Karel V
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Karel V (Gent, 24 februari 1500 – Cuacos de Yuste (Spanje), 21 september 1558), veur zien mundigverkloaring Karel van Luxemburg eneumd, uut et Huus Habsburg, was vanof 1506 vörst van de meesten Nederlaandsen gewesten (vanof 1549 mit den titel Here der Nederlaanden), van 1516 tot 1556 as Karel I könning van Spanje en van 1519 tot 1556 as Karel V keizer van et Heiligen Roomsen Riek, in den Nederlaanden algemeen bekand as Keizer Karel.
Onderwarpen |
[bewark] Et riek van Karel V
Ruwweg umvatte dit riek den Nederlaanden, Spanje, Oostenriek, Tsjechië en wat Italiaonsen stoaten. Eigenlek ging et um nen personele unie van tientallen titels. Hierbi-j komt nog dee oaverzeesen kolonies van Spanje dee den faam hadden dat et nen riek was woar den zunne nooit underging. Den bi-jkommende titel van Keizer van et Heiligen Roomsen Riek was eerder nen symboliesen titel, dee toch al 'n neet unaanzeenlek gezag uut deed stroalen. (In et keertjen bunr de oaverzeesen gebeeden neet weer-egeaven.) Den keerte güf den toostaand wier op et heugtepunt van zien heerschoppi-je. Howal Karel mangs krieg hef evoerd bunt de grenze van zien groandgebeed neet völ uutgebreid.
[bewark] Nederlaanden
Karel V had as dool um den Nederlaanden um te vörmen tot éne stoat. Mit den Damesvrede van Kameriek (1529) bevriedden hi-j Vloanderen en Artesië van hun leenverbaand mit den Fraansen könning, in dee tied Frans I. Mit den veroavering van Gelre (1543) voltooiden hi-j den éénmaking van den Nederlaanden. Mit den Transactie van Augsburg (1548) verzwakten hi-j ht leenverband van de Nederlaandse gebeeden (den Zeaventien Proveensien) ten opzichte van den keizer van et Heiligen Roomsen Riek. Hi-j voltooiden zien streaven mit den Pragmoateeken Sanktie (1549), nen veurstel tot wieziging in et familierechte van den Habsburgers dat inheeld dat den Nederlaanden altied éne en unverdeald oavergearfd zollen wödden.
[bewark] Trivia
- Karel V is op-enommen in dem canon van Nederlaand. Den commissie-Van Oostrom hef Karel V as éne van de vieftig underwarpen's op-enommen dee neet in den geskiedenislesse op nen Nederlaandsen skoole mügt untbreaken.
[bewark] Bronnen
- Aut|Blockmans, W.P., Mout, M.E.H.N. (eds.) (2004): The World of Emperor Charles V, Proceedings of the Colloquium, Amsterdam, 4-6 October 2000, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Verhandelingen, Afd. Letterkunde, Nieuwe Reeks, deel 188, Amsterdam, ISBN|90-6984-420-6
