Zweeds

Uut Wikipedia, de vrye encyklopedy
Nå navigaty springen Nå söken springen
Verspreiding van et Zweeds

Et Zweeds (in et Zweeds: Gelüüdsfragment svenska?/i [svɛnːska]) is een Noord-Germaanse of Skandinavische tael mit meer as 10 miljoen sprekers. Et is de officiële tael van Zweden (omdebi'j 8,8 miljoen sprekers) en ien van de officiële taelen van Finlaand (omdebi'j 300.000 sprekers). Op de Finse Ålandseilanen is et Zweeds de ienigste voertael.

Et Zweeds is nauw verwaant an de aandere twie vaastelaand-Skandinavische taelen, et Deens en et Noors. Et Zweeds en et Noors, en in iets mindere maote et Deens, bin onderling redelik verstaonber. Pattie woorden bin aanders, grammatikaol kommen de taelen overiene. De spelling is wel verschillend.

De woordeskat van et Zweeds bestaot grotendiels uut Germaanse woorden. Mit et Deens en et Noors is et Zweeds, veural in lexikael opzicht, in de Hanzetied slim beïnvloed deur et Nedersaksisch. Wieder bin der veural lienwoorden uut et Latien en Grieks (beide mit de komst van et kristendom), et Fraans (in de 17e ieuw) en et Hoogduuts, en bin der wat zeemanstermen uut et Nederlaans. Tegensworig wodden d'r veul woorden uut et Ingels overneumen, al dan niet anpast of letterlik vertaeld (leenvertaeling).

Et Zweeds wodt schreven mit et Latiense alfabet, waoran nao de z drie tekens toevoegd binnen: å, ä en ö. Disse tekens wodden as appatte letters zien en wodden ongeveer uutspreuken as [o], [è] en [eu]. De letter o wodt in de regel as [oe] en soms as [o] uutspreuken. Tredisioneel wodde de w niet as een appatte letter zien mar as een variaant van de V, en wodde dus ok bi'j de V sorteerd, mar sund april 2006 gelt de w as een volweerdige letter van et Zweedse alfabet, waormit et antal letters op 29 komp.

Kenmarkend veur de uutspraoke van et Zweeds is de melodie: et is een toontael. D'r bestaon twie verschillende toonaksenten, en disse kunnen betekenisonderscheidend wezen. Et woord anden betekent, ofhaankelik van de intonaosie, "de ente" of "de geest". Hoe de toonaksenten daodwarkelik uutspreuken wodden is stark ofhaankelik van waor de spreker wegkomp. In et zuden onderscheiden ze de tonen meer in de lengte as in de toonhoogte. Butendat wodt een woord allienig mit toonaksent uutspreuken as et een belangrieke grammatikaole funktie in een zin vervult.

Indo-europääske talen > germaanske talen >
noordgermaanske talen: westgermaanske talen: oustgermaanske talen:
däänsk | färöösk | noorsk | norn* | sweedsk | yslandsk afrikaansk | düütsk | engelsk | freesk | jiddisj | limbörgsk | luxembörgsk | neaderlandsk | sassisk | skotsk | wilmesauersk** burgondisk* | gotisk* | vandålsk* | krimgotisk*
* = uutstorven taal       ** = mid uutstarven bedreigd