Nunspeets

De kaorte van t Nunspeetse dialektgebied

t Nunspeets is n Nedersaksies dialekt dat espreuken wörden in de Gelderse gemeente Nunspeet. t Nunspeets vuilt onder de West-Veluwse dialektgroep mer hef, deurdat t an t geschei lig mit t Oost-Veluwse dialektgebied, kenmarken die overenekoemen mit de dialekten an de Oost-Veluwse kaante van t geschei. Veural de dialekten van Doorspiek, Elburg en Oldebroek bin stark verwant an t Nunspeets.

Kenmarken

n Veurbeeld van zo'n kenmark die t Nunspeets mit t Oost-Veluws deelt, is dat t Nunspeets de -e an t einde van vrouwelike zelfstaandige naamwoorden is ebleven, zo bin bieveurbeeld de Nederlaandse woorden kaas, kies en kerk in t Nunspeets keze, kieze en karke (dit is t zelfde as in n antal Oost-Veluwse dialekten) terwiel de woorden kees/kaos, kies en kark/kaark in t zudelike en middelste part van t West-Veluwse dialektgebied veurkoemen.

In t Nunspeets he'j oek vake da'j de t vortlaoten (dat in disse schriefwieze niet zichtbaor is), dit he'j oek in t Limburgs, t Utrechts en wele aandere Veluwse dialekten. In de Veluwse dialektgroep nimp t Nunspeets samen mit t Doorspieks en t Elspeets n biezundere plekke in, dit kump deurdat daor de openere eenklankachtige uutspraak van de oorspronkelik esleuten lange klinkers (t eerste stadium in t veraanderen naor n tweeklank) noen nog altied zichtbaor bin (al is t wel minder ewörden), veurbeelden bin bieveurbeeld de uutspraak /tɪd/, /nɪt/ en /mɪn/ (korte i-klank) naost de uutspraak /tid/, /nit/ en /min/) (ie-klank), dit verschiensel is oek niet arg konsekwent, dit zelfde prinsipe hef zich veuredaon bie de uu: /hʏs/ (hus) naost /hys/ (huus). n Aander ampart kenmark van t Nunspeets is de ee en oo veur n antal woorden die in t Nederlaands mit n ie of oe eschreven wörden (bieveurbeeld: dree, breve, ko en doon = drie, brief, koe en doen). Dit verschiensel kump in de meeste Oost- of West-Veluwse dialekten niet veur, mer bieveurbeeld wel in Doorspiek, Elburg, Oldebroek en n paor aandere darpen in t Oost-Veluwse dialektgebied (bv. Twelle waor ziek zelfs eschreven wörden as zeek). De leste tied is dit verschiensel in t Nunspeets wel wat minder dudelik anwezig.

Klanken

Klinkers

Eenklanken

schriefwieze	uutspraak	veurbeeld	verlenging
ie	[i] / [ɪ]	tied / diek
ie, i	[i]	zieje
ie	[iː]	iezer	verlengd
i	[ɪ]	lippen
uu, u	[y] / [ʏ]	kruus
u, uu	[yː]	kruzen	verlengd
u,	[ʏ]	kussen
eu	[œ]	ewörden
e	[ə]	stobbe
ee, e	[eː]	zee, breve
e	[ɛ]	berre
ea	[ɛː]	blaeren	verlengd
a	[ɑ] of [a]	vat, latte
aa, a	[aˑ] of [aː]	jagen, schaap
o	[ɔ]	wolle
ao	[ɔː], [ɔˑ], [ɔˑə], [ɔːə],	blaozen, plaotse, draod, haost,	verlengd
oo	[oː]	lopen	verlengd
oe	[u]	boek
oe	[uː]	boer	verlengd
oo	[oˈ]	doon

Tweeklanken

• [ʏj] van mu'j, (samentrekking van mut jie), fuj
• [øˈi] van heui
• [œy] van vuil/vertuil
• [ɛi] van drei
• [ɛiʲ] van he'j (samentrekking van heb jie)
• [ɑj] van ha'j (samentrekking van had jie
• [ɪj] van bi'j (samentrekking van bin jie))
• [ɔj] van wo'j (samentrekking van wol jie)
• verlengd: [ɔːi] van fraoi
• [oˑj] van do'j (samentrekking van do jie)
• [iˑə] van hier
• [yˑə] van vuur
• [ɵˑə] van deure
• [ɪˑə] van beer, zegen (nl. zeggen)
• [eː] van zegen (nl. n zegen)
• [ɔːə] of [ɔˑə] van daor/draod
• [oːə] of [oˑə] van goor/koor

Verschillen in t Nunspeetse dialekt

t Nunspeets kan in de verschillende gebiejen van de gemeente nog wel es verschillen.

Zo bin t Hulshorster dialekt en t Vierhoutense dialekt wat Nederfrankieser van karakter as t dialekt dat in t darp epraot wörden. t Elspeets hef n wat grotere Nedersaksiese invleud as t Hulshorsts en Vierhoutens, mer weer minder as t dialekt uut t darp. t Dialekt dat espreuken wörden tegen Doorspiek an klinkt op zien beurt weer wat Nedersaksieser as t dialekt uut t darp. Dit ku'j oek goed zien in de onderstaonde zinnen:

• Darp: Wulen hebben, toe t nog locht was, in de bos ewest. Ik heb toe zwat n paor mossen en spraojen die in t mos zatten evöngen.
• Elspeets: Wulen hebben, toe t nog licht was, in de bos eweest. Ik het toe zwat over n paor mussen en spraonen die in t mos zatten evangen.
• Vierhoutens/Hulshorsts: Wulie hen, toe t nog licht was, in de bos eweest. Ik het toe zwat n paor mussen en spraojen die in t mos zatten evangen.
• Nederlaands: Wij zijn, toen het nog licht was, in het bos geweest. Ik had toen bijna een paar mussen en spreeuwen die in het mos zaten gevangen.

Schrieverieje

Der is oek n boek over t Nunspeets uutebröcht: Bie Bart in de rie, mer dit boek wörden niet meer edrokt, ze bin wel drok doonde an t tweede deel van t boek. t Eschreven Nunspeetse dialekt wörden veerder oek nog gebruukt in t Woordenboek van de Gelderse Dialecten.

In de plaotselike kraante hef Lammertnôom oek n eigen kollum, t dialekt van disse stukjes hebben wat meer Doorspiekse invleujen as in t darpsdialekt zelf. Disse stukjes bin laoter ebundeld en in boekvorm edrokt, mit de gelieknamige titel "Lammertnôom".

Nunspeets tellen

A'j gewoon tellen dan gebruuk je de eerste vorm en a'j iets an t tellen bin dan gebruuk je de aandere vorm.

Getal	Nunspeets
1	een, ene
2	twee, tweje
3	dree, dreje
4	vier, viere
5	vuuf, vuve
6	zes, zesse
7	zeuven, zeuvende
8	acht, achte
9	negen, negende
10	tien, tiene

Dit artikel is eschreven in t West-Veluwse dialekt van Nunspeet, in de ANS.