |skatreise.[27] Veerentachtig jår later, in 1498, köäm den portugeesken untdekkingsreisiger Vasco da Gama in Malindi.

Britsk Kenia (1888–1962)[bewark | bronkode bewarken]

Et koloniale verleaden van Kenia begint by et uprichten van nen Düütsken beskarmståt oaver et küstbesit van de Sultan van Zanzibar in 1885, wårnå in 1888 de Keiserlike Britske Oust-Afrikaanske Kompany der oaverhen köäm. Keiserlike stryd wör vöärkoamen döärdat Düütskland de küstgebeden an Grout-Britannie gavven in 1890. Kört dårup wör de Ugandeeske Spoarlyne döär et land legd.

Van 1890 töt 1900 vöchtden een paar volker teagen de spoarlyne, med name de Nandi under anvoring van Orkoiyot Koitalel Arap Samoei. Toch güngen de britten der med vöärtan. De Nandi warren de eyrsten dee in een reservaat estöäken wörden üm se van de spoarlyne weg te holden.

In dee tyd wördden der een flink antal vaklüde uut India haald üm an de spoarlyne te warken.[28] See en öäre nåkoamelingen sint de basis van een antal kenmarkend indiaske gemeynskappen in Kenia, so as de Ismaili-moslims en Sikh.[29]

By den anleg van et spoar döär Tsavo wördden tüsken de 28 en 31 spoarwarkers douddån döär twey leywen dee bekend ståt as de Männeslachters van Tsavo. Volgens de verhalen warren de deers so'n probleem dat selvs Hear Salisbury, de domålige Eyrste Minister, et ankaartden vöär et britske Hougerhuus.

Do as den Eyrsten Wearldoorlog uutbröäk in 1914, slöäten de guvernöörs van Britsk Oust-Afrika en Düütsk Oust-Afrika een wåpenstilstand üm de junge kolonys uut de stryd te holden. Luitenant Kolonel Paul von Lettow-Vorbeck leidden et lokale düütske leager, vastbeslöäten üm so vöäle möägelik engelske besittingen in handen te krygen. Sunder hülpe vanuut Düütskland lükkeden et em töt et ende van den oorlog ne suksesvulle guerillastryd te voren, döär te leaven van de natüür en innöämene britske vöärråden. Pas veerteen dage nå et underskryven van de wåpenstilstand in 1918 gavven Von Lettow-Vorbeck sik oaver. Hee was do al in Noord-Rodesie (et hüdige Zambia).

The Kenia–Ugandalyne by Mombasa, rund 1899.

Üm Von Lettow-Vorbeck achternå te sitten, löäten de britten et Britsk Indiske Leager oaverkoamen vanuut Britsk Raj in India. Mär se hadden unmündig vöäle draegers nöydig üm alle vöärråden te voot depe et land in te krygen. Dårup wör et Draegerkorps uprichted en 400.000 afrikanen uproupen. Uutendelik leidden dat under de afrikanen töt meyr selvbewüstheid en arger oaver öäre behandeling.

In 1920 wör de Oust-Afrikaanske Beskarmståt in ne kolony ümsat en når Kenia ümnöömd.

In de eyrste hälvte van de 20. eyw wördden de binnenlandse houglanden untgünnen döär britske en andere europeeske buren, dee ryke wördden an koffy- en tea-plantages.[30] (Eyne beskryving van disse tyd van verandering döär de ougen van nen kolonist is Uut Afrika van daenske skryvster Barones Karen von Blixen-Finecke, uutgeaven in 1937.) Teagen de jåren '30 van de 20. eyw woanden der ungeveyr 30.000 blanke kolonisten in et gebeed. See kreagen politiken invlood döärdat se bydröägen an de marktekonomy.

Toch woanden der al meyr as ne miljoon stamleyden van et Kikuyu-volk in de binnenlandse houglanden. Ümdat dee as rundtrekkende buren leavden, makeden se nit up Europeeske wyse anspråke up et land. Üm de eygene belangen te beskarmen, verböäden de kolonisten et verbowen van koffy, voorden ne hüttenbelasting in en de landlousen kreagen stöädigan minder land toweysen as uuttuusk vöär et wark wat se leyverden. Dårup tröäken der machtige grupen lüde richting de steaden. Teagen de vyvtiger jåren woanden der rund de 80.000 blanke kolonisten in Kenia.[31]

Tydens de Tweyde Wearldoorlog was Kenia ne vöärname brunne van mankracht en vöärråden vöär et Vereynigd Köäninkryk. Ouk in Kenia selv wör der vöchten, tüsken de Allieerden en italiaanske trupen, doo as dee lätsten tüsken 1940 en 1941 Kenia binnenvöllen. Wajir en Malindi wördden ouk bombardeerd.

Do as de britske Princesse Elizabeth en öären man Prins Philip up vakanty warren in Kenia in 1952, köäm öären vader Köänink George VI uut de tyd. De junge princesse güng medeyne når huus en wör een jår later kroned töt Köäniginne Elizabeth II.[32]

Mau Mau-upstand[bewark | bronkode bewarken]

Standbeald van Dedan Kimathi, nen keniaansken upstandsleider van et Mau Mau-leager wat as teagen et britske koloniale systeem vöcht.

Tüsken oktober 1952 en december 1959 was der upröör in Kenia vanweage de Mau Mau-upstand teagen britske oaverhearsking. Leaden van de Mau Mau, ouk bekend as et keniaanske land- en vryheidsleager, höyrden vöäral by de Kikuyu-stamme.

Den guvernöör vröäg britske en afrikaanske trupen an, wårunder de Köäninglike Afrikaanske Skütterye. De britten startden underdrükkingsveldtochten. In mei 1953 nöär Generaal Sir George Erskine de leiding as leagerleider van koloniale strydkrachten, med persöynlike goodköäring van Winston Churchill.[33]

Med et gevangenneamen van Warũhiũ Itote (ouk bekend as Generaal China) up 15 january 1954 en de dårup volgende undervråging kreagen de britten beater insicht in de Mau Mau-organisaty. Under de name Operaty Anbeald beleagerden de britten up 24 april 1954 Nairobi. De besetters wördden döärelichted en anhangers van de Mau Mau når gevangenkampen stüürd. Vöär de oaverwinning was de Home Guard et belangrykste leagerunderdeyl, ümdat et bestünd uut afrikanen dee as trow an de krone warren en nit uut butenlanders so as et Britse Leager of de Köäninglike Afrikaanske Skütterye. Teagen et ende van den upstand had de Home Guard 4686 Mau Mau ümmebracht, wat 42% van alle upstandelingen was.

Et grypen van Dedan Kimathi up 21 oktober 1956 in Nyeri gavven den döärslag vöär et verslån van de Mau Mau. In disse tyd güng et beleid vöär landtowysing flink up de sküppe. Et belangrykste hyrin was et Swynnertonplan, wårmed kroongetrowe lüde ne beloaning kreagen en Mau Mau-anhangers straffed wördden.

Unafhanglikheid[bewark | bronkode bewarken]

Jomo Kenyatta, den eyrsten president en stichter van Kenia.

De eyrste direkte verkesingen vöär inheymske kenianen vöär den Wetgeavenden Råd wördden in 1957 hölden. Undanks de hoape van de britten up winst van 'gemåtigde' lokale rivalen, was et de Keniaansk Afrikaanske Nationale Uny (KANU) van Jomo Kenyatta dee ne regeyring vörmden. De Keniaanske Kolony en de Keniaanske Beskarmståt köämen beide te ende up 12 december 1963, do as unafhanglikheid oaver heyl Kenia uutspröäken wör. Et Vereynigd Köäningryk gavven de suvereiniteit oaver. Up etselvde ougenblik dead ouk den sultan van Zanzibar afstand van alle anspråke up et land, so dat Kenia geheyl unafhanglik was.[34] Precys een jår later, up 12 december 1964, wör Kenia ne republyk under de naam "Republik Kenia".

Tegelyke vöcht et keniaanske leager de Shiftaoorlog teagen de etniske somaliske rebellen in de Noordelike Grensstreake, dee as sik wullen afsplitsen en bie an Somalie höyren wullen.[35] Ne wåpenstilstand under de naam Arusha Memorandum wör underskreaven in oktober 1967, mär et bleav noch töt 1969 unrüstig.[36] Üm wydtere invasys te untmodigen underskreav Kenia een verdeadigingsoavereynkumst med Ethiopie in 1969, den as noch altyd in stand is.[37]

Den eyrsten president van Kenia[bewark | bronkode bewarken]

Med et uutroupen van den Republik Kenia up 12 deccember 1964 wör Jomo Kenyatta köäsen as president.[38] Under Kenyatta breiden sik ümköypbårheid rap uut in de regeyring, openbåre deensten en sakenwerld. Kenyatta en syne family verrykeden sik med de groutskeypske ankoup van vastgood. Med öäre ankoupen in centraal-Kenia, de Riftvallei en de küstprovincys kreagen se vöäle hellige landlose kenianen teagen sik. Syne family versköäl sik achter syn presidentiäle amt üm wettelike en administrative obstakels te ümseilen. De Kenyatta's investeerden flink in de hotellerye. Kenyatta selv was eygener van et Leonard Beach Hotel.[39]

Kenyatta bleav president töt synen doud up 22 augustus 1978.[40] Daniel arap Moi volgden em up.

