Pennevoegels

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie

Pennevoegels of vlinders (Latien: Lepidoptera) is de naam veur de orde van de schubvleugeligen.

De orde beheurt tot de klasse insecten en is nao de ordes kevers (Coleoptera), vliegen en knutten (Diptera), en vliesvleugeligen (Hymenoptera) de grootste orde: der bin inmiddels zo'n 160.000 verschillende soorten beschreven.

De pennevoegels worren volges de gangbaore biologische systematiek oenderverdeeld in achtereenvolges femilies, geslachten en soorten. De belangriekste oenderscheiende kenmaarken bin 't kleurenpetroen en de vleugelaoring, mar oek de laarven (riepsen) van veul soorten bin goed te oenderscheien.

Pennevoegels hen een tong die uut-erold kan worren, en wort in 't Latien oek wel een proboscis eneumd. Pennevoegels kommen veur op alle werelddelen behalve op Antarctica.

Onderwarpen 1 Nedersaksisch 1.1 Citaot 2 Soorten 2.1 Nederland en België 2.2 De rest van de wereld 2.3 Op-eheven femilies of oenbekende staotus 3 Rifferenties

[bewark] Nedersaksisch

Pennevoegel is een ouwe Putterse benaming veur vlinder. De naam pennevoegel komt niet meer zo vaak veur; 't dier wort meestentieds een vlinder of vliender eneumd. In 't Sallans wort 't bie zukke zetten oek wel een pennevogel eneumd. In 't Urkers wort 't een pinnevoegel eneumd, dit liekt aorig op de ouwe Putterse benaming. Dit is oek niet vremd, umdat 't Urkers, Sallans en de Veluwse dialecten veul overeenkomsten mit mekaar hen.

Achterhooks: zömmervöggel vleender Drèents: penoele pennevogel oel, oelegie(n) oelewapper (Zuudoost-Drenthe, Zuudwest-Drenthe Zuud) vlinder Graafschopper Platt: Pannvögel Grunnegs: bottervlaig / buttervlaig bottervogel / buttervogel vlinder Sallaans: pen(ne)vogel, pellevogel (Dalsen) bottervliege (Hardenbarg; olderwets) oel(e), oelke uulke, uulken, uultie vlinder Stellingwarfs: vlinder

Tweants: bottervogel (Heldern) bwattervoegel (t Vjenne) zommervogel (Deankaamp) zönvoggel (Tubbargn) pen(ne)vogel (Soasel) kapelle, kepelle (Riesn, Deepn en Nijverdal) zandvlege (Ambt Dealdn) vlinde (Almelo) oel(e), oelke uulke, uulken, uultie vlinder Urkers: pinnevoegel Veluws: vlinder vliender (Armelo, Hoevelaken, Waopenvelde) kepelle (Apeldoorne) panneveugel (Barreveld) pennevogel (Barreveld) pennevoegel (Putten, Barreveld) pinneveugelsje (Barreveld) spännevogel (Attem, Elburg) spannevogel (Apeldoorne, Heerde, Oldebroek)

[bewark] Citaot

Gien spannevogels binne wie.

Wie floddert wel et licht integen,

mär elke dag beginne wie,

a'w ons verhef, in 't zwoar besef,

dä'w' veur die dag un opdrach kregen.

Wie zuuk noa d'oorzaak en de rèèn

van ons bestoan, al blif et roan,

al wolle wie, wat ons betreft,

wel geerne spannevogels wèèn....

Eerste strofe van Spannevogel deur de Veluwse schriever Hermen Bomhof (1919-1988)^[1]

[bewark] Soorten

Entomologen veranderen regelmaotig van mening over 't krekte antal femilies. 't Antal leit in de orde van 130 femilies.

[bewark] Nederland en België

• Acrolepiidae
• Adelidae - langsprietmotten
• Agonoxenidae
• Alucitidae - weiervlinders
• Arctiidae - beervlinders
• Batrachedridae
• Bedelliidae
• Blastobasidae
• Bombycidae
• Bucculatricidae
• Choreutidae
• Coleophoridae - kokermotten
• Cosmopterigidae
• Cossidae - houtboorders
• Crambidae - gresmotten
• Douglasiidae
• Drepanidae - eenstartjes
• Elachistidae - gresmineermotten
• Endromidae - evlamde vlinders
• Epermeniidae
• Eriocraniidae
• Ethmiidae
• Gelechiidae - tastermotten
• Geometridae - spanners
• Glyphipterigidae
• Gracillariidae - mineermotten
• Heliodinidae
• Heliozelidae
• Hepialidae - wortelboorders
• Hesperiidae - dikkopjes
• Incurvariidae
• Lasiocampidae - spinners
• Lemoniidae
• Limacodidae - slekriepsvlinders
• Lycaenidae - blauwtjes en vuurvlinders
• Lymantriidae - donsvlinders
• Lyonetiidae
• Lypusidae
• Micropterigidae - oermotten
• Momphidae
• Nepticulidae - dwaargmineermotten
• Noctuidae - ulen
• Nolidae - springstartjes
• Notodontidae - tandvlinders
• Nymphalidae - schoelappers, paorelmoervlinders en zandoogjes
• Oecophoridae
• Opostegidae
• Pantheidae - donsulen
• Papilionidae - pages
• Pieridae - witjes
• Plutellidae - koolmotten
• Prodoxidae
• Psychidae - zakriepsvlinders
• Pterophoridae - vedermotten
• Pyralidae - lichtmotten
• Roeslerstammiidae
• Saturniidae - nachtpauwogen
• Schreckensteiniidae
• Scythrididae
• Sesiidae - wespvlinders
• Sphingidae - pijlstarten
• Thyrididae
• Tineidae - echte motten
• Tischeriidae
• Tortricidae - bladrollers
• Yponomeutidae - stippelmotten of spinselmotten
• Ypsolophidae
• Zygaenidae - sint-jansvlinders

[bewark] De rest van de wereld

• Acanthopteroctetidae
• Acraeidae
• Anthelidae
• Megalopygidae
• Rionidae
• Uraniidae - uraniavlinders

[bewark] Op-eheven femilies of oenbekende staotus

• Amphisbatidae
• Autostichidae
• Chimabachidae
• Danaidae - wort noen tot de Nymphalidae erekend.
• Depressariidae
• Heliconiidae - Passiebloemvlinders - wort noen tot de Nymphalidae erekend.
• Ithomiidae - wort noen tot de Nymphalidae erekend.
• Satyridae - Zandoogjes en erebia's - heuren noen bie de Nymphalidae
• Stathmopodidae
• Thyatiridae - heuren noen bie de Drepanidae
• Morphidae - wort noen tot de Nymphalidae erekend.

[bewark] Rifferenties

1. ↑ Evunnen in Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde, Assen: Van Gorcum (blz. 413-4)

Meer ofbeeldingen dee bie dit onderwarp heuren ku-j vienen in de kattegerie Lepidoptera van Wikimedia Commons.

Disse pagina is eschreven in 't Putters