Nysassiske Skryvwyse

Uut Wikipedie, de vrye encyklopedy
Gao naor: navigasie, zeuk

De Nysassiske Skryvwyse is en skryvwyse vöär de heyle neddersassiske språke: vöär de nedderlandske un de düütske kante van de grense. Andere aktuelle skryvwysen willet besünderhayden in de lokale uutspråke nauw weddergeaven. De Nysassiske Skryvwyse streavt nå maksimale leasbårhayd un eyndüdighayd vöär alle dialekten.

Vöärdeylen van disse skryvwyse sint ünder ander:

  • eyndüdighayd
  • leasbårhayd vöär bayde syden
  • gelykberechtiging vöär alle dialekten up bayde kanten van de grense
  • vryhayd de eygen uutspråke up en skreaven tekst to öäverdrägen
  • wedderkenbåre woordvormen öäver al dialekten
  • wedderkenbåre vorm vöär de språke algemeyn

De Nysassiske Skryvwyse is en uutwydede versioon van Reinhard Franz Hahn syn Algemeyne Schryvwys'[1] vöär de noordsassisken dialekten. Döär dat invögen van eygenskappen uut de hanseatiske skryvtraditioon un moderne lokale skryvwysen is de NSS nu uutbowd vöär dialekten in de heyle språkregioon. Uutwarked het disse skryvwyse de warkgruppe AS2.0, en gruppe van språkaktivisten uut de Veluwe un Twente van de nedderlandske kante so as Oustwestfalen un Sleeswyk-Holsteyn van de düütske kante.

Nütten un achtergrund[bewark | bronkode bewarken]

Aktuelle regionale skryvwysen bruket normalerwyse de düütske or de hollandske ortografy as model, med lütte modifikationen. In warklikhayd holdet sik nich veale lüde strikt an disse skryvwysen. De meyrsten kennet dey gaar nich or tomindst nich de detayls. Dårvöär bruket de öävertal lüde vöär ear aldääglike skryvery de düütsken or hollandsken skryvregels in en spontane wyse. Dit vöört to unnöydige hindernissen by dat baydsydige vorstån. Nich de düütske noch de hollandske ortografy is skapen vöär dat skryven van de sassiske språke. Sodennig mankeret vardige teykens vöär en reyge luden, wo de skryverslüde sülven löysings vöär vinden möätet. Up de nedderlandske kante is dat resultaat vaken en vealhayd an diakritiske teykens un dubbelde or dreydubbelde vokaalteykens. Up de düütske kante is de tendens dårvöär relevante luudlike vorskealen, dey düütsk nich het, ouk up sassisk nich to skryven.

De Nysassiske Skryvwyse wil grensöäverstryden kontakt ünderstütten un vedderen döär en ortografisken kompromis. Up bayde kanten van de grense is de normale konsens "skryv dat, as du dat segst", wat in de praksis bedüüdt "skryv dat, as weyr dat hollandsk (or düütsk)". An steade maakt de NSS dat nich nöydig by dat sassiskskryven en ümweg öäver de ortografy van en vrömdspråke to neamen. Anders as eksempelwyse de SASS vorlangt sey sodennig ouk keyn deype kennis van de düütske ortografy.

Vorm[bewark | bronkode bewarken]

Van de Nysassiske Skryvwyse givt dat up de eyn syde en öäverregionale maksimaalversioon, wo eyn al luudlike vorskealen uut de talryken dialekten med dårstellen kan. Up de ander syde givt dat en reyge regionale minimaalversionen, woneam vorskillene grafemen to eyn grafeem tohoupvated wardet, as de respektivlike dialekt dår neynen luudliken vorskeal meyr het.

De Nysassiske Skryvwyse het drey höyvdprincipien

  • etymology
  • lykvörmighayd
  • oapen un sloaten sylven (lettergreapen)

un en reyge verdere eygenskappen, dey nedden upvöörd wardet.