Moi-tyd[bewark | bronkode bewarken]

Van 1978 töt 2002 was Daniel Arap Moi president. By verkesingen in 1979, 1983 (Vervroogde verkesingen) en 1988 had den president gin enkele teagenstand. De grundwet skreav ouk mär eyne partye vöär. De vervroogde verkesingen van 1983 warren een gevolg van nen mislükkeden ståtsgreap up 2 augustus 1982.

Daniel arap Moi, Kenia's tweyden president med George W. Bush in 2001

Den mislükkenden ståtsgreap was upesat döär ne laegereplaatsden medwarker van de luchtmacht, suldåt Hezekiah Ochuka. Hee wör vöäral hülpen döär andere medwarkers van de luchtmacht. Al rap wör den ståtsgreap afkapped döär trupen under leiding van leagerleider Mahamoud Mohamed, nen veteraan uut et somaliske leager. [41] Under andere et gewone leager, de paramilitaere polity en later ouk de gewone polity warren der by.

In den nåsleap van de Garissaslachting van 1980 begüngen in 1984 keniaanske trupen de Wagallaslachting teagen dusenden börgers in Gråfskap Wajir. Pas in 2011 wör der een formeel undersöök inricht.[42]

By de verkesingen van 1988 wördden et mlolongo-systeem invoord, wårby as stemmers sik in ne lyne achter öär favorite kandidåt musten upstellen, in steyde van med anonyme stembiljetten.[43] Vöär vöäle lüde was dit et deeptepünt van een slim undemokratisk regime. Et leidden töt wydverbreid protest vöär bywarking van de grundwet. In de jåren dårup güngen verskeidene klausules up de sküppe, so as denne wårin as mär eyne politike partye möäg.[44]

Meyrdere partyen en ende van et tydpark-Moi[bewark | bronkode bewarken]

Nå 26 jår as eynpartyståt wör Kenia in 1991 nen meyrpartyenståt. Up den 28. oktober 1992 untbünd Moi et parlement, vyv månd vöärdat syne presidentstyd der up sat. Dårdöär begünnen de verkesingsvöärbereidingen vöär et parlement en de president. Up den 7. december 1992 must et geböären, mär et wör uutesteld tÖt 29 december. Nöäst de hearskende KANU-partye warren der nu ouk andere partyen, so as et Forum vöär Herstel van de Demokraty in Kenia en FORD Asili. De verkesingen wördden kenmarked döär groatsköälige intimidaty van teagenstanders en lastigvallen van verkesingsbeambten. Et resultåt was ne ekonomiske krisis, hülpen döär etnisk gewald dat uutbröäk ümdat de president wör verdacht van knoien med de verkesingsresultåten üm selv an de macht te blyven.[45] Toch was disse verkesingsrunde een kantelpunt vöär Kenia, ümdat hyr et ende van Moi syn leiderskap en de oaverhearsking van de KANU begün. Anvanglik bleav Moi an de macht, med George Saitoti as underpresident. De KANU bleav an de macht med 100 seatels, mär verlöär der 88 an de ses andere partyen.

Runde 1 (29 december 1992): uutslage Telling
Antal registreerde keesgerechtigden 7,900,366
Stemmers 5,486,768 (69.4%)
Blanco of verkeyrd invülde stembiljetten 61,173
Good invüld 5,425,595
Runde 1: Seatelverdeyling
Politike gruup Totaal
Kenya African National Union (KANU) 100
Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Kenya) 31
Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Asili) 31
Democratic Party (DP) 23
Kenya Social Congress (KSC) 1
Kenya National Congress (KNC) 1
Party of independent Candidates of Kenya (PICK) 1

In de nåsleap van de partyverkesingen van 1992 köämen 5000 lüde ümme en noch es 75.000 rakeden untheymd.[46] In de dårupvolgende vyv jåren wördden vöäle polityke verbunden esmeadet in de anloup når de nye verkesingen. In 1994 köäm Jaramogi Oginga Odinga uut de tyd en verskeidene koalitys slöäten sik an by syne FORD Kenya-partye. De nye partye nöömden sik de National Democratic Alliance (Nationaal Demokratisk Verbund). Lüde in disse partye kunden et nit eyns worden. Dårup vörmden Richard Leakey in 1995 de Safina-partye, mär den wör uut de verkesingen eweyrd töt 1997.[47]

In 1996 veranderden KANU de grundwet wårdöär Moi noch ne ekstra tyd president möcht weasen. Moi löät sik herkesen en wün ne 5e termine in 1997.[48] Synen winst wör stark bekritiseerd döär syne gröätste teagenstanders Kibaki en Odinga.[49] Nå synen winst kun Moi grundwettelik nit meyr meddoon an de verkesingen. Vanaf et begin van 1998 probeerden Moi de volgende verkesingen te stüren, so dat Uhuru Kenyatta in 2002 president sul worden.[50]

President Kibaki en de weg når ne nye grundwet[bewark | bronkode bewarken]

Uutsicht up Kibera, de gröätste sloppenwyk in Afrika

Moi syn plan üm Uhuru Kenyatta as syn upvolger te krygen mislükkeden. Mwai Kibaki en syne opposity-verbund et Nationale Reagenboagverbund (National Rainbow Coalition) wör den nyen president. Volgens Anderson (2003) meldden lokale en internationale wachters dat de verkesingen eyrlik en sunder inmenging verlöäpen. Et leak een kantelpunt vöär Kenia's demokratisering.

In 2005 verwörpen de Kenianen een plan üm de unafhanglikheidsgrundwet van 1963 te vervangen.[51] Et resultaat was dat de verkesingen van 2007 volgens de olde grundwet verlöypen. Kibaki wör herköäsen in een slim ümstreyden verkesingsverloup wat uutmundden in de Keniaanske Krisis van 2007, med politik en etnisk gewald. Anleiding warren anklachten van de vöärnaamste teagenstander, Raila Odinga, den as beweyrden dat der med de uutslagen esjumeld was en hee selv eygenlik president must weasen. By de rellen köämen 1500 lüde uut de tyd en noch es 600.000 wördden untheymd, wårmed et de slimste upröär in de keniaanske geskedenis was. Üm wydter bloodvergeten te vöärkoamen beslöäten Kibaki en Raila samen te warken. Den lätsten wör do Eyrste Minister.[52]

In juli van 2010 güng Kenia samenwarken med andere oust-afrikaanske landen üm de nye Oust-Afrikaanske Deylmarkt te vörmen.[53] In augustus van 2010 höld Kenia een referendum wårup ne nye keniaanske grundwet uutskreaven wör. Macht van de president wör an banden legd en de centrale regeyring upheaven.

upheaving van de regeyring en verdeyling van de macht[bewark | bronkode bewarken]

Nå anname van de nye grundwet wör Kenia ne presidentiele representative demokraty, wårby as de president van Kenia beide ståtshöyvd, regeyringsleider is. Ouk wör der ne meyrpartyenstelsel insteld. In de grundwet steyt under meyr dat de uutvorende macht by et uutvorende deyl van de regeyring ligt under anvoring van de president den as ouk kabinetsvöärsitter is. Et kabinet besteyt uut lüde van buten et parlement. Wettelike macht ligt uutslutend by et Keniaanske Parlement. Et rechterlike apparaat is unafhanglik van de beide instantys.

In 2011 stüürden Kenia trupen når Somalie üm te vechten teagen islamitiske terröörgruup Al-Shabaab.

Keniaanske president Uhuru Kenyatta med den amerikaansken ståtssekretåris John Kerry up 22 augustus 2016

Do as halverweage 2011 vöär et tweyde jår te weinig reygen völ, kreag Kenia te maken med de slimste dröygte en dårupvolgenden hunger in 60 jår. Vöäral de noordwestelike gråfskap Turkana wör slim tröffen.[54] Lokale skolen wördden der selvs ümme slöäten.[55] Begin 2012 wör den krisis oaverwünnen döär erichte noudhülpe. hülpbedryve deaden öäre hülpe verleggen når weaderupbow, döär under meyr irrigatykanalen te graeven en söäde uut te deylen.[56]

In 2013 had Kenia syn eyrste algemeyne verkesingen nå den nyen grundwet. Uhuru Kenyatta wün in een slim betwiste uutslag, wårup den teagenstander, Raila Odinga, ne petity uutskreav. Den keniaansken Hougen Råd höld vaste an de oorsprunglike verkesingsuutslage en Kenyatta wör president, med William Ruto as underpresident.

