Joelfeest

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
't Joelblok wördt deur keerls uut 't woald ehaald, de frauwe van 't huus (of dochter) stek 't blok an met hoaltskool van 't joelblok van 't veurige joar, 1832

't Joelfeest, of Twalf Nächte, is 't Germaanse zunnewendefeest. 't Duurt twalf däge, woarvan d'n körtsen dag in 't joar, in oenze gregoriaanse kelenderrekkenen 21 desember, 't belangrieksten is. Vake wördden der joelvuren an estökken.

Tied van 't joeln[bewark | bronkode bewarken]

't Joelfeest is aait 't belangriekste feest van de Germanen ewest en 't meest betekkenisvolsten. 't Göngen dat de twalf nächte van 'n Joeltied dat alle negene weerlden van 't Germaanse heelal met mekare in anraking kwaam. 't Joelfeest was doarbi-j dan ok 'n best feest woar 't volk bliede möchten ween. De helen Sibbe (stam) vierden dit saam as 'n hechte noaberskap. 'n Feest umdat luu wössen dat de zunne de dusteren däge verdriewen zol en dat in 't Joarwiel weer 'n goede dreie kump. 't Is nie vrömd dat 't Joelfeest 'n belangriekste feest op 't joar is, ze wössen dat ze de kolden en dusteren däge van den winter mossen deurstoane umme op den meniere 'n ni-j joar te kriegen woarop de warme zunne helder weer skienen zol.

Tradisioneel duurden n Joeltied 12 nächte, begönnenden met de langsten en dustersten nacht van 't joar:, Midwinter. Op dissen tied stiet 't Joarwiel stille. Eaglik is 't oale joar dus al veurlanges egaone en wachtten men twalf dusteren däge of, tötdat 't Wiel weer begönnen te dreien, wenneer der 'n ni-j joar ekommen is.

Midwinternacht[bewark | bronkode bewarken]

Den machtigsten nacht van n Joeltied was de Midwinternacht, de langsten nacht van 't joar, zölf. Tiedens disseb nacht kwaam alle geisten (van de veuroalders) vri-j. Alle niet-aardse wezens dwalen dan ’s nachtens de rondte in. Tiedens dissen tied bint de meansen 't brekbaarsten. 't Woord “Joel” ("Yule" in Engels) zölf is oerold en zol "wiel" betekkenen; of zölfs "tied van vreugde", "joardreiend", "tied van offer", of messchiene "blinde (donkeren) tied". Ie waren verstaandig umme tiedens dissen nacht better nie allinnig thuus te ween. Luu konnen zomar opiens bezuuk van, beveurbeeld, tröllen kriegen en dan nog op 't beste geval de doden.

De Wilde Jacht[bewark | bronkode bewarken]

Deur den winter hen, mar bi-jnoa aaltied tiedens den twalf Joelnächte, verschennen Woden met zienen leger van de Doden, op de Wilde Jacht. De doden wukke metdeun an de Wilde Jacht waren zowel keerls, vrouwluu en kinders, denne waren bi-jnoa aaltied gewelddoadig an heur eande kommen ('störven in de stried'). Manks wördden de kiekers noar 't taffereel met-ezeugen in de Jacht en mossen dan vake joaren metdoe. De Wilde Jacht jeug op dn wölf Fenrir (betekkend: 'Vretter') din de zunne verslön woardeur dr nacht kwaam.

Vake göngen luu 't kebaal van de stoet noa spöllen deur onder aander 't ossenhoornbloazen (noe gebruukt as 'n Midwinterhoorn), umme zo heur steun an de jagers te betugen en de Wilde Jacht te verstarken.

Disse doden zollen ooit de leste stried tegen 't kwoad mossen vechten, de Ragnarök (eandtied). As men tiedens dissen tied 'n bezuuk kriegen zol van Woden met zienen Wilde Jacht en de deure was eslötten, konnen men op kommend oongluk wachten. 'n Bezuuk mos gien onheil betekkenen. Nen stuk grond woarop de Wilde Jacht haren elaand was goed vruchtbaar ewördden. Men zetten dan ok gescheanken in den vörme van etten en draank veur heur kloar. Den grönde woaroaver zi-j vleugen waren vruchtbaarder en de oogsten better. De doden wukke Woden anvoerd kriegt in dissen tied de kaanse umme heur Sibben te bezuuken en heur geluk en zegen te bezörgen.

Fri-j[bewark | bronkode bewarken]

Ok den Germaansen god Fri-j was nen belangrieken god tiedens den winters, hum reupen meansen an umdat zi-j zo rap meuglik 't wollen hemmen dat den winter langesbi-j göngen. Worumme-as 'e den god van de zunne en de blui is wördden 'e dorumme nen völle vereerden god bi-j de Germanen]]). Derk met den beer Herinnert nog an dissen god, wök zich aait op zien eaverzwien verplaatsen.

weurdelogie[bewark | bronkode bewarken]

In de Skandinaviese sproakn is t woord veur t feest nog beholdn. Doar sprekt ze van Jul, wat noen noar Karstmis wes. 't Engels hef ok 'n Yule. Mar of at dat uut t Oldengels of n Skandinaviese sproake kump, dat wee'w nie. In t Nedersaksies, Duuts en Nederlaands is t woord niet oaver eleverd. Der wöd wal es esprökken van Joel(feest). Mar dat hebt ze van t Duuts Jul(fest). Wukke weer van n Deensn woord of kump.

A'j t klaankwettig bekiekt heurt ze in Tweante van Jeel te sprekken, in t Grunnens Jail, Friesk Jaal, Nederlaands en Duuts Jiel.

Mar d' olde Germanen haren ok nen woord veur de tiedn umme Jeel hen. Wukke 'bi-j Jeel heurnde tied' betekkend. Zo had beveurbeeld 't Oldengelse Guīli was veur december en jannewoari saam. En t Middelnederlaands Juul was jannewoari.

A'w weer klaankwettig bekiekt dan zol t in t Tweans en Grunnens as Juul klinkn, int Friesk Joel, Nederlaands Juil en Duuts Jeule

D' Oldengelsen, en ok de Goten, haren t aait van: ǽrra géola; 'december'. En van æfterra géola; 'jannewoari'.

Dus int Tweants zol t noen de moand december as 'veur-juul', en jannewoarie as 'noa-juul' klinkn. En t feest wat in die moandn evierd wöd as 'Jeel'; de tied dat de midwinterhoorn ebloasn wödn magt.


Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaandse dialekt van 't Vechtdal, in de ANS.