Principe 1: etymology[bewark | bronkode bewarken]

In de maksimaalversioon wardt de skryvwyse van en woord döär syn woordafkumst vastlegd. In de regionalen minimaalversionen kan eyn van de etymologiske skryvwyse afwyken, so as vöärbild in en dialekt, woneam historisk distinkte fonemen to eyn foneem vorsmölted sint.

E-apokope[bewark | bronkode bewarken]

Dat in de noorden[2] dialekten un in de dialekten rund dat Ysselmeer[3] apokopeerde e wardt wal skreaven. Dat vormindert de optisken vorskealen twisken de noorden un süden dialekten un maakt dat eyn up simple un systematiske wyse dat uutblyven van uutluudvorharding un lyktydige uutrekking van de vokalen in de noorden dialekten markeren kan: wyse = [vi::z], breyve = [brɛ:ɪ̯v].

Principe 2: lykvörmighayd[bewark | bronkode bewarken]

Wöörde wardet so wyd as möäglik dialektintern un interdialektaal konstant up de lyke wyse skreaven.

Stimlouswarden van obstruenten[bewark | bronkode bewarken]

An dat ende van en sylve wardet obstruenten (medklinkers) regelhaftig stimlous, sodennig bruukt eyn dat in de skrivt nich wysen. Dat wil seggen, eyn skrivt tyd - tyden (un nich Tiet - Tieden as nå SASS) un skryven - skrivt (un nich as up nedderlandsk schrijven - schrijft).

Assimilationen[bewark | bronkode bewarken]

In uutspråke wardet vaken medklinkers ünder invlood van andere klinkers weglåten or afswakked. Disse regelhaftigen assimilationen wardet nich in de skrivt wysd. Sodennig skrivt eyn bild - bilder (nich: biller), hand - handen/hände, ölven, seggen, etc.

Uutsündering[bewark | bronkode bewarken]

En uutsündering van dit principe sint grundwöörde, dey up s, sj or en anderen sibilant endet. Hyr vorvalt dat s van dat suffiks -st: nervöösup dat nervööst, duusjendu duusjt.

Principe 3: oapen un sloaten sylven[bewark | bronkode bewarken]

Vokaallängde[bewark | bronkode bewarken]

En langen monoftong wardt in en oapen sylve med en enkel teyken skreaven, in en sloaten sylve dubbeld. Sodennig skrivt eyn maken - maakt, good - gode.

Uutsündering[bewark | bronkode bewarken]

En uutsündering van dit principe sint de letteren e, y un å:

  • en lang e kan ouk in betoonde oapene sylve dubbeld skreaven warden. Dat geldt vöäral by eynsylvige wöörde. Eksempelwyse kan eyn as alternative to noorden sey (DE See, NL zee) in de süden dialekten see skryven.
  • y stayt altyds vöär en langvokaal. Vordubbeling in sloaten sylve is hyr nich nöydig. Eyn skrivt sodennig hyr un myn un nich hyyr or myyn.
  • ouk dat å stayt altyds vöär en langvokaal un so dayt ouk hyr en vordubbeling in sloaten sylve nich nöydig. Eyn skrivt stån un gån un nich ståån or gåån.

Konsonanten an dat sylvenende[bewark | bronkode bewarken]

Vöär dit principe neamet wy boavento afstand van de düütske maneer konsonantenteykens an dat sylvenende dubbeld to skryven. Dat heyt, eyn skrivt kan, nat un wil un nich kann, natt un will as nå SASS.