In 2017 wün Uhuru Kenyatta syn tweyde ambstyd. Weaderümme wör den uutslag betwyfeld döär Odinga, den as der med når et Hougere Rechtshov güng. Hee klaagden de verkesingskommissy an vöär misbestüür van de verkesingen, en Kenyatta vöär sjummelen. Et Hougere Rechtshov güng der in med en verklården de uutslagen ungeldig.[57] Med disse beslissing gavven et Hougere Rechtshov an dat se öäre unafhanglikheid seriöös nöämen.[58] Dårnå höld Kenia ne tweyde verkesingsrunde, wår as Uhuru Kenyatta toch wün, ümdat Raila nit med wul doon vanweage unregelmåtigheden.[59][60]

Landskap en klimaat[bewark | bronkode bewarken]

Kaarte van Kenia.
Klimaatkaarte van Kenia.

Med 580.367 km²[61] is Kenia et söävenenveertigste land van de wearld wat uppervlakte angeyt. Et ligt tusken de 5° noord- en süderbreydte en 34° en 42° outsterlängde. Vanaf de küste an den Indisken Oceaan klimt et land geleidelik up töt de houglanden in et binnenland. De houglanden wordet döärsneyden döär de Riftvallei, med up et ousten dårvan ne vrüchtbåre streake.

De keniaanske houglanden sint eyne van de beste landbouwstreaken van Afrika.[62] In de houglanden ligt ouk et höygste punt van Kenia en de eyn-nå-höygste top van et wearlddeyl: De Barg Kenia, med 5199 meater. Vanuut et süden van Kenia is de Kilimanjaro (5895 meater) in Tanzania te seen.

Klimaat[bewark | bronkode bewarken]

Kenia is tropisk an de küste, gemåtigd in et binnenland en dröyge in et noorden en noordousten. Der is et heyle jår döär vöäle sünnenskyn en de lüde loupet et heyle jår in summerske kleyder. Meysttyds is et in et binnenland höygerup 's nachtes en 's morgens kuul.

Et 'lange reygen'-seisoon duurt van maert/april töt mei/juni. Et 'körte reygen'-seisoon duurt van oktober töt november/december. Mangs is de reygen heavig. Vake valt et 's middags of 's åvends. Tydens de tropiske reygentyd blivt de temperatuur houge. Et heytst is et tüsken februåri en maert, as de lange reygentyd anvangt. Et köldst is et tüsken juli en halv augustus.

Ne giraffe in Nationaal Park Nairobi, med et stadsansicht van Nairobi der achter
Mal:Resize
Stad Höygte (m) Max (°C) Min (°C)
MombasaMal:Nbsp küststad 17 32.3 23.8
Nairobi höyvdstad 1,661 25.2 13.6
Kisumu stad an een mear 1,131 31.8 16.9
Eldoret stad in et Riftdal 2,085 23.6 9.5
Lodwar noordelik platteland 506 34.8 23.7
Mandera noordelik platteland 506 34.8 25.7

Deers[bewark | bronkode bewarken]

Een flink deyl van Kenia is vöärbestemd vöär wilde deers, med inbegrip van de Masai Mara. Dår vindet alle jåren tüsken juni en september den Grouten Trek plaats, wårby as oaver de 1 miljoon gnus en 200.000 zebra's de Mararivyr oaversteaket.[63] In ne vöärtgånde beweyging med de klokke med loupet de deers 2900 km van de eyne voder- en watersteyde når den volgenden, tüsken de Serengeti in Tanzania en de Masai Mara in Kenia. Dit spektakel leyvert vöäre inkomsten uut et tourisme up.

Ekonomy[bewark | bronkode bewarken]

Ne verholdingskaarte van Kenia's uutvoor.

Kenia's algemeyne ekonomy is de lätste teentallen jåren flink egrööid, vöärnamelik döär groute weagenbowprojekten. Vöäle van disse grööi kümt van geld wat eygenlik bestemd was vöär gewone kenianen. Mär döär erichte fiskale en monetäre måtregelen en misbestüür, ümköyperye, wegslusen van publike fundsen en een slecht warkend rechterlik apparaat, belandt der weinig van de geldelike stüt by de gewone lüde en lokale underneamers in de knippe. In 2014 wör et land upny skatted en versköäv et Bruto Inlandsk Produkt når de ståtus van laege-töt-döärsneyde inkoamens.

Kenia hevt ne Menskelike Untwikkelings Index (MUI) van 0,555 en steyt dårmed up de 145. van de 186 in de wearld. In 2005 must 17,7% van kenianen sik redden med €1,12 up nen dag. In 2017 stünd Kenia 92. in de handelsgemaksindex van de wearldbanke, teagenoaver 113. in 2016 (up 190 landen).[64] De belangrykste, mär ouk slim underuntwikkelde en inefficiente handelstak is de landbow. Hyrin warket 75% van de lüde, teagenoaver 3% in untwikkelde landen. Kenia wördt vake anedüdet as ne grensmarkt of mangs upkoamende markt, mär höyrt nit by de slechtst untwikkelde landen.

De ekonomy is flink uutebreidet, vöäral döär tooneamend tourisme, höyger underwys en telekommunikaty, as ouk gode landbowresultåten nå de dröygte. Dat lätste med name in de vöärname tea-industry. In 2007 grööiden Kenia's ekonomy med meyr as 7% en losden et land vöäle skulden af. Nå de anevöchtene presidentsverkesingen van december 2007 slöäg dit dramatisk ümme en vervöl et land in chaos.

Telekommunikaty en financieel wark ümvattet nu 62% van et BIP. 22% van et BIP kümt noch altyd uut de unstabile landbow, wårin as noch 75% van et warkvolk warket (een kenteaken van underuntwikkelde ekonomyen wår as noch gin voodselseakerheid is - een belangryke grund vöär ekonomisken grööi). Een klein deyl van de bevolking müt et hebben van voodselhülpe.[65] Industry en fabrikswark vörmet de kleinste sektor, med 16% van et BIP. In deensten en maakindustry warket mär 25% van et warkvolk, mär se leyvert 75% van et BIP.[66]

Kenia voort jårliks oaver de €350 miljoon uut an linnengood.

Vöäle vrogere ståtsbedryve, so as de buten bedryv weasende Kenya Post and Telecommunications company, wördden privatiseerd. Dit tröäk nen machtigen houp private investering an, wårdöär as et hüdige Safaricom rechtevoort eyne van de suksesvulste bedryve in Oust-Afrika is.

Kenia's trends in de Menskelike Untwikkelings Index van 1970 töt 2010.

In maert 1996 vörmden de presidenten van Kenia, Tanzania en Uganda med mekander de Oust-Afrikaanske Gemeynskap (OAG). De OAG wil tariven en douanehandelingen lyktrekken en samenwarken an vrye döärgang vöär inwoaners en beatere weagen. In maert 2004 teakenden de drey landen een handelsverdrag.

Tourisme[bewark | bronkode bewarken]

Nå de landbow is tourisme de gröätste brunne van butenlandsk inkoamen.[67] Verantwoordelik vöär de informatyvöärsening vöär et tourisme is et Kenya Tourism Board.[68] De vöärnaamste touristentrekkers sint fotosafari's döär de 60 nationale parken en wildreservaten. Andere trekkers sint de Groute Trek van de gnus in de Masai Mara, wat te book steyt as et söävende wearldwunder, historiske moskeen en forten uut de koloniale tyd so as by Mombasa, Malindi en Lamu. Dårnöäst is Kenia geleevd üm de wydske landskappen so as de witte töppe van de Barg Kenia, et groute Riftdal, teavelden van Kericho, koffyplantages van thika en et uutsicht up de Kilimanjaro vanuut et süden.[69] Wydters hevt Kenia uutstrekkede stranden an de Swahiliküste an den Indisken Oceaan. Et gröätste andeyl touristen kümt uut Düütskland en et Vereynigd Köäningryk. See trekket meyst up de stranden en wilparken.

Landbouw[bewark | bronkode bewarken]

Lanbow is de eyn-nå-grötste bydraeger an et keniaanske Bruto binnenlandsk produkt (BBP), nå de deenstensektor. In 2005 was landbouw, med inbegrip van holtkap en viskerye, good vöär 24% van et BBP, vöär 18% van alle lounen en 50% van de uutvoorwinst. De belangrykste winstgewassen sint tea, blomen en planten en koffy. Tea en blomen en planten leyvert et meyste up van alle Kenia's uutvoor. Upbrengsten van belangryke voodselbrunnen as mais hangt stark af van et weader. As et mangs wat minder geyt, is et land deyls afhanglik van voodselhülpe. Byvöärbeeld in 2004 mislükkeden de ougst döär groute dröygte en satten 1,8 miljoon lüde sunder eaten.[70]

Een internationaal samenwarkingsverband vöär undersöök når gewassen in halv-dröyge tropenlanden hevt med redelik sukses een paar buren hülpen üm oranje linsen te verbowen in steyde van mais, vöäral in de dröygere steydes. Oranje linsen köänet heyl good teagen dröygte en wilt best gröien in streaken wår jårliks minder as 650 mm reygen valt. Volgende projekten jaagden de handel in pöälenvrüchten an. Hyrby wör vöäral insat up et upbowen van handelsnetwarken en de afstand verkörten tüsken vrüchtenkweakers en tüskenhandelaars. Hyrmed steyg de lokale produktyprysen med 20 - 25% in Nairobi en Mombasi. Döär de vermarkting van de oranje linse köänet wat buren nu investeren in masjines as mobile telefoons en beatere grund en deers.

