Stellingwarf
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Stellingwarf (ok vaeke andudet as de Stellingwarven, in et Oold-Grunnings: Stallinghe) is een Nederlaans gebied in et zuudoosten van Frieslaand (in et zuden van et reviertien de Kuunder).
Onderwarpen |
[bewark] Tael
Et gebied onderscheidt him van Frieslaand deurdat d'r gien Fries praot wodt, mar et Nedersaksische dialekt Stellingwarfs. Ok de dialekten van (et noorden van) de Kop van Overiessel en van een pat van westelik Drenthe (omdebi'j de gemiente Westerveld) wodden taelkundig tot et Stellingwarfs rekend. Et kenmarkende van et Stellingwarfs is et gebruuk van de ae-klaank (lange è): et Hollaanse water is in et Stellingwarfs waeter. (Et waeter klaetert in de glaezen.)
[bewark] Bestuur
Bestuurlik omvat et de gemienten Ooststellingwarf en Weststellingwarf (ok wel Stellingwarf-Westaende en Stellingwarfs-Oostaende) in Frieslaand, Stienwiekerlaand in Overiessel en et grootste pat van Westerveld in Drenthe.
De grootste plakken in Stellingwarf bin: Wolvege, Oosterwoolde, Appelsche, Noordwoolde en Stienwiek.
[bewark] Laandschop
Laandschoppelik vormt et mit een antal omliggende gebieden de Friese Woolden. In et greensgebied van Drenthe en Frieslaand leit et Nationaol Park Drents-Friese Woold. In noord-Overiessel leit et Nationaol Park De Weerribben en de meren rond Gieteren (Giethoorn). In een kotleden (2006) daon onderzuuk dee blieken dat de mooiste gebieden van alledrie de perveensies Frieslaand, Drenthe en Overiessel in Stellingwarf liggen.
[bewark] Geschiedenis
Waor de Stellingwarvers oorspronkelik wegkommen is niet hielendal wisse. D'r bestaot een verhael, dat ze rond 840 veur ien van de kleinzeunen van Karel de Grote naor disse streek vlucht bin vanuut een streek in et zuden van Hannover in Duutslaand.
De naeme Stellingwarf wodt veur et eerst vermeld in 1309. Warf betekent: plak waor recht spreuken wodt. En stelling betekent: bestuurder. Stellingwarf wodde bestuurd deur drie stellingen, die jaorliks keuzen wodden.
Van 1309 tot 1504 was Stellingwarf feitelik een onofhaankelike boerenrippebliek, de Vri'je Naosie der Stellingwarven. Daorveur heurde et bi'j Drenthe en Overiessel (Oversticht) en daordeur bi'j de bisschop van Utrecht, waormit ze riegelmaotig in oorlog weren. Mit hulpe van de Friezen kon et grootste pat him onder et juk van de bisschop bevri'jden. Onder ere deur de slag bi'j Ane in 1227. Daornao het Utrecht wel perbeert de Stellingwarvers d'r weer onder te kriegen, mar echt goed is dat niet lokt. In 1309 vernielen de Stellingwarver et kasteel van de bisschop in Vollenhove en geft die et min of meer op.
In 1504 wodde dit Stellingwarf veroverd deur de hertog van Saksen, en formeel indield bi'j Frieslaand. De hertog doet alles in 1515 over an Karel V. In 1517 wodde et opsplitst in twie grieteni'jen: Stellingwarf-Oostaende en Stellingwarf-Westaende. In de twiede helte van de 19e ieuw is et grootste pat van et vene ofgreven. Sund et aende van de 20e ieuw wodt der keken naor et weer saemenvoegen van de Stellingwarven.
