Heed (vegetasie)

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Etalazie-artikel
De grote en bargachtige "Elspeetse Heed" tussen Elspeet en Vierhouten

Heed is een soort vegetasie dee veural besteet uut dwargstruken van de heedfemilie en de kreiheedfemilie. Heed kump mar in een paor lanen veur, zoas in de kusstroke van West-Europa, 't Verenig Koninkriek en Ierlaand. 't Is een typische vegetasie dee zich thuusveult in gebieden waor 't vake breuerig weer is. Neet te warme zoemers en gien strenge wienters. De heed is een cultuurlaandschap. As meensen niks doon zollen, dan ontwikkelt de heed zich tot bos. De netuurlijke verspreiding van heedvegetasies besteet uut kalkarme gebiedjes kortbie zee (de dunen) en bargen boven de boomgrens. De heed in 't binnenlaand is een cultuurlaandschap dat ontstaon is deur 't verdwienen van voedingsstoffen deur begrezing en ofplaggen van zaanderige gronden.

Verspreiding[bewark | bronkode bewarken]

In Nederlaand koemen heedvelden veur op zaandgronden (oostelijk Frieslaand, Drenthe, Overiessel, Gelderlaand, oostelijk Utrech, 't Gooi, Noord-Braobant, Noord-Limburg, de Waddeneilanen en in de kalkarme duungebieden in 't noorden van Bargen in Noord-Hollaand. In Vlaanderen koemen heedvelden veur in de previnsies Antwarpen en Limburg.

Plaanten[bewark | bronkode bewarken]

Kalmthoutse Heed in bleui

De dreuge heed is grotendeels begreuid mit bezemheed (Calluna vulgaris) en bochtige smele (Deschampsia flexuosa). Veerder koemen der oek korsmossen veur zoas rendiermos- en bekertjesmos. Kenmarkende struken bin de brem (Cytisus scoparius) en de jeneverbezen (Juniperus communis). Veural op de Waddeneilanen, en veerder in 't noorden van Nederlaand en op de Veluwe kump oek kreiheed (Empetrum nigrum) veur.

Bie de vochtige heed bin de dopheed (Erica tetralix) en de pupenstro (Molinia caerulea) de dominantste soorten. Aandere soorten van de vochtige heed bin 't vliegevangertjen (Drosera rotundifolia), de gagel (Myrica gale), de klokjesgentiaan (Gentiana pneumonanthe) en de benebreek (Narthecium ossifragum).

Bie de vennen en hoogvenen op de heed zie-j een bonke amparte plaante.

Dieren[bewark | bronkode bewarken]

Een jonge zaandevedesse herkenbaor an de oogvlekjes

Veur de beesten van de heed is de structuur belangriek. 't Kerakter van de heed mut open ween, mar plekken mit open zaand, pupenstro en wat bomen en struken dee verspreid staon, biejen de dieren een grotere keuze an micromilieu um te zunnen of te schulen, as grote uniforme stukken heed. As der dooie bomen op de heed blieven liggen schep 't oek goeie milieus veur alderhaande amparte dieren.

't Zunnige en warme microklimaot van de heed is heel arg belangriek veur de anwezig reptielen en insekken.

Op de heed koemen veul specifieke insekkensoorten veur, zoas 't heurentjen, de biejenwolf, sluupvliegen, meskevers en alderhaande soorten sprinkhaonen en vlinders.

De beesten bin vertegenwoordigd in de vorm van haozen, knienen, harten, vossen en verschillende soorten muzen.

Ofhankelijk van de dreugte van de heed koemen der oek veul amfibieën veur, zoas heedkikker, brune kikker en rogstreeppadde.

Heed is veural belangriek veur reptielen zoas de zaandevedesse, de levendbaorende evedesse, de bliende slange, de gladde slange, de ringslange en de adder. Adder en levendbaorende evedesse hem een veurkeur veur vochtige heed. De zaandevedesse en de gladde slange koemen zwat allinnig veur op heedvelden.

Wat voegels angeet mu-j denken an de haos uut-estörven korhoenders, de weer toenemende nachzwaoluw, de roodborstapuit, de boompieper en de veldleeuwerik. De klapikster is een klauwiersoorte dee oek flink in antal achteruut-egaon is deur ofname van 't heedoppervlakte en de achteruutgang van de res van 't open laandschap.

Geschiedenisse[bewark | bronkode bewarken]

De heedvelden ontstungen an 't einde van de middeleeuwen. De of-elegen gebieden wönnen overdag begreesd deur schapen dee 's nachs in de stalle bleven, waorvan de bojem jaorlijks mit varse heedplaggen bedek wönnen. De stalmes wönnen jaorlijks naor de akkers ebröch, dee daordeur zeutjes an hoger wönnen. Disse vorm van laandbouw mit de kenmarkende esdarpen en heerdgangen bleef tot 't einde van de 19e eeuw bestaon. In 1898 was nog ruum 20% van 't oppervlakte van Nederland "weuste grond" en 't bestung veurnamelijk uut heed.

De uutviending van kunsmes zurgen veur een legere behoefte an schapenmes en maken 't meugelijk de heedvelden tot laandbouwgrond te ontginnen. Daornaos wönnen veul heedvelden in bos ummezet. Speciaal mit dit doel wönnen staotsbosbeheer op-erich. Ongeveer tegeliekertied ontstung de belangstelling veur de heed bie netuurbescharmers. As gevolg hiervan zag staotsbosbeheer of van de bebossing van weerdevolle heedvelden en koch Natuurmonumenten grote heedvelden, waoronder de Kampina. An 't einde van de 20e eeuw bestung nog minder as 1% van Nederlaand uut heed. Behalven de militaire oefenterreinen bin zwat alle over-ebleven heedvelden noen eigendom van staotsbosbeheer, de Vereniging Natuurmonumenten en de previnsiale laandschappen.

Vandage de dag[bewark | bronkode bewarken]

Heideveld bi'j Haovelte

Heed in Nederlaand kump tegensworig steeds meer onder drok te staon, onder aandere deur recreasie en militaire activiteiten. Mar oek deurdat der alsmar meer behoefte is an ruumte veur wegen, bebouwing en industrie. Deur de opkoms van de industrie, intensieve veeteelt en 't verkeer vanof de jaoren 1950 is de uutsteut van stikstofoxiden en zweveldioxideverbiendingen heel arg toe-eneumen. Vanof 't begin van de jaoren 1970 kwam hier vanuut de laandbouw nog een grote toename van de ammoniak uutsteut bie. Op ecosysteemnivo leien dit tot een toename van voedingstoffen en verzuring. Dit hef een negatief effek ehad op 't klassieke heedbeeld zoas wie 't van "vrogger" kennen. De heed is verschrikkelijk an 't vergrezen. Oek bin veul van de krujensoorten, korsmossen en mossen an 't verdwienen. Disse ofname van de plaantendiversiteit hef drekte gevolgen de dierenwereld. Op de heedvelden wonnen bieveurbeeld veul minder vlindersoorten an-etröffen as eerder.

't Beheer van de overblievende heedvelden is veural van de meens ofhankelijk. Hierveur is 't schaap een goeie hulpe um de heed te onderhouwen. De beste meniere um de heed kort te houwen is deur 't op bepaolde tiejen te plaggen. Mar disse meniere is te duur en wonnen daorumme mar neet edaon, mit as gevolg dat veul van de heedvelden "vergrezen" mit plaanten zoas de bochtige smele (Deschamsia felxuosa) en de pupenstro Molinia caerulea.

Plaggen is wel arg naodelig veur de fauna, umdat de structuur van 't terrein arnstig an-etas wonnen. 't Mut dan oek mit maote gebeuren en op een kleine schaole. Zolange as de heed neet te arg vergrees is 't oek goed meugelijk um van tied tot tied wat opslag van bomen vort te haolen. Oek te intensieve begrezing is iezelig schaolijk veur de typische heedfauna. Deur 't plagbeleid van noen, waorbie grote stukken heed in één keer mit de mesine of-eplag wonnen koemen reptielenpopelasies onder drok te staan. Disse dieren geven de veurkeur an een structuurrieke umgeving waorin naos de wat ouwere heed oek pupenstro en wat struken en open plekjes bin. Veurdat tot plaggen over-egaon wonnen mut in elk geval ekeken wonnen op welke plaosen de reptielen 't mees veurkoemen en mutten disse plaosen zo veul meugelijk mit rus eleuten wonnen.

Kritiek[bewark | bronkode bewarken]

Heed is een kunsmaotig, deur de meens emaken 'milieu'. 't Verdwient, as de meens neet de heeltied ingriepen zol. Daorumme is 't vremp um heed te zien as een te bescharmen milieu, umdat 't meer een gevolg is van milieurampen uut 't vlejen. 't Mannepuleren van heed um te 'behouwen' wark slich en is duur.

Nedersaksisch[bewark | bronkode bewarken]

Plaotiesriege[bewark | bronkode bewarken]

Panorama[bewark | bronkode bewarken]

Bleuiende heed bie Ede


Wikimedia Commons Commons: Heed (vegetasie) - plaetjes, filmkes en/of geluudsbestaanden.
Nuvola apps ksig.png Disse pagina is eschreven in 't Nunspeets