In de vrüchtbåre houglanden verbowt se tea, koffy, sisal, chrysanten, mais en tarwe. Et is eyne van de meyst suksesvolle landbowstreaken van Afrika. In et halv-dröyge noordousten wördt der vöärnamelik med leavende deers ebuurd. In de laeger liggende deylen verbowt se kokosnöäten, ananas kasjewnöäten, katoon, sükerreed, sisal en mais. Kenia hef noch gin sodöänige måte van efficienty en investeringen dat se voodselveiligheid köänet beden. In samengang med årmood (53% van de lüde leavet under de årmodegrense) sorget dit dat een flink deyl van de inwoaners regelmåtig hunger lidt en afhanglik is van voodselhülpe. Slechte weagen, een unbetrowbår spoarnetwark, verwårlousd waternetwark en vöäls te prysig luchtvervoor sorgt dervöär dat buren in dröyge en halv-dröyge deylen van et land öäre gewassen nit kwyt köänet. Dit was töt in 2011 noch so, wårup at et Roude Krüüs et hülpprogramma Kenyans for Kenya upsat.[71]

Burenland in Kenia

Kenia's irrigatysektor is up drey wysen verdeyld: vöär kleine afneamers, centraal beheyrd publike irrigaty en private/kommerciele irrigaty.

De kleine afneamers behelst alleyne warkende of grupen buren dee selv ouk water gebruket. Irrigeerd wördt der up eygene velden of grupsvelden van 0,1 töt 0,4 hektare grout. Der sint ungeveyr 3000 kleine afneamers oaver ne totale uppervlakte van 47.000 ha.

Dårnöäst hevt et land noch söäven groute, centraal beheyrde irrigatyprogramma's: in Mwea, Bura, Hola, Perkerra, Westkano, Bunyala en Ahero. By mekander is dat ne uppervlakte van 18.200 ha med in döärsneyde 2600 ha per afneamer. Disse irrigatystreaken valt under de Nationale Råd vöär Irrigaty en sint good vöär 18% van alle irrigeerde land in Kenia.

Groutskålige privaat beheyrde buurderyen beslåt 45.000 hectare, good vöär 40% van al et irrigeerde land. See gebruket hougwaerdige technology en leyvert gewassen van houge kwaliteit vöär de uutvoormarkt, med name blomen en grööntes.[72]

Kenia is de up twey nå gröätste uutvoorder van snydblomen.[73] Ungeveyr de hälvte van Kenia's 127 blomenkweakers sittet rund et Naivashamear, 90 kilometer noorwestelik van Nairobi. Üm den uutvoor te versnellen hevt de luchthaven van Nairobi ne aparte halle speciaal vöär den döärvoor van blomen en grööntes.

Industry[bewark | bronkode bewarken]

Et höyvdkantoor van de Kenya Commercial Bank in KENCOM House (rechts) in Nairobi.

Al is Kenia een middellaege inkoamensekonomy, toch is fabrikswark good vöär 14% van et BBP. De gröätste industriäle centra sint Nairobi, Mombasa en Kisumu. De belangrykste industryen sint voderverwarkingsbedryve so as grånmålers, beerbroweryen, sükerreedbreakers en makers van bruuksgoderen so as auto's.

Up industriäle skåle doot se in Kenia cement maken.[74] Dårnöäst hevt Kenia ne öälyverwarkingsindustry, wår ruwe petröäly töt gebruukspetröäly vöär de lokale markt verwarked wördt. Dårnöäst is der ne gröiende informele sektor under de name jua kali, wår up kleine skåle huusholdgoderen maked wordt, so as auto-underdeylen en landbowwarktügen.[75][76]

Döärdat Kenia de lätste jåren anslöäten is by de African Growth and Opportunity Act (AGOA) van de amerikaanske regeyring, gröit de industry de lätste jåren rapper. Seyt at de AGOA in warking tröäd in 2000, steag de uutvoor van kleyder når de VS van € 39 miljoon når € 242 miljoon in 2006. Andere wysen van stüt vöär de maakindustry sint under meyr de günstige belastingsmåtregels van de nye regeyring, wåründer et wegneamen van tariven up kapitaalbesit en andere ruwe materialen.[77]

Vervoor[bewark | bronkode bewarken]

Et land hevt een uutgebreid netwark van hardte en unverhardte weagen. Kenia's spoarlyne verbindet de havens en gröätste städen en löpt når et nåberland Uganda. Der sint 15 luchthavens med hardte banen.

De döär China betaalde spoarlyne van Mombasa når Uganda güng lös in 2017, wårmed in 2019 al meyr as 2,7 miljoon lüde reisd hebbet.[78]

Energy[bewark | bronkode bewarken]

Et grötste andeyl elektriciteit kümt van geothermiske energy.[79] As tweyde vöärnaamste energybrunne hebbet se hydroelektriske stations in dammen by de höygere Tanarivyr en de dam by de Turkwelkloov in et westen. De rest van de energy kümt van een petröälykrachtwark an de küste, geothermiske installatys by Olkaria en importeerd uut Uganda. Selv kun Kenia tüsken 2001 en 2003 1142 megawatt upwekken. Et ståtsbedryv Kenya Electricity Generating Company (KenGen), wat in 1997 uprichted wör under de name Kenya Power Company, geyt oaver et upwekken, terwyl as et bedryv Kenya Power oaver de verspreiding geyt. Et land hevt mangs te maken med uutval, vöäral as der döär dröygte te weinig water vöärby de dammen kümt.

Üm de groiende vråge by te beynen, wil Kenya in 2024 anvangen med de bow van een kernenergycentrale. In 2019 sint dårvöär al verskeidene lokatys bekeaken, under meyr an den Indisken Oceaan, et Turkanamear en et Viktoriamear. Vöär den bow kryget se hülpe uut Rusland, China en Süüd-Korea.[80]

In de gråfskap Turkana sit öäly in de grund. Et yrske bedryv Tullow Oil skattet at der rund de 1 miljard vaten uut te halen sint.[81] Et land undersöcht noch of der anderswår noch öäly sit. Kenia importeert noch alle ruwe petröäly en is noch vulleydig afhanglik van de 21-daagse vöärråden dee as de öälymarkt vöärskrivt. Petröäly beslüt 20% töt 25% van de landelike uutgaven.[82]

Chineeske investeringen en handel[bewark | bronkode bewarken]

Up de websteyde van 98.4 Capital FM, een landelik radiostation, stünd te leasen dat China's ambassadöör vöär Kenia, Liu Guangyuan, by president Kenyatta's besöök an Peking seade: "China hevt inmiddels € 425 miljoon investeerd. Dårmed sint se Kenia's gröätste brunne van butenlandske investeringen. Weadersydsen handel was good vöär €2,6 miljard in 2012. Med Kenyatta reisden noch 60 sakenlüde med, dee as €2,2 miljoon understöäning van China wullen krygen vöär ne spoarlyne van van Mombasa når Uganda en €1,6 miljard vöär nen dam."

In 2014 begün Kenia mineralen med China te verhandelen, so as ilmenyt.[83]

De nye Mombasa-Ugandalyne is döär China betaald. Volgens een artikel up CNN sint der wal sorgen oaver chineeske inmenging in keniaanske saken. In de belangrykste banen, so as stationsbehear en treinmachinisten, ståt noch altyd chineeske warkers an de top. Döärdat de chineesken sik oaver et algemeyn nit buten öäre kantoren låt seen, unståt de lätste tyd raciale spanningen.[84] Ouk is der angst dat Kenia de skulden nit kan aflossen en China dårup beslag geyt leggen up belangryke havens.

Vision 2030[bewark | bronkode bewarken]

Et officiäle logo vöär Vision 2030.

In 2007 makeden de keniaanske regeyring et plan Vision 2030 bekend, een ekonomisk untwikkelingsprogramma wårmed as Kenia in 2030 up denselvden voot hoapet te koamen as de Ekonomiske Tygers van Asie. In 2013 gavven et een Nationaal Klimaatveranderingsplan uut. In et warkplan van 200 bladsyden, untwikkeld med hülpe van de Clima & Development Knowledge Network, beskrivt et land öäre visy vöär een 'klimaatvast untwikkelpad når laege koalstuvuutstoat'. By de uutgave in maert 2013 seade den sekretåris van et Ministery van Planning, Nationale Untwikkeling en Vision 2030 dat klimaat een middelpunt was in et vernyde Halverweags Termynplan wat in de månden dårup uut sul koamen. Dit sul een rechtstreyks en robüüst raamwark weasen vöär et warkplan en de seykerheid geaven dat klimaatverandering een ekonomybreyd punt wördt.[85]

Öäly-undersöök[bewark | bronkode bewarken]

Lake Turkana borders Turkana County

Et is bekend dat Kenia öälyvöärråden hevt in de Gråfskap Turkana. President Mwai Kibaki makeden up 26 maert 2012 bekend at Tullow Oil een britsk-yrsk öäly-undersööksbedryv öäly vünden had, mär dat et noch drey jår duren sul üm te kyken of et genog was üm an te verdenen.[86]

In 2006 teakenden den domåligen chineesken president Hu Jintao een öälykuntrakt med Kenia. Et was deyl van een ryge handelsoavereynkoamsten wårmed Afrika's natuurlike hülpstovven når China's rap groiende ekonomy musten blyven koamen. Med disse oavereynkoamst möäg China's nationale öäly- en gasbedryv vry når öäly boaren in Kenia. Inmiddels wördt der eboard by de grense med Süüd-Sudan, et betwiste land van de Noord-Oustelike Provincy up de grense med Somalie en in küstwateren.[87]

Kinderwark en prostituty[bewark | bronkode bewarken]

De Maasai woanet in Kenia en Tanzania.

Kinderarbeid is wydverbreid in Kenia. De meyste kinder warket in de landbouw.[88] In 2006 skatten UNICEF dat ungeveyr 30% van alle meydkens in de küststreaken van Malindi, Mombasa, Kilifi en Diana med prostituty te maken kreagen. De meyste prostituees in Kenia sint tüsken de 9 en 18 jår old. Et Keniaanske Ministery vöär Kindersaken had in 2009 so'n 400 kinderbeskarmingsambtenaren in deenst. De reydenen vöär kinderwark sint årmode, gin togang töt underwys en nit good warkende regeyringsinstellingen. Kenia underskreav Konventy 81 up warkinspektys in de industry en Konventy 129 up kinderarbeid in de landbouw.[89]

Kinder an et wark in Kenia

Volk[bewark | bronkode bewarken]

A Bantu Kikuyu-vrowe in traditionele uutdossing
Bevolking|- Jår Miljoon
1950 6,1
2000 31,4
Mal:UN Population

Up 1 januåry 2017 had Kenia ungeveyr 48 miljoon inwoaners. Med 73% dårvan under de 30 jår old hevt Kenia ne junge bevolking. Ouk is et inwoanertal de lätste jåren hard egroid;[90][91] van 2,9 miljoon når meyr as 40 miljoon in hunderd jår tyd.[92]

By de höyvdstad van Kenia, Nairobi, ligt eyne van de gröätste sloppenwyken van de wearld: Kibera. Når skatting woanet dår tusken de 170.000[93] en 1 miljoon lüde.[94] By de UNHCR-basis in Dadaab in et noorden woanet ouk rund de 500.000 people.[95]

Volker[bewark | bronkode bewarken]

A Nilotiske Turkana-vrouwe med traditionele nekkrallen

Kenia hevt ne verskeidene bevolking bestånde uut de meyste groute etniske en linguistiske grupen in Afrika. Der sint når skatting 47 verskillende gemeynskappen, wårvan Bantus (67%) en Niloten (30%) de meyrderheid vörmet.[96] Minderheidsgrupen sint under meyr kusjitiske grupen, arabiske, indiers en europeanen.[97]

Volgens et keniaanske Nationale Bureau vöär de Ståtistik (KNBS) hevt Kenia ne totale bevolking van 38.610.097 inwoaners. De gröätste inheymske grupen sint de Kikuyu (6.622.576), Luhya (5.338.666), Kalenjin (4.967.328), Luo (4.044.440), Kamba (3.893.157), Somaliers (3.510.757), Kisii (2.205.669), Mijikenda (1.960.574), Meru (1.658.108), Turkana (988.592), and Maasai (841.622). In de Noordoustelike Provincy, vroger bekend as NFD, woanet vöärnamelik inheymske etniske somaliers. Volker med butenlandske afkoamst sint somailiers uut Somalie, keniaanske arabyren, asiaten en europeanen.[98]

Språken[bewark | bronkode bewarken]

Binnen öäre eygene gemeynskappen spreaket de verskillende volker van Kenia meysttyds öäre moderspråke. De beide officiäle landsspråken, engelsk en swahili, gebruket se as uutwesselingsspråke tüsken verskillende gemeynskappen. Engelsk is wydverbreid in de handel, up skole en in de regeyring.[99] Lüde in minder groute städen en up den buur sint döär mekander minder meyrspråkig. See spreaket öäre lokale språke.[100]

Britsk engelsk is de modelspråke, mär under invlood van verskillende bantuspråken as swahili en kikuyu.[101] Et is seyt de kolonisaty in untwikkelng en bevattet ouk verskeidene elementen van amerikaansk engelsk. Sheng-slang is ne up swahili egrunde bargunske språke in een antal städelike deylen. Et besteyt vöäral uut ne mengeling van swahili en engelsk en is een vöärbeald van kode-switchen.[102]

Allens by mekander wordet der so'n 69 verskillende språken in Kenia küred. De meysten behöyret by de twey groute afrikaanske språkenfamilys: Niger-Kongospråken (bantu-tak) en Nilo-saharaspråken (nilotisken tak). Kusjitiske en arabiske minderheden spreaket språken dee as by de afroasiatiske språken höyret. Indiaske en europääske inwoaners küret språken dee under de Indo-Europääske språken valt.[103]

Gelöyv[bewark | bronkode bewarken]

Roumsk-katholike Katedrale van den Heiligen Geyst in Mombasa.
Moskee in Mwingi

de meyste kenianen sint kristelik (83%), wårvan 47,7% protestantsk en 23,5% roumsk-katholik is.[104] De Oust-Afrikaanske Presbiteraanske Karke hevt 3 miljoon volgers in Kenia en ümliggende landen.[105] Der sint ouk kleinere konservative gereformeerde karken, de Afrikaanske Evangelisk-Presbiteraanske Karke,[106] de Unafhanglike Presbiteraanske Karke in Kenia en de Reformeerde Karke van Oust-Afrika. et Orthodoks Christendom telt 621.200 anhangers.[107] Kenia hevt med afstand de meyste anhangers van de Quakers wearldwyd, med rund de146.300 leyden.[108] De eanigste jöädske synagoge van et land steyt in Nairobi.

De tweyde-gröätste religy van Kenia is de Islam, med 15% van de bevolking. Sestig percent van alle keniaanske moslims woant in de küstprovincy, wår se 50% van de totale bevolking dår uutmaket. Dårnöäst woanet noch 10% van de moslims in de Oustelike Provincy. In disse streaken sint de in de meyrderheid.[109] Afrikaansk traditioneel gelöyv are wördt döär 1,7% van de lüde beleyden, mär ouk lüde dee as sik kristelik of moslim nömet, holdet der een paar traditionele gebruken up nå. Nit-gelöyvige kenianen vörmet 2,4% van de bevolking.

Wyders hevt Kenya noch eyne van Afrika's gröätste hindu-gemeynskappen (rund de 300.000 lüde), vöärnamelik van Indiaaske kumaf. Dårnöäst sint hyr de gröätste anhangers van et Baha'i-gelöyv (430,000). Der is ne kleine buddhistengemeynte.

Gesundheid[bewark | bronkode bewarken]

Poliklinik van et AIC Sekenhuus in Kapsowar.

Kenia's private sektor is når verholding untwikkeld in vergelyk med andere afrikaanske landen under den sahara. Private sorgverleaners sint de vöärnaamste doktoren in et land, selvs vöär de armsten. De private gesundheidssorg is grötter en hevt et better vöär mekander as de publike en non-profitorganisatys, wat behandelrüümtes en personeel angeyt. Volgens een rapport van de Wearldbanke geyt sowat de hälvte van de armste 20 percent van de kenianen når ne private sorginstelling as een kind seke is.[110]

Private sorgverleaners med vegünning warket meysttyds as kleine undernemmingen. De meyste kenianen gåt hyr et leevste hen ümdat se togankelik sint, herkenbår as mark, wår vöär et geld bedet en eyn-up-eyne behandelt. Dit steyt in starke teagenstelling töt de slim burokratiske en groutskålige sorgverleaning van de groutendeyls verwaerlousde publike sorginstellingen. Döär disse inefficienty hebbet de regeyring en geldsketers meyr en meyr anstüürd up de wendböärdere en efficientere private dokters. Dit geyt via verskillende programma's med medisk-juridiske deenste, noudhülpe, vaksineren; en undersöök, behandeling en beparking van kanker, HIV/AIDS en tuberkulose. Dårnöäst wördt insat up veilig moderskap.

Ydereyne kan by private instellingen terechte. Sekenhüse as et Universiteitsseknhuus Aga Khan in Nairobi en et Sekenhuus van Mombasa sint vergelykbår med vöäranstånde sekenhüse in et Westen, mär sint düür en dårdöär enkel döär ryke lüde en verseakerden te betalen.

Der is ne doudelike swarte markt van unregistreerde mediske instellingen, kwaksalvers en nepmedicynen. Dissen drayt vöäral up de unweatendheid, årmode en wanhoupe van patienten döär et heyle land. By alle registreerde mediske instellingen koamet regelmåtig gesundheidsbeambten vanuut de regeyring en andere nationale reguleringsorganisatys an vöär kontrole- en understüttingsbesöök. See kyket of vuldån wördt an juridiske eisen, so as upstelled in de Fair Administratie Action Act van 2015. Ouk köänet se kesen vöär wydere hülpe en kwaliteitsverbeateringsprocessen, döär samen te warken under ne sociale franchise, so as de Tunza Family Network, wat geld krig van beide de regeyring en donoren.

Tosicht up mediske handelingen döär unkwalificeerden wördt vake hölden döär vennoutskappen, lokale regeyringen en andere künstmåtige juridiske organisatys. Et wördt döär de vingers seen.[111]

Wet- en regelgeaving vöär de gesundheidssorg is beparked. Dårümme wördt et vake slecht beheyrd en kryget gesundheidswarkers regelmåtig te maken med mundelike, emotionele en lichamelike mishandeling döär patienten en bestüürders.

Private sorginstellingen sint verskeiden, der sit vöäle verloup in en se låtet sik nit makkelik indeylen. Publike instellingen wordet meysttyds in gradatys indeyld: gemeynskapsinstellingen (Gråd I) wordet beheyrd döär gemeynskapswarkers, dispensäres (Gråd II) wordet beheyrd döär versorgers, gesundheidscentra (Gråd III) döär doktersassistenten, underlokale sekenhüse (Gråd IV) döär doktersassistenten of huusdokters, gråfskapssekenhüse (Gråd V) döär huusdokters en nationale verwysingssekenhüse (gråd VI) döär vulleydig kwalificeerde dokters en gesundheidswarkers.

Tabel med verskillende gråden assistenten, doktoren en chirurgenin Kenia's publike deenst

Verpleygers sint med afstand de grötste gruup gesundheidswarkers in alle sektoren. Dårnå koamet de clinical officers (doktersassistenten), huusdokters en medisk specialisten. Volgens et keniaanske Nationaal Bureau vöär Ståtistik warren der in 2011 65.000 kwalificeerde verpleygers in et land, 8600 assistenten en 7000 dokters vöär 43 miljoon lüde. By disse antallen sint ouk de oaverleadene of pensioneerde gesundheidswarkers medrekkend. Et warkelike antal kan dårümme laeger weasen.)[112]

Döär et heyle land sint traditionele geneasers te vinden (krüdendokters, heksendokters en gebedsgeneasers). Se wordet vöäle besocht.

Undanks dat der al groute trädte maked sint, steyt Kenia noch vöär een paar flinke uutdagingen. De döärsneyde leavensverwachting is når 55 jår esakked in 2009. Dat is vyv jår minder as in 1990.[113] Kinderstarvte is houge, med in döärsneyde 44 up 1000 kinder in 2012.[114] De Wearldgesundheidsorganisaty skatteden in 2011 dat by mär 42% van de geboortes ne kwalificeerde gesundheidswarker by was.[115]

Kenmarkende årmodeseektes sint ouk in Kenia wydverbreid: de hälvte van de kenianen leavet under de årmodegrense. Vöärkoambåre seektes, so as malaria, HIV/AIDS, lungunstekking, diarree en undervoding sint belangryke kindermoordenaars. Dårnöäst sorget slecht beleid, ümköyperye, inadekwate gesundheidswarkers, slecht behear en leiderskap vöär vöäle ellende. Volgens ne skatting uut 2009 had 6,3% van de vulwassenen HIV/AIDS.[116] Toch wist een UNAIDS-rapport van 2011 uut dat de HIV-epidemy händig-an wat verbettert. Minder junge lüde (tüsken 15 en 24 jår) en swangere vrouwlüde hebbet de seekte.[117] In 2006 wör rund de 15 miljoon mål malaria vünden.[118]

Vrouwlüde[bewark | bronkode bewarken]

Keniaanske vrouwlüde in Nairobi

Keniaanske vrouwlüde kreagen in 2012 in döärsneyde 4,49 kinder.[119] Volgens een regeyringsundersöök uut 2008 was de vrüchtbårheidsgråd 4,6% en et gebruuk van vöärbehoodsmiddelen was 46%.[120] Moderstarvte is houge, deyls döär vrouwenbesnydenis, wat 27% van de vrouwlüde undergån hebbet.[121] Döär modernisering wördt dit gebruuk vöärdan minder uutvoord. Dårnöäst wör et 2011 by wet verböäden.[122]

Vöär de kolonisaty hadden vrouwlüde ne ekonomiske eygen seg. Döär koloniale landafname rakeden de vrouwlüde de seggenskap kwyt.[123]

De döärsneyde trouwleavtyd neamt eavenreydig to med underwysgråd.[124]

Verkrachtig, misbruuk en mishandeling wordt nit altyd as misdåden seen.[125] Meldingen van seksueel misbruuk wordt nit altyd seriöös nöämen.

Skolen[bewark | bronkode bewarken]

Skoolkinder in de klasse.
Ne MSc-student an de Kenyatta University in Nairobi.

Töt vyv jår old köänet kinder når de vöärskoolse upvang. Dat duret eyne töt drey jår en wördt uut eygene sak betaald, ümdat der töt vöär kört noch gin officiääl regeyringsbeleid vöär was.[126]

Vanaf ses jår kryget kinder les up de laegere skole. Dår sittet se acht jår en dårnå noch veer jår up de middelbåre skole. Underwys is gratis in oapenbåre skolen. Dår köänet se kesen vöär ne tweyjöärige warkrichte upleiding, of selv ne learwarksteyde regelen vöär kleydermaker, timmerman, automontöör of metselder.[127]

Dee wat de middelbåre skole afmaket köänet når ne techniske hougeskole of ander kollege vöär ne dreyjöärige upleiding, of medeyne döär når ne universiteit en dår veer jår studeren. Afstudeerden van de techniske upleidingen en kolleges köänet an et wark en later noch een diploma in een specialisme halen of når de universiteit. Dat doot se meysttyds nå et tweyde of darde jåren an de höygere skole. Een höyger diploma wördt döär de meyste warkgeavers aksepteerd.

Een Maasai-meydken up skole.

Keniaanske publike universiteiten sint slim verkommercialiseerd en mär een klein deyl van de kwalificeerde lüde med een diploma van de middelbåre skole kryget ne studyböörse van de regeyring. De meysten koamet in de geystesweatenskappen terechte ümdat dat goodkoup te understütten is. De meyste studenten dee in anmarking koamet mär nit tolåten wordet, keset vöär minder prominente lesryges in publike of private universiteiten, hougeskolen en techniske upleidingen.

Van de keniaanske vulwassenen kan 38,5 percent nit (good) leysen of skryven.[128] Der sint groute verskillen når strekke. In Nairobi is 87,1% leyskündig. In de Nooroustelike Provincy mär 8 percent.

Den vöärskoolsken upvang, vöär kinder tusken drey en vyv jår old, is verplicht üm tolåten te worden töt Standard One (de eyrste klasse). As se slaget, kryget se et Keniaanske Certifikaat vöär Laeger Underwys, wat bepålt wee når de middelbåre skole mag of når ne beroopsupleiding geyt. An et ende van de middelbåre skole kryget leyrlingen een landelik eksamen in acht väkke når köäse. Engelsk, Kiswahili en rekkenkünde sint verplicht.

De Keniaanske Centrale Plaatsingsdeenst vöär Universiteiten en Hougeskolen bepålt welke studenten by de publike universiteiten magt. Nöäst de publike skolen gevt et noch nen houp priveeskolen, vöärnamelik in städelike gebeyden. Wydters sint der noch een antal internationale skolen dee verskillende butenlandske underwysstelsels volget.

Undanks de kommerciäle benöädering is Kenia's höygere upleidingsstelsel berücht star en steyt wyd af van wat der nöydig is up de lokale arbeidsmarkt. Der besteyt vöäle unvreade oaver de untopasbårheid van de kennis dee afstudeerden hebbet.[129]

Kultuur[bewark | bronkode bewarken]

Keniaanske kinder voort nen traditionelen dans uut
De Nation Media Group sit in et Nation Media House

De keniaanske kultuur besteyt uut meyrdere traditys. Ümdat der verskillende volker in Kenia leavet, is der ginne eyndüdig keniaanske kultuur an te wysen.

De meyrderheid besteyt uut Swahili-lüde an de küste en verskillende bantuvolker in et midden en westen. In et noordwesten woanet vöärnamelik nilotiske volker. De Maasai sint een bekend volk döär tourisme, mär se vörmet mär een klein deel van de heyle bevolking. Se sint bekend üm öäre uutvorige boavenkleyder en upsmük.

Ouk hevt Kenia een uutebreid musik-, televisy- en teaterweasen.

Media[bewark | bronkode bewarken]

Kenia hevt een antal mediakanalen dee as binnenlandsk en wearldwyd uutsendet. See behandelt et nys, sakengeböären, sport en vermaak. De belangrykste keniaanske kranten sint under meyr:

Keniaanske televisystations sint under meyr:

Skryverye[bewark | bronkode bewarken]

Den keniaansken skryver Ngũgĩ wa Thiong'o.

Ngũgĩ wa Thiong'o is eyne van de bekendste skryvers van Kenia. Syn book Weep Not, Child (Stille mär myn kind) gevt ne beskryving van et leaven in Kenia under britske oaverhearsking. Et verhaal löt seen wo as de Mau Mau-upstand et leaven van kenianen beïnvloded hevt. De thema's in et book, kolonialisme, underwys en leevde, maket et eyne van de bekendste afrikaanske böker.

M.G. Vassanji's book uut 2003, The In-Between World of Vikram Lall (De tüskenwearld van Vikram Lall) wün de Giller Prize in 2003. Et is een fiktyf dagbook van nen keniaan med indiaske wörtel en syne family, terwyl as se proberet ümme te gån med de politike veranderingen in vöär- en nå-koloniaal Kenia.

Seyt 2003 besteyt der een literaer tydskrivt Kwani? oaver hüdigendaagse keniaanske literatuur.

Musik[bewark | bronkode bewarken]

Den populaeren keniaansken musikant Jua Cali.

Kenia hevt een breyd musikaal anbod, boavenup de meyrdere soorten volksmusik dee meysttyds med de meyr as 40 lokale språken in verband eseen wordet.[130]

Trummen sint et vöärnaamste musikinstrument in keniaanske popmusik. De trumritmes sint ingewikkeld en beståt vake uut beide inheymske en importeerde ritmes, vöärnamelik et Kongolese cavacha-ritme. In keniaanske popmusik wordt meyrdere deylen med mekander afwesseld en hebbet de lätste tyd ouk vaker upvallerige gitaarsolo's. Wyders sint hiphop en lokale genres as benga populaer.

Teksten wordet meysttyds in kiswahili of engelsk esüngen. Med toneamende regelmåt wordet ouk lingala-elementen gebruked, eleynd van kongolese musikanten. Der wordt ouk wal teksten in lokale språken eskreaven, mär gröttere radiostations drayet meysttyds alleyne engelske musik. Toch sint der wal wat lokale radiostations dee lokaal wark drayet.

Nen slim uutbündigen dans is de isukuti, dee vöäral döär de verskillende Luhya-stammen edansed wördt by geleygenheden as geboortes, trouweryen en groves. Andere traditionele dansen sint under meyr de Ohangla van de Luo, Nzele van de Midjikenda, Mugithi van de Kikuyu en de taarab van de swahili.

Brunnen[bewark | bronkode bewarken]

  1. population.un.org. World Population Prospects - Population Division - United Nations. Bekeaken up 29 januåry 2019.
  2. data.worldbank.org. GNI per capita, Atlas method (current US$). Bekeaken up 29 januåry 2019.
  3. imf.org. Kenia GDP purchasing power 2010: 66 Billion. 14 September 2006.
  4. Mwangi S. Kumenyi, Francis M Mwega en Njuguna s. Ndung'u. The African Lions: Kenya country case study. Mei 2016. The Brookings Institution. Bekeaken up 23 mei 2016.
  5. Sullivan, Paul (2006). Kikuyu Districts. Mkuki na Nyota Publishers, Dar es Salaam, Tanzania.
  6. Kenyaembassy.com. "History". Bekeaken up 13 mei 2016.
  7. Krapf, Johann Ludwig (1860). "Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa. Frank Cass & Co. Ltd, London.
  8. Ehret, C. (2002) The Civilizations of Africa: a History to 1800, University Press of Virginia, ISBN 0-8139-2085-X.
  9. Ehret, C. (1980) The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary, Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.
  10. Ehret, C. (1983) Culture History in the Southern Sudan, J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, ISBN 1-872566-04-9.
  11. Ambrose, S.H. (1982). "Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa." In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), The archaeological and linguistic reconstruction of African history, University of California Press, ISBN 0-520-04593-9.
  12. Ehret, C. (1998) An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400., University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, ISBN 0-8139-2057-4.
  13. Smith, C. Wayne (1995) Crop Production: Evolution, History, and Technology, John Wiley & Sons, p. 132, ISBN 0-471-07972-3.
  14. Pbs.org. "Wonders of the African World." Bekeaken up 16 april 2010.
  15. [http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html Swahilihub.com. "History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili". Bekeaken up 17 juli 2016.
  16. Don Nanjira, Daniel (2010) African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century, ABC-CLIO, p. 114. ISBN 0-313-37982-3.
  17. Spear, Thomas (2000)."Early Swahili History Reconsidered." The International Journal of African Historical Studies. vol 33, is 2. p257–290. jstor: 220649. Doi 10.2307/220649.
  18. شاكر مصطفى, موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث, (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360
  19. Hastings, James (2003) Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24, Kessinger Publishing, p. 847
  20. British Museum. "The wealth of Africa The Swahili Coast." Bekeaken up 7 June 2017.
  21. K. Kris Hirst. "Swahili Culture Guide – The Rise and Fall of Swahili States." 12 February 2017. Bekeaken up 10 juni 2017.
  22. Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004). Makran, Oman, and Zanzibar, Volume 3 van Islam in Africa, BRILL, p. 62 ISBN 90-04-13780-7.
  23. Alsayyad, Nezar. "Hybrid Urbanism." Greenwood Publishing Group, 30 maert 2001. ISBN 978-0-275-96612-6.
  24. Shanti Sadiq. "The African Dispersal in the Deccan." Orient Blackswan, 1996. ISBN 978-81-250-0485-1.
  25. "Slavery (sociology)". Encyclopædia Britannica Online.
  26. Swahili Coast. National Geographic.
  27. PBS.org. "Ancient chinese explorers." Bekeaken up 12 oktober 2015.
  28. R. Mugo Gatheru (2005) Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970, McFarland, ISBN|0-7864-2199-1
  29. Orvillejenkins.com. "Sikh." Bekeaken up 16 april 2010.
  30. "We Want Our Country". Time. 5 November 1965.
  31. "Kenya". Matthew Firestone (2009). p. 28. ISBN|1-74104-773-0.
  32. Vickers, Hugo. "Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen." The Daily Telegraph, London. Bekeaken up 29 januari 2012.
  33. Maloba, Wunyabari O. (1993) Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt, Indiana University Press, 0852557450.
  34. Roberts-Wray, Kenneth. "Commonwealth and Colonial Law". Stevens, London. 1966. p 762.
  35. Bruce Baker, Escape from Domination in Africa: Political Disengagement & Its Consequences, (Africa World Press: 2003), p.83
  36. Hogg, Richard (1986)."The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya." Africa: Journal of the International African Institute. Vol 56, is 3. p 319–333. jstor 1160687. Doi 10.2307/1160687.
  37. Globalsecurity.org (1992). Pike, John. "Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya." Bekeaken up 16 april 2010.
  38. Kenyaun.org (archiveerd). "Kenya at the United Nations." Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations (2002). Archivdåtum: 8 juni 2009. Bekeaken up 15 february 2010.
  39. Boone, Catherine. April 2012. "Land Conflict and Distributive Politics in Kenya. African Studies Review. vol 55, is 1. p 75–103. Doi 10.1353/arw.2012.0010. ISSN 0002-0206. hdl 2152/19778}}
  40. Ndegwa, Stephen N. 1999. "Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review). Africa Today. vol 46, is 2. p 146-148. doi 10.1353/at.1999.0008. ISSN 1527-1978.
  41. Nyamora Communications Limited (1992). "Society". p 12.
  42. https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001 BBC. "Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe." Skreaven up 14 november 2013. Bekeaken up 11 february 2011.
  43. [https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Harden, Blaine (25 February 1988). "Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election". The Washington Post.
  44. (archiveerd) Moreno, Pedro C. Handbook on Religious Liberty Around the World. 'Kenya'. The Rutherford Institute. Charlottesville, VA.
  45. Keith, Kyle. Politics of the independence of Kenya. 1999, Macmillan. ISBN 978-0333720080.
  46. Irinnews.org. "Clashes, elections and land - church keeps watch in Molo".| Skreaven up 19 juli 2007. Bekeaken up 29 januåry 2019.
  47. https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176 BBC.com. Kenya profile. Skreaven up 31 januåry 2018.] Bekeaken up 29 januåry 2019.
  48. crawfurd.dk. "History Timeline - historic overview of Kenya, Africa". Bekeaken up 29 januåry 2019.
  49. Anderson, David M. (2003). "Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era". African Affairs, vol 102, is 407. p 331–342.
  50. Africanews.com. "A look at Kenya's elections history since independence in 1964." Skreaven up 25 november 2017. Bekeaken up 29 januåri 2019.
  51. Cmi.no. "Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution." Chr. Michelsen Institute. Bekeaken up 13 mei 2016.
  52. BBC.co.uk. "Deal to end Kenyan crisis agreed". 12 april 2008. Bekeaken up 29 januåry 2019.
  53. Reuters.com. "FACTBOX-East African common market begins". Skreaven up 1 juli 2010. Bekeaken up 29 januåry 2019.
  54. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 Kbc.co.ke. (Archiveerd). "Red Cross Warns of Catastrophy in Turkana". Koech, Dennis. Skreaven up 4 januåry 2012. Bekeaken up 7 August 2011.
  55. Indcatholicnews.com. "Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana." Skreaven up 28 july 2011. Bekeaken up 7 augustus 2011.
  56. Gettleman, Jeffrey (3 februåry 2012) "U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain. The New York Times.
  57. The Guardian. Burke, Jason. "Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay". Skreaven up 25 oktober 2017. bekeaken up 29 januåry 2019.
  58. idlo.int. "Kenya court decision demonstrates respect for rule of law". Bekeaken up 29 januåry 2019.
  59. Standardmedia.co.ke. "President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election". Bekeaken up 29 januåry 2019
  60. New York Times. "President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election". Bekeaken up 29 januåry 2019.
  61. Central Intelligence Agency. The World Factbook. "Kenya". 2012. Bekeaken up 28 mei 2013.
  62. Central Intelligence Agency. The World Factbook. Potomac Books, Inc. 2010. ISBN 978-1-59797-541-4. p 336.
  63. National Geographic.com. "Wildebeest Migration". Skreaven up 19 januåri 2012. Bekeaken up 13 mei 2016.
  64. doingbusiness.org. "Doing Business in Kenya – World Bank Group". Bekeaken up 14 januåry 2017.
  65. usaid.gov. "Food Assistance Fact Sheet – Kenya". Bekeaken up 13 mei 2016.
  66. Library of Congress: Federal Research Division. "Country Profile: Kenya". Skreaven in juni 2007. Bekeaken up 23 april 2011.
  67. de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition. Wiley Publishing: Hoboken, NJ
  68. Kenya KTB.go.ke. Tourism Board. Bekeaken up 2 maert 2017.
  69. NationsEncyclopedia.com. "Tourism, travel, and recreation - Kenya - area". Bekeaken up 2 maert 2017.
  70. wfp.org. "Drought leaves two million Kenyans in need of food aid". United Nations World Food Programme. Skreaven up 26 april 2005. Bekeaken up 5 August 2016.
  71. Towards Achieving Food Security in Kenya. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda.
  72. Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) National Irrigation and Drainage Policy:3–4.
  73. Veselinovic, Milena. "Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya". Edition.cnn.com. Skreaven up 16 maert 2015. Bekeaken up 17 juli 2016.
  74. constructionkenya.xom. "Cement production keeps pace with growing demand". Skreaven up 5 september 2015. Bekeaken up 13 mei 2016.
  75. http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm ilo.org. "Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises". Skreaven up 2 augustus 2005.] Bekeaken up 13 mei 2016}}
  76. mygov.go.ke (Archiveerd). "Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation". Skreaven up 13 november 2015 Bekeaken up 13 mei 2016.
  77. state.gov. "Kenya." Bekeaken up 10 juni 2016.
  78. Cnn.com. "A legacy of lunacy haunts Kenya's old railway. Will China's $3.6B line be different?" Marsch, Jenni. 21 mei 2019. Bekeaken up 15 augustus 2019.
  79. iea.org. (Archiveerd). "Electricity in Kenya". 11 augustus 2018.
  80. Esi-africa.com. "Kenya Nuclear Electricity Board evaluates nuclear sites". Skreaven up 8 januåri 2019. Bekeaken up 15 augustus 2019.
  81. Bloomberg.com. "Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy". Bekeaken up 15 augustus 2019.
  82. Reuters.com. "Kenya plans strategic oil reserve". Reuters (10 November 2011).
  83. Standard Digital News. "Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port". Jackson Okoth, Philip Mwakio. Skreaven up 14 february 2014. Bekeaken up 15 February 2015.
  84. Cnn.com.
  85. cdkn.org. Climate & Development Knowledge Network. "NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched". Skreaven up 28 March 2013.
  86. BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling. BBC. 26 March 2012.
  87. Financial Times. fy.com. Barber, Lionel, England, Andrew. "China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya". Skreaven up 10 augustus 2006. Bekeaken up 27 juni 2008.
  88. [http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf (PDF) UNHCR.org. "Country profile report – Kenya". (2009).
  89. Suda, Collette. "The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture". Nordic Journal of African Studies, 2010 vol 10 is 2. p 163–175.
  90. Csmonitor.com. "Why a new president may slow population growth". The Christian Science Monitor. 14 january 2008. Bekeaken up 18 augustus 2018.
  91. Zinkina J. en Korotayev A. "Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)". World Futures, vol 70, is 2. (2014). p 120–139.
  92. Exploding population". The New York Times. 7 January 2008.
  93. Nation.co.ke. "Myth shattered: Kibera numbers fail to add up". Muchiri, Karanja. Skreaven up 3 September 2010. Bekeaken up 4 September 2010.
  94. National Geographic. "World Water Day Focus on Global Sewage Flood". Skreaven up 22 maert 2010. Bekeaken up 10 februåry 2012.
  95. The UN Refugee Agency. Unhcr.org.
  96. Asongu, J. J. en Marr, Marvee (2007). "Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates. Greenview Publishing Co. ISBN 978-0-9797976-3-7. p 12 & 112.
  97. Okoth, A. en Ndaloh, A. (2006) Peak Revision K.C.P.E. Social Studies, East African Publishers, p. 60–61. ISBN 9966-25-450-1.
  98. [http://knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&view=category&download=585:volume-2-population-and-household-distribution-by-socio-economic-characteristics&id=109:population-and-housing-census-2009&Itemid=599 Kenya National Bureau of Statistics (KNBS). "The 2009 Kenya Population and Housing Census Volume II – Population and Household Distribution by Social Economic Characteristics". p. 397-398.
  99. Proquest Info & Learning (COR). "Culturegrams: World Edition".2009, Proquest/Csa Journal Div. p 98. ISBN 978-0-9778091-6-5.
  100. Brown, E. K., Asher, R. E. en Simpson, J. M. Y. "Encyclopedia of language & linguistics, Volume 1, Edition 2". Elsevier, 2006. p 181. ISBN 978-0-08-044299-0.
  101. (Archiveerd) Nyaggah, Lynette Behm. "Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax". University of California. Skreaven up 8 augustus 2014.
  102. Derek Nurse, Gérard Philippson. "Bantu Languages". Routledge, 2006. p 197. ISBN 978-1-135-79683-9. Bekeaken up 20 oktober 2014.
  103. Ethnologue.com. "Languages of Kenya".
  104. (PDF) (Archiveerd) knbs.or.ke. Wycliffe Ambetsa Oparanya. "2009 Population & Housing Census Results". Ministry of State for Planning. Skreaven up 31 August 2010. Bekeaken up 15 january 2013.
  105. Address data base of Reformed churches and institutions. Reformiert-online.net. Bekeaken up 16 april 2013.
  106. The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News. Wrfnet.org. Bekeaken up 16 april 2013.
  107. (Archiveerd). Oikoumene.org. "Kenya". Skreaven up 3 february 2008. Bekeaken up 26 february 2013.
  108. [http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml Samuel, Bill. "World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com".] Bekeaken up 24 december 2018.
  109. U.S. Department of State (2008). "Kenya: International Religious Freedom Report 2008". Bekeaken up 16 april 2010.
  110. Barnes, Jeff. O'Hanlon, Barbara. Feeley, Frank. McKeon, Kimberley. Gitonga, Nelson. Decker, Caytie. "Private health sector assessment in Kenya". Skreaven up 7 juni 2010.
  111. Mbc.ca.gov. "Corporate Practice - Licensees - Medical Board of California".
  112. Knbs.or.ke. "Kenya Facts". Bekeaken up 10 juni 2016.
  113. UNICEF Statistics: Kenya. Unicef.org.
  114. Infant Mortality ranks. The World Factbook
  115. WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011.
  116. CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings. Cia.gov. Bekeaken up 23 april 2012.
  117. World AIDS Day Report 2011. UNAIDS
  118. "Kenya", p 111–113 in World Malaria report 2009. WHO.
  119. IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer. Bekeaken up 15 february 2015.
  120. Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09. Kenya National Data Archive (KeNADA)
  121. – Female genital mutilation and other harmful practices. Bekeaken up 15 february 2015.
  122. [https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa The Guardian.com. Boseley, Sarah. "FGM: Kenya acts against unkindest cut". Skreaven up 8 september 2011.
  123. (Archiveerd) (PDF). Center for International Private Enterprise. "WOMEN'S PARTICIPATION IN THE KENYAN SOCIETY". Bekeaken up 2 februåry 2018.
  124. Kenya National Bureau of Statistics. "Demographic and Health Survey 2014". Bekeaken up 2 februåry 2018.
  125. (PDF) Sydney eScholarship Repository. MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report. Bekeaken up 2 februåry 2018.
  126. Standardmedia.co.ke. "Government to review Early Childhood Development policy". Bekeaken up 23 juni 2016.
  127. [http://kenyapage.net/education/primary.html Kenyapage.net. "Primary School Education in Kenya". bekeaken up 10 juni 2016.
  128. Eldis.org. "Kenya National Adult Literacy Survey report". Bekeaken up 27 juni 2016.
  129. Businessdailyafrica.com. "Varsity expansion blamed for half-baked graduates".
  130. On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry, WIPO Magazine (juli 2007).