Almelo
| Gemaente Almelo | ||
 |  | |
| (Vlagge van Almelo) | (Waopen van Almelo) | |
 Lokatie van de gemeante Almelo | ||
| Informasie | ||
| Proveensie | Oaveriessel | |
| Heufdplaatse | Almelo | |
| Oaverege kerne | Aadorp, Boornerbrook en Mariaparochie | |
| Geografie en bevolking | ||
| Öppervlakte - Laand - Water | 69,40 km² 67,43 km² 1,96 km² | |
| Inwonners Bevolkingsdichtheid | 73.080 (1 jannewoari 2020) 1084 inw./km² | |
| Koordinaten | 52° 22′ N, 6° 40′ O
| |
| Aoverig | ||
| Belangrieke verkeersaoders | A1, N35, N347, N350; spoorlienn Zwolle-Almelo en Deaventer-Almelo | |
| Netnummer | 0546, 074 | |
| Postkode | 7600-7614, 7627 | |
| Offisiële webstie www.almelo.nl | ||
Almelo is ne stad en gemeente in Tweante in de Nederlandse provincie Oaveriessel. Et is de eerste stad in de riege van de dree grote Twentse steaden: Almelo-Hengel-Eanske.
De gemeente met ne oppervlakte van 69,40 kilometer in et veerkant en op n eersten jannuari 2020 har de stad 73.080 inwonners. Nöast de stad heurt ook de döarpe Aadorp, Boornerbrook en een deel van Mariaparochie biej de gemeente. Wat leu oet Almelo proat Twents, een dialekt van et Nedersaksisch, ook et stadsplat van Almelo (Hollands met starke Twentse kenmarken) is wiedoet bekend.
Geskiedenis van Almelo
[bewark | bronkode bewarken]Almelo ontsteet in de middeleeuwen. 'n Naam is wierum te leiden töt de germaanse weurde Alma (olm) en lauha (lo). Een lo is een lecht bos op zandgrond, kortbiej ne neaderzetting. [Almelo]
Op de krusing Almelose Aa en nen landweg kump Hoes Almelo te stoan. Oet olde papieren blik at de stad in 1420 al stadsrechten hef.
De stad wördt verstarkt met vestingwarken, mar heel völ mö'j oe doar neet biej veurstellen: stadsgrachten, twee poorten en magwean ook ne doornheage. Veur landsbeskarming hef Almelo nooit belangriek west.
[watermolens hebben tot halverwege de 19e eeuw het beeld bepaald op de Koornmarkt in Almelo.]
Hoes Almelo kan good al seed de 12e eeuw bestoan. De familie Van Rechteren Limpurg zit der seed joar en dag strak op. Eeuwenlange hef de familie recht um rechtdag te holden in de stad. Zeger van Rechteren (1623-1674) bedink, de katholieken möt vertrekken. De nonnen van et Sunt Katarinaklooster pakt in 1665 'n kroam in. Ze stichet 300 meter oawer de grenze biej Glane een niej klooster, wat ze Maria Vlucht neumt.
In de 17e en 18e eeuw probeert verdan mear leu een paar cent met te griepen deur in hoes te weaven. In 1830 krig Almelo de eerste stoommachine, woardeur et inenen völ rapper geet en et eerste fabriek begint. Met 'n anleg van et Oaveriessels Kanaal (1855) en de spoorliene Almelo-Zoltbargen (1865) wördt de textielindustrie opporked. Doar wordt een paar Almelose families slim rieke an. Oet den tied he'j heel wat deftige huze en villa's in Almelo, met verskillende bouwstielen: jugendstil, expressionisme en neorenaissance.
[van Almelo, genomen tussen 1920 en 1940] [van Almelo uit 1866.]
Tusken 1818 en 1914 lig de gemeente Almelo oet mekaar in ne Stad Almelo en Ambt Almelo.
Tweeden Wearldoorlog
[bewark | bronkode bewarken]September 1941, in 'n Tweeden Wearldoorlog, holdt de Duutsers onder mear in Almelo de Razzia van Twente. Tien jödse kearls oet Almelo wordt oppakt en ofvoord noar Mauthausen, woaras ze umbracht wordt. Meer as 60 andere jödse stadsgenoten wordt redt deur Frits Tusveld, ziene vrouwe Henny Avering en juffrouw Alie Tharner. Op 'n jödsen karkhof van Almelo steet een monument wat 242 vermoorde jödden gedech en ook de onderdoekgevers.
Op 'n 15en november 1944 oawervalt acht verzetsleu De Nederlandsche Bank an de Wierdensestroate. Ze gapt 46,1 miljoen geulden, de grötste bankroof van Nederland ooit. Dissen bankroof is dramatiseerd en noaspöld in stadsmusicals Van Katoen & Nu en Het verzet kraakt. De stroatnaams in de wieke Sloetersveld zint noar verskeidene verzetsleu neumd.
Noa 'n oorlog
[bewark | bronkode bewarken]Februari 1946 brekt verskeidene dieken deur in Nederland en Duutsland. Grote delen stoat onder water. In wat stroaten van Almelo steet et water anderhalven meter hoge. Et Nederlandse Rode Kruus helpt de leu met vrachtwagens en boten an etten en woarme klear, en vervoort leu noar et zekenhoes.
[Hollands Nieuws: Almelo door het water geteisterd.]
Vanof de joaren '60 verplaatst völ textielwark zik noar et boetenland, umdat et doar goodkeuper is. De Almelose textiel krig et verdan slimmer en stört in. Leu komt massaal biej de deur te zitten. Heel wat textielfabrieken bint inmiddels ofbrökken, mer wat stoat der nog.
Van de villa's van de textielbaronnen is Bellinckhof an de Wierdensestroate oawerbleven. Dat hef de familie Ten Koate loaten bouwen in de joaren '20 van de 20e eeuw. Et is ene van de grötste textielhuze van Twente. Hoes en park ma'j neet zo mer in.
Vanof de tweede helfte van de 20e eeuw wörd et stadscentrum van Almelo flink opeknapt, um te zorgen at der de auto's makkeliker terechte konnen. Heel wat olde huze gungen an de vlakte en der kömmen (veur den tied) nieje, moderne huze veur weer. Wat industriemonumenten bint bewoard bleven. Nog wat joaren later ontstund der ne neje haven veur plezeervoart.
Bekende leu oet Almelo
[bewark | bronkode bewarken]- Wubbo Ockels - Ruumtevaarder (maken in 1985 as eersten Nederlaander een vlocht deur de ruumte hen)
- Ilse deLange - zangeres
- Herman Finkers - grappenmaker
- Wout Brama - vootballer
- Frank Löwik - historikus en skriever
- Henk-Jan Smits - Tellevisiepresentator en muziekproducent
- Tom Egbers - Tellevisiepresentator NOS Studio Sport
| Proveensie Oaveriessel |  | ||
|---|---|---|---|
Oaveriessel · Steden en dörpen in Oaveriessel Nederlaand · Previncies · Gemientes |