Afrikaans

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie

Zuud-Afrikaanse previnsies mit een meerderheid van Afrikaanstaligen. Der bin oek grote Afrikaanstalige gemeenschappen in de aandere previnsies.

't Afrikaans (vake verkeerd an-eduud as Zuud-Afrikaans) is een taal dee van 't Nederlaans ofstamp en dee deur luui uut Zuud-Afrika, Namibië en de lanen derumhinne espreuken wonnen. Oek bin der grote groepen emigraanten in Engelaand (veural in Londen), Kanneda, Amerika, Australië, Niej-Zeelaand en Nederlaand. 't Afrikaans is één van de elf officiële talen van Zuud-Afrika. Allewel 't Afrikaans in Namibië de grootste taal is, is 't Engels daor de officiële taal.

[bewark] Onderverdeling

Afrikaanse versie van Wikipedie

• Indo-Europees
  • Germaans
    • West-Germaans
      • Nederduuts
        • Nederfrankisch
          • Nederlaans
            • Afrikaans

Disse onderverdeling is 'tzelfde as van 't Nederlaans, mar 't Afrikaans wonnen deur sommigen taalkundigen ezien as een creooltaal of een halfcreoolse taal. Aanderen zien 't neet as een amparte taal, mar as een dialek van 't Nederlaans.

[bewark] Geschiedenisse

't Afrikaans is tot ontwikkeling ekeumen uut de taal van de Nederlaanse kollenisten uut de zeuventiende en achttiende eeuw, mit wat invleujen van aandere talen zoas 't Maleisisch, Duuts en Frans. Deur een bulte Hollaanse en Amsterdamse klanken denken ze dat veural de Hollaanse spreektaal an de baosis van 't Afrikaans lag. Der bin oek heel wat overeenkomsen tussen 't Afrikaans, 't Nedersaksisch en 't West-Vlaams (kiek hieronder veur een vergelieking).

Tot 1925 vuil 't Afrikaans onder 't Nederlaans; in dit jaor kwam de officiële erkenning as amparte taal. 't Afrikaans is daormee de jongste Germaanse taal ter wereld.

[bewark] Dialekken

• Kaaps-Afrikaans
• Oorlams
• Namibisch Afrikaans
• Oranjerivier-Afrikaans
• Oosgrens-Afrikaans

[bewark] Afrikaans vergeleken mit 't Nederlaans en Nedersaksisch

't Afrikaans liek naor veul op 't Nederlaans en 't Nedersaksisch. 't Vremde van 't Afrikaans is dat 't vergeleken mit sommigen aandere dialekken en streektalen dee in Nederlaand espreuken wonnen, aorig kortbie 't Nederlaans lig. 't Gronings, 't West-Vlaams en 't Limburgs liggen bieveurbeeld veerder van 't Nederlaans of as 't Afrikaans. 't Is veur Nederlaanstaligen meestentieds een minne meuite um 't Afrikaans te lezen en te begriepen, aandersumme gelt 't meestentieds oek wel, mar deurdat 't Afrikaans aorig fonetisch espeld wonnen, is 't Nederlaanse spellingssysteem wat meuilijker te volgen veur Afrikaanstaligen, oek deur de vereenvoudiging van 't Afrikaans is 't Nederlaans veur Afrikaanstaligen wat meuilijker te volgen vanwegen alle verbugingen bie warkwoorden en zoksoort dingen.

[bewark] Grammatica

• In 't Afrikaans wonnen warkwoorden haos neet vervoeg, in tegenstelling tot in 't Nedersaksisch en 't Nederlaans.
  • De onvoltooid vlejen tied ontbreek veur de meeste warkwoorden.
  • Veur warkwoorden dee stark bin in 't Nedersaksisch en 't Nederlaans, wonnen meestentieds de tegensworige vorm gebruuk:
    • ek kies --- ek het gekies, mar:
    • ek verloor --- ek het verloor (toek.: ek sal verloor)
  • Warkwoorden van beweging kriegen 'het', neet 'is': ek het gegaan.
• 't Afrikaans gebruuk een dubbele ontkenning: hy het dit nie gedoen nie.
• Naamwoorden (alle soorten) kennen wat inflectie angeet allinnig nog enkelvoud en meervoud
  • Der is gien grammaticaal geslachte.
• Bievoeglijke naamwoorden hemmen net as in 't Nedersaksisch en 't Nederlaans nog een bugings-e: hoog - hoë.
  • ek-my
  • jy-jou
  • hy-hom
  • sy-haar
• Personen kunnen een meervoud hemmen: Japie -- Japie-hulle (Japie en de res) (veule Afrika-talen hemmen dit oek, bieveurbeeld Xhosa: uJapi ôJapi)

[bewark] Uutsprake, spelling en morfelogie

• De Nederlaanse ij wonnen in 't Afrikaans as y eschreven, behalven as in 't achtervoegsel -lijk: waarskynlik - werschienlijk
• De Nederlaanse ch wonnen in 't Afrikaans as g eschreven.
• De g vuilt weg tussen twee klinkers: die hoë boom is hoog.
• Nederlaans -cht en -st wonnen in 't Afrikaans -g en -s: lugpos 'luchtpost', oes 'oogst'
• Nederlaans -sch wonnen in 't Afrikaans -sk: waarskynlik - werschienlijk
• De 'oo' en 'ee' bin tweeklanken
• De 'u' is (zwat) een i-klank vanwegen de ontronding
• De 'eu' is vanwegen lege ontronding eigenlijks een iets eronde 'ië' en dut denken an de Afrikaanse tweeklank 'ee': neut (nds: noete) en meul (nds: meule) klinken zwat as Afrikaans neet (nds: nete) en meel (nds: meel)
• De korte i wonnen as een sjwa uut-espreuken (zoas de 'e' in nds: kamer): sit, ding, vir kunnen de (neet-Braobanse) Nederlaander as sut, dung en veur in de oren klinken
• Der is gien verschil tussen au, ou, auw en ouw; disse letters wonnen allemaole eschreven as ou, en wonnen uut-espreuken as een sjwa + oe: outomaties, oud, blou en vertrou.
• Soms wonnen de aa-klank uut-espreuken as de Nedersaksische ao-klank (bieveurbeeld in maondag, 't wonnen dan wel eschreven as maandag). Meestentieds gebruken meensen een aa-klank.

[bewark] Vergeliekingen

Hieronder vie-j een vergelieking van 't Afrikaans, Nedersaksisch (in de meeste gevallen een West-Veluws veurbeeld), 't Limburgs en 't Nederlaans.

Vertalingen van Dylan Thomas zien gedichte This Side of the Truth (eerste strofe):

[bewark] Uutgaonde verwiezingen

• Korte introductie tot 't Afrikaans
• Een lange Afrikaans-Nederlaanse woordenlieste (Die Roepstem)
• Afrikaans-Nederlaans-Afrikaans internetwoordenboek
• Wikipedie in 't Afrikaans
• Afrikaans.pagina.nl

Disse pagina is eschreven in 't Nunspeets