Verdere eygenskappen[bewark | bronkode bewarken]

Paslikmaken van leynwöörde un vrömdwöörde[bewark | bronkode bewarken]

Leynwöörde, dey eyn nich meyr as vrömd ruutkent, wardet skreaven as nå de uutspråke. By vrömdwöörde blivt eyn neyger by de skryvwyse van de geaverspråke, so disse med latynske letteren skreaven wardt. Lykers passet wy ouk de vrömdwöörde up de neddersassiske språke to, wat de achternåkoamen aspekten angayt:

  • Principe van de oapen un sloaten sylven: Langvokalen in sloaten sylve skrivt eyn ouk in vrömdwöörde med twey letteren, as vöärbild kanaal, systeem un kultuur.
  • c wardt k by de uutspråke /k/ un blivt c by de uutspråke /ts~s/, eksempelwyse konferens(y) un kakao, man citrone un centrum.
  • cc wardt ks by de uutspråke /ks/ (aksent, aksepteren) un kk by de uutspråke /k/ (akkumuleren, akkoord).
  • qu wardt by de uutspråke /kv/ döär kw replaceerd, as byspil kwaliteyt un frekwens(y).
  • by de uutspråke /k/ wardt qu algemeyn k, as in karantene. By eygennames un lykhaftigs kan de skryvwyse med qu bewaard blyven, as vöärbild Quebec.
  • th un ph wardet uplöysd nå t un f, sodennig skrivt eyn teory, tema, telefoon un foto.
  • x wardt ks, as in eksempel un kontekst.

Groutskryven van substantiven[bewark | bronkode bewarken]

Groutskreaven wardt alleyn de satsanvang un names van personen un landen. Andere substantiven wardet nich groutskreaven un ouk adjektiven nich - ouk to landen tohöyren adjektiven nich.

Interpunktioon[bewark | bronkode bewarken]

  • De bruuk van kommas richt sik nå de syntaks. En komma wardt set twisken deylsätse, eksempelwyse [höyvdsats, höyvdsats] or [höyvdsats, bysats]. Is en deylsats bannig kört (~twey wöörde), kan eyn dat komma weglåten. Uutsündering: by de konjunktionen un/en un or/oder/of wardt neyn komma setted.
  • Citeerteykens ståt vöären un achteren boaven. Möäglik sint: "...", “...” un ”...”.

Konkreten grafeembruuk[bewark | bronkode bewarken]

By de konsonanten wyset sik alleyn minimale vorskealen up dat foneemlevel twisken de dialekten.[4] Hyr kan eyn sodennig de öäverregionale skryvwyse sünder gröttere problemen vöär al dialekten öäverneamen. By de vokalen maket dialektspecifiske sündervälle dat dialektöävergrypen tohoupvaten in de skrivt vigelynsker. Dårvöär sint en paar lüttere anpassings vöär enkele dialekten or dialektgruppen nöydig.

Konsonanten[bewark | bronkode bewarken]

Plosiven[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Eksempels: Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
p p panna
opan
ūp, upp
panne
oapen
up
Pann
apen
up, op
paan, pane
open
op
Pan
uopen
up
panne
oopn
op
pan
open
op
Pfanne
offen
auf
b b beki
berg
beake, bekke
berg, barg
Beek
Barg

baarg
Biëk
Biärg
bekke
bearg
beek
berg
Bach
Berg
t t tīd
tan
fat
tyd
ten
vat
Tiet
laten
Fatt
tied
loaten
vat
Tied
laoten
Fat
tied
loatn
vat
tijd
laten
vat
Zeit
lassen
Fass
d d + th thiustri
dar
d
düüster
moder
d
düüster
Moder
Raat
duuster
mouder
road
düüster
Moder
Raod
duuster
moder
road
duister
moeder
raad
düster
Mutter
Rat
k k kind
brekan

ik
kind
breaken, brekken
Westföälsk ouk: braeken
ik
Kind
breken

ik
kind
breken

ik
Kind
briäken

ik
keend
brekn

ik
kind
breken

ik
Kind
brechen

ich
g g grōni
seggian
slag
gröön
seggen
slag
gröön
seggen
Slag
greun, gruin
zeggen
slag
gröön
ggen
Slag
greun
zegn
slag
groen
zeggen
slag
grün
sagen
Schlag

Frikativen[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Eksempels: Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
w w + hw hwanēr
wind
werold
woneyr, woneer
wind
werld, wearld
wonehr
Wind
Welt
wanneer
wind
wereld
wän
Wind
Wiält
wonneer
weend
weerld
wanneer
wind
wereld
wann
Wind
Welt
wr wr wrāka
wrīvan
wråke
wryven
Wraak
wrieven
vroak
vrieven

wroake
wrievn
wraak
wrijven
Rache
reiben
v f + v findan
fugal

biovan
liof
vinden
voagel, vuggel
westföälsk ouk: vuagel
boaven
leyv, leev
finnen
Vagel

baven
leef
vinden
vogel

boven
laif
finnen
Vuëgel

buowen
laiw
veendn
voggel, vogel

boavn
leef
vinden
vogel

boven
lief
finden
Vogel

oben
lieb
s s + hs sand
storm
sian
s
fohs
sand
storm
wysen
muus
vos
Sand
Storm
wiesen
Muus
Voss
zaand
störm
wiezen
moes
vos
Sand
Stuorm
wisen
Muus
Fos
zaand
stoarm
wiezn
moes
vos
zand
storm
wijzen
muis
vos
Sand
Sturm
weisen
Maus
Fuchs
sk sk skip
wiskian
flēsk
skip
wisken
vleysk, vleesk
Schipp
wischen
Fleesch
schip
wissen
vlees
Schip
wisken
Fleesk
schip
wisken
vleis
schip
wissen
vlees
Schiff
wischen
Fleisch
sj (/ʃ~s/ in leyn- un vrömdwöörde) sjokolade
duusj(e)
Schokolaad
Duusch
sukkeloaden
does
Schokelaor

sokkelaa
does
chocolade
douche
Schokolade
Dusche
j j jukkian
jār
jöäken, jokken, jökken
jår
jöken
Johr
jeuken
joar
jocken
Jaor
jökn
joar
jeuken
jaar
jucken
Jahr
h h hebbian
hūd
hebben
huud, hüüd
hebben
Huut
hebben
hoed, huud
häbben
Huut
hebn
hoed
hebben
huid
haben
Haut

Sonoranten[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Eksempels: Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
m m miluk
kuman

arm
melk
koamen, kummen
westföälsk ouk: kuamen
arm
Melk
kamen

Arm
melk
komen, kommen

aarm
Miälk, Melk
kuëmen

Arm
melk
komn

aarm
melk
komen

arm
Milch
kommen

Arm
n n + hn hnut

naht
winnan
hlōpan
nut, noat, nöät(e)
westföälsk ouk: nuat
nacht
winnen
loupen
Nutt, Nööt

Nacht
winnen
lopen
neut

nacht
winnen
lopen
Nuët

Nacht
winnen
laupen
not, noot

nacht
winn
loopn
noot

nacht
winnen
lopen
Nuss

Nacht
gewinnen
laufen
l l + hl hlōpan
līthan
fallan
kald
wal
loupen
lyden
vallen
kold
wal
lopen
lieden
fallen
koolt
Wall
lopen
lieden
valen
ld
waal, wale
laupen
liden
fallen
kolt
Wol
loopn
liedn
valn
koald
wal
lopen
lijden
vallen
koud
wal
laufen
leiden
fallen
kalt
Wall
r r + hr hrōpan
rīki
rian
ovar
ropen
ryk
leyren, leren, lyren
öäver, oaver
ropen
riek
lehren, lihren
över
roupen
riek
leren
over
ropen
riek
läern
üöwer
roopn
riek
leern, learn
oaver
roepen
rijk
leren
over
rufen
reich
lehren
über

Vokalen[bewark | bronkode bewarken]

Olde langvokalen[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Proto-Germaansk Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
å ā ēƀanđaz
đēđiz
āvand
dād
åvend
dåd
Avend
Daat
oavend
doad
Aomd

oavnd
doad
avond
daad
Abend
Tat
ey, e / ee ē1 skērjan~skē

lēʒaz
skāra
kāsi

skeyre, skere
keyse, kese
leyg, leeg
Scheer
Kees
leeg
scheer, schere
kees, keze
leeg
(Schäer)
kaise
laig
scheer
kees
leeg
schaar
kaas
laag
Schere
Käse

ey, e / ee ē2a saip(j)ōn
raipan~raipaz
seype, sepe
reyp, reep
Seep
Reep
zaip(e)

Sepe
Reep
zeep, zepe
reep
zeep
reep
Seife
Reif
ey, e / ee, y ē2b stainaz
ƀainan
stēn
bēn
steyn, steen
beyn, been
Steen
Been
stain
bain
Stene
Been
steen
been
steen
been
Stein
Bein
ay, ey ē3
laiđjanan
ʒailaz

lēdian
gēl
bayde, beyde
layden, leyden
gayl, geyl
beide
leiden
geil
baaide
laaiden
gaail
baide
laien
gail
beide
leidn
geil
beide
leiden
geil
beide
leiten
geil
ey, e / ee, y ē4 leuƀaz
fleuganan
ʒeutanan
liof
fliogan
giotan
leyv, leev
vleygen, vlegen
geyten, geten
leef
flegen
geten
laif
vlaigen
gaiten
laiw
flaigen
gaiten
leef
vleegn
geetn
lief
vliegen
gieten
lieb
fliegen
gießen
y ī ʒlīđanan
swīnan
glīdan
swīn
glyden
swyn
glieden
Swien
glieden
zwien
gliden
Swien
gliedn
zwien
glijden
zwijn
gleiten
Schwein
o / oo ō1 fōtz, fōtuz
xrōpanan
fōt
hrōpan
voot
ropen
Foot
ropen
vout
roupen
Foot
ropen
voot
roopn
voet
roepen
Fuß
rufen
ö / öö ümluud van ō1 sōkjanan
fōljanan
sōkian
fōlian
söken
völen
söken
föhlen
zuiken, zuken
vuilen, vulen
söken
fölen
zeukn
veuln
zoeken
voelen
suchen
fühlen
ou ō2 ʒrautaz
kaupjanan
grōt
kōpian
grout
koupen, köypen
groot
kopen, köpen
groot
kopen
graut
kaupen
groot
koopn
groot
kopen
groß
kaufen
öy ümluud van ō2 nauđiʒaz

nöydig
löyper
nödig
Löper
neudeg

naidig
Laiper
neudig
leuper
nodig
loper
nötig
Läufer
u / uu ū mūsz
skūƀōjanan
mūs
skūvan
muus
skuven(, sküven)
Muus
schuven
moes
schoeven(, schuven)
Muus
schuwen
moes
schoevn
muis
schuiven
Maus
schieben
ü / üü ümluud van ū + iu xlūđjanan

hlūdian
thiustri
lüden
düüster
lüden
düüster
luden
duuster
lüden
düüster
luden
düüster
luiden
duister
läuten
düster
Vordeyling van de ē-luud-grafemen[bewark | bronkode bewarken]
Noordsassisk[bewark | bronkode bewarken]

In de ousten dialekten van dat noordsassiske (vöär al Meakelenborg un de ousten van Holsteyn) givt dat by de ē-luden en dreydubbelde oppositioon: ē1 un ē2a sünt /e:/, ē2b un ē4 sint /ɛɪ̯/ un ē3 is /aɪ̯/. Sodennig skrivt eyn:
ē1: skere, kese, leeg
ē2a: sepe, reep
ē2b: steyn, beyn
ē3: bayde, layden, gayl
ē4: leyv, vleygen, geyten

In de westen dialekten up de düütske kante (m.a. Noordneddersassen, Westholsteyn un Sleeswyk) sint ē1 un ē2a med ē2b un ē4 identisk un wardet wydgåns diftongisk artikuleerd. In disse dialekten skrivt eyn sodennig:
ē1: skeyre, keyse, leyg
ē2a: seype, reyp
ē2b: steyn, beyn
ē3: bayde, layden, gayl
ē4: leyv, vleygen, geyten

Grünnegