Animisme

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk

Animisme (van Oaldgrieks ἄνεμος 'geest' of 'ziele', gelieke-as Latiens animus) is de schriftloze rilligie van verskillende volker, veural jager-verzaamlaarster volker. Van dit geleuf wöd ezegt dat 't d' eerste vörme van meanslik geleuf is. Luu geleuft dat alls n'n geest of ziele hef.

Was is 't[bewark | bronkode bewarken]

't Animisme giet van 't geleuf dat alls 'n ziele of n'n geest hef. Plaanten, dieren en stiene, mar ok natuurkrachten zo as donder en reeigen. Zölfs abstrakte dinge as woordn en naamn kunt n'n geest of ziele hebben.

Eank is animisme gien rilligie op zichzölf, mar höld völle dinge geliek-an aander rilligies der met. Animisme is nen netuurlike- of netuurgodsdienst woormet geesten- en veuroalderverering 't belankrieksten bint. Nen animist gelöf in 't bestoane van goeien en kwoaden geesten, den kunt leven op beume, dieren en spullegies. Den geesten mut goettepasse ehöalden wörden met der offers an te geven, 't hoalden van rittewelen, daansen en 't hoalden van taboeregels. Animisme giet 't hele léven van de luu wuk 't anhaankt an.

Bi-j 't animisme valt op:

  • Dat der op gien meniere nen idee bestiet van almachtige goden of God, of ok mar iets god-achtigst. Vake wörd der esprökken van nen 'Heugsten Wezen'.
  • Dat der, effen-iens, gien metafysika met spölt: 't is gewoon de drekte netuur, den is zölf 't Wezen en pröt deur netuurlike gebeuren.
  • Dat der gien godsdienst huze der bint.
  • Dat der eankel godsdienstigen en alledaagsen regels bestoat wat kump uut en veur de netuur.

Volker[bewark | bronkode bewarken]

Der bint genog volker wuk dit soort geleuf ter op noa hold, zo at de San of de Inhiemse Amerikaann, uutendlik kump al 't geleuf van 't Animisme of. Veur dat 't kristndom op Europa ankwaam, haren de Germanen nog nen godsdienst wat völle van 't anismisme vot haren. En 't geleuf van de Kelten en Germanen wöd noe, in 'n moderne vörme, weer deur New-Age stromings as Druidisme en Asatru edoane. Wuk lesten sund de joaren 1970 nen offesjelen godsdienst is in Skandenavie.

Méénsen die geleuft dat alls op eerde bepoalde krachten hef, bint animisten. Donder, reeigen, wind en vuur bint krachten, mar ok zunne, moane, reviern, zaand, rötsen. Méénsen, aandere dieren, plaanten en veurwarpen hebt voolgs animisten ok krachten.

Op völle plaatsen is 't animisme vermengd met aandere rilligies. Ienene den ’n gelukspöppegie bi-j zich drög of ’n hoefiezer ophankt, is eang'k ok ’n animist. Hi-j gelöf naamlik dat 't veurwarp de kracht hef geluk te geven.

't animisme is 't eerste geleuf van méénsen. Geniene hef 't uut-evunden, mar méénsen zöchen verkloarings veur de dinge wat der umme heur hen gebeuren. D’ Eerde lekken edréévn deur bepoalde krachten. Den huzen deels in 'n weerld wuk méénsen nie gewaar wörden kunt, en deels d' weerld wat wel gewaar te wörden is. De natuur en zienn kraechte.

Umdat méénsen ok wal ’n bettie kontrole wollen hebben oaver de dinge, kwaam ze an met rittewelen. Hiermet konden ze ’n bettie de krachten op eerde sturen, en in kontakt kommen met ’n aandere weerld. De krachten wörden met rittewelen goed te passe estemt.

Ealkn animist eert netuurkrachten, zo as de zunne, eerde, donder. Mangs wördt zo’n netuurkracht veursteld as ’n god of geest: de dondergod en ’n watergeest. Ook wörd ter ziels-krachten vereert of magiese krachten van veurwarpen. Mar weerldwied hef 't animisme gien vaste goden.

Animisten hebt gien gebedshuze of tempels. Aals wat zi-j an stille ween en rittewelen doet, doet ze buten. Vake bi-j heilige beume of bi-j revierties, zo as de Saksen eekbeume haren wat veur heur god-achtig waren. Beume en plaanten bint de huze van de bosgeesten en hebt magiese krachten. As der ienene holt mossen hebben umme ’n huzie te bouwn, deun ze eerst umme vergiffing vroagen an den boom. Of helen rittewelen veurdat der oogst wörden.

Animisme giet vake geliek-op met veuroalderverering. Luu geleuft dat de ziele van veuroalden nog in de natuur de rondte in zwarft. Zo kwaam ze weerumme as ’n aander dier, wuk ze dan met röst leuten umme hum nie hellig te maken.


Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.