Animisme

Uut Wikipedie, de vrye encyklopedy
Gao naor: navigasie, zeuk

Animisme (van Oldgryks ἄνεμος 'geest' of 'syle', gelyke-as Latyms animus) is de skrivtlose rilligy van verskillende volker, vööral jager-gadderaar volker. Van disse vörme van gelööv wörd esegt dat et de eerste vörme van menslik gelööv is. Dy lüde gelöövt dat alles een geest ov syle hevt.

Was is et[bewark | bronkode bewarken]

Et animisme gyt van et gelööv dat alles een syle ov een geest hevt. Planten, dyrs en styne, mar ok natüürkrachten so as donder en reygen. Sölvs abstrakte dinge as woorden en nämen künt een geest of syle hebben.

Eaygelik is animisme gyn rilligy op sichsölven, mar hevt völle dinge gelieke as in andere rilligys. Animisme is een natüürgodsdynst wårmed geesten- en vööroalderverering de belankrykste dinge bint. Een animist gelövt in et bestån van gude en kwåde geesten. Den könt leven op böme, dyrs en spüllegys. De geesten müt eer vake guud te passe ehöälden wörden, döör byvööbeeld ovvers, et holden van rittewelen, dansen en et holden van tabuuregels. Animisme gyt et hele leven van de lüde wülk et anhankt an.

By et animisme valt op:

  • Dat der op gyn wyse een ydee bestyt van almachtige goden ov God, ov ok mar yts god-achtigs. Vake wörd der esprökken van een 'Höögste Wesen'.
  • Dat der, eaven-yns, gyn metafysika med spölt: et is gewoon de dyrekte natüür. De natüür is sölv et heyligsten, en pröt döör et natüürlike gebören.
  • Dat der gyn (groots) ebouwde tempels bint.
  • Dat der enkel godsdynstige en alledaagse reagels beståt wat komt üüt en vöör de natüür.

Völker[bewark | bronkode bewarken]

Der bint vandage an de dag noch vööl volker dy dit soort gelööv anhold. So as de San ov de Inhymse Amerykanen. Alles terogge berekkend komt al et gelööv van mensen van et anymisme ov. Vöör dat et kristendom op Öropa ankwam, hadden de Germanen nog een godsdynst wat völle van et anysmisme vort had. En et gelööv van de Kelten en Germanen wörd nu, in een moderne vörme, weer döör heydense stromings as Druidisme en Asatru edån. Astru is sünds de jåren '70 een offesjele godsdynst is in Ysland.

Mensen dy gelöövt dat alles op eerde bepålde krachten hevt, bint anymisten. Donder, reygen, wind en vüür bint krachten, mar ok de sünne, de måne, revyren, sand, rotsen. Mensen andere dyrs, planten en vöörwarpen hebt voalgens anymisten ok krachten.

Op völle plaatsen is et anymisme vermengd met andere rilligys. Yne dy een gelükspöppegy by sich drögt ov een huufyser ophankt ov een krüüs üm den hals drögt, is eaygelik ok een anymist. Hy gelövt namelik dat et vöörwarp de kracht hevt gelük te geven.

Et anymisme is et eerste gelööv van mensen. Genyne hevt et üüt-evünden, mar mensen söchten verklårings vöör de dinge wat der ümme eer hen gebören. De Eerde lekken edreven döör bepålde krachten. Dy hüsen deels in een weerld dy mensen nyt gewaar wörden künt, en deels de weerld wat wal gewaar te wörden is. De natüür en syn krachten.

Ümdat mensen ok wal een betty kontrole wolden hebben oaver de dinge, kwamen se an met rittewelen. Hyrmed könden se een betty de krachten op eerde stüren, en in kontakt kommen med de andere weerld. De krachten wörden med rittewelen guud te passe estemd.

Manks wördt so een natüürkracht vöör-esteld as een god ov ee geest: de dondergod en de watergeest. Ok wörd der syls-krachten vereert ov magiske krachten van vöörwarpen. Mar weerldwyd hevt et anymisme gyn vaste goden.

Anymisten hebt gyn gebedshüse ov tempels. Alles wat sy an stille wesen en rittewelen duut, duut se büten. Vake by heylige böme ov by waterstromen, so as de Saksen ekenböme hadden wat vöör eer godachtig was. Böme en planten bint de hüse van de bosgeesten en hebt magiske krachten. As der yne holt mossen hakken, dööd he eerst ümme vergeving vrågen an den boom. Ov hele rittewelen wörden eholden, vöör dat der oogst wörden.

Anymisme gyt vake gelyke op med veurolderverering. Lüde gelöövt dat de syle van vöörolder nog in de natuur de ronde in swarvt. so kwamen se terogge as een ander dyr, dy de nåbestånden dan med röste löten ümme hüm nyt hellig te maken. Kykt ok: Levenskrinkloop


Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.