Afrikaans

Van Wikipedie

Zuud-Afrikaanse previnsies mit een meerderheid van Afrikaanstaligen. Der bin oek grote Afrikaanstalige gemeenschappen in de aandere previnsies.

't Afrikaans (eigenlijk Zuud-Afrikaans) is een taal dee van 't Nederlaans ofstamt en dee deur luui uut Zuud-Afrika, Namibië en de lanen derumhinne espreuken wonnen. Oek bin der grote groepen immigranten te vienen in 't Verenig Koninkriek (veural in Londen), Kanneda, de Verenigen Staoten van Amerika, Australië en Niej-Zeelaand. 't Afrikaans is een van de elf officiële talen van Zuud-Afrika. Allewel 't Afrikaans in Namibië de grootste taal is, is 't Engels daor de officiële taal.

[bewark] Onderverdeling

Afrikaanse versie van Wikipedie

Indo-Europees
- Germaans
  - West-Germaans
    - Nederduuts
      - Nederfrankisch
        
        Nederlaans
        
        Afrikaans

Disse onderverdeling is 'tzelfde as van 't Nederlaans, mar 't Afrikaans wonnen deur sommigen taalkundigen ezien as een creooltaal of een halfcreoolse taal.

[bewark] Geschiedenisse

't Afrikaans is tot ontwikkeling ekeumen uut de taal van de Nederlaanse kolonisten uut de zeuventiende en achttiende eeuw, mit wat invleujen van aandere talen zoas 't Meleisisch, Duuts en Frans. Deur een bonke typisch Hollaanse en Amsterdamse klanken denken ze dat veural de Hollaanse spreektaal an de baosis van 't Afrikaans lag. Der bin oek heel wat overeenkomsen tussen 't Afrikaans, 't Nedersaksisch en 't West-Vlaams (kiek hieronder veur een vergelieking).

Tot 1925 vuil 't Afrikaans onder 't Nederlaans; in dit jaor kwam de officiële erkenning as amparte taal.

[bewark] Afrikaans versus Nederlaans

't Afrikaans liek iezelig veul op 't Nederlaans en 't Nedersaksisch. 't Vremde van 't Afrikaans is dat 't vergeleken mit sommigen aandere dialekken en streektalen dee in Nederlaand espreuken wonnen, aorig kortbie 't Nederlaans lig. 't Grunnings, 't West-Vlaams en 't Limburgs liggen bieveurbeeld veerder van 't Nederlaans of as 't Afrikaans. 't Is veur Nederlaanstaligen meestentieds een minne meuite um 't Afrikaans te lezen en begriepen, aandersumme gelt 't meestentieds oek wel, mar deurdat 't Afrikaans vrie fonetisch espeld wonnen, is 't Nederlaanse spellingssysteem wat meuilijker te volgen veur Afrikaanstaligen, oek de vereenvoudiging van 't Afrikaans is 't Nederlaans veur Afrikaanstaligen wat meuilijker te volgen vanwegen alle verbugingen bie warkwoorden en zoksoort dingen.

[bewark] Grammatica

In 't Afrikaans wonnen warkwoorden haos neet vervoegd, in tegenstelling tot in 't Nedersaksisch en 't Nederlaans.
- De onvoltooid vlejen tied ontbreek veur de meeste warkwoorden.
- Veur warkwoorden dee stark bin in 't Nedersaksisch, wonnen meestentieds de tegensworige vorm gebruuk:
  - ek kies --- ek het gekies, mar:
  - ek verloor --- ek het verloor (toek.: ek sal verloor)
- Warkwoorden van beweging kriegen 'het', neet 'is': ek het gegaan.
't Afrikaans gebruuk een dubbele ontkenning: hy het dit nie gedoen nie.
Naamwoorden (alle soorten) kennen wat inflectie angeet allinnig nog enkelvoud en meervoud (gien verkleining en oek gien naamvallen, allinnig bie sommigen persoonlijke veurnaamwoorden)
- ek-my
- jy-jou
- hy-hom
- sy-haar
- ons-ons
- julle-julle
- hulle-hulle
- En oek gien grammaticaal geslach.

Personen kunnen een meervoud hemmen: Japie -- Japie-hulle (Japie en de reste) (veul talen uut Afrika verteunen dit verschiensel, vgl. Xhosa: uJapi ôJapi)

[bewark] Uutsprake, spelling en morfelogie

De Nederlaanse ij wonnen in 't Afrikaans as y eschreven, behalven as in 't achtervoegsel -lijk: waarskynlik - werschienlijk
De Nederlaanse ch wonnen in 't Afrikaans as g eschreven.
De g vuilt weg tussen twee klinkers: die hoë boom is hoog.
Nederlaans -cht en -st wonnen in 't Afrikaans -g en -s: lugpos 'luchtpost', oes 'oogst'
Nederlaans -sch wonnen in 't Afrikaans -sk: waarskynlik - werschienlijk
De 'oo' en 'ee' bin tweeklanken
De 'u' is (zwat) een i-klank vanwegen de ontronding
De 'eu' is vanwegen lege ontronding eigenlijks een iets eronde 'ië' en dut denken an de Afrikaanse tweeklanke 'ee': neut (nds: noete) en meul (nds: meule) klinken zwat as Afrikaans neet (nds: nete) en meel (nds: meel)
De korte i wonnen as een sjwa uut-espreuken (zoas de 'e' in nds: kamer): sit, ding, vir kunnen de (neet-Braobanse) Nederlaander as sut, dung en veur in de oren klinken
Der is gien verschil tussen au, ou, auw en ouw; disse letters wonnen allemaole eschreven as ou, en wonnen uut-espreuken as een sjwa + oe: outomaties, oud, blou en vertrou.

[bewark] Vergeliekingen

Afrikaans	West-Veluws	Nederlaans
vir	veur	voor
vry	vrie	vrij
my	mien	mijn
lughawe	luchhaven	luchthaven
skool	schoele	school
sleg	slich, min	slecht
eggenoot	echgenoot	echtgenoot
saam	samen	samen
aksie	actie	actie
voël	voegel	vogel
asseblief	asjeblief	alstublieft
goeienaand	goeienavend	goedenavond
oop	los, open	open
oormôre	overmannen	overmorgen

Vertalingen van Dylan Thomas zien gedichte This Side of the Truth (eerste strofe):

Nedersaksisch (Nunspeets)	Afrikaans	Nederlaans
Disse kaante van de waorheid Zu-j meschien neet zien, mien jonge, Koning van joew blauwe ogen In 't bliende laand van de kienders: Dat alle dingen ofleupen, Al blif de hemel onbeweugen, Onschuld en schuld gaon verleuren Veurda-j oek mar mit één gebaor Van kop of harte in de benen kump Wonnen alles vort-ehaold en, as 't stof Van de dooien, in 't dreiende duuster Egeuten op de leste avend.	Hierdie kant van die waarheid Sal jy miskien nie sien nie, my seun, Koning van jou blou oë In die blinde land van die kinders: Dat al die dinge eindig, Al bly die hemel onbewoë, Onskuld en skuld gaan verlore Voordat jy net een gebaar Van hoof of hart kan maak Word alles weggehaal en, soos die stof Van die dooies, gegiet in die draaiende Duister op die laaste aand.	Deze kant van de waarheid Zul je misschien niet zien, mijn zoon, Koning van je blauwe ogen In het blinde land van de kinderen: Dat alle dingen aflopen, Al blijft de hemel onbewogen, Onschuld en schuld gaan verloren Voordat je ook maar met één gebaar Van hoofd of hart in de benen komt Wordt alles weggehaald en, als het stof Van de doden, in het draaiende duister Gegoten op de laatste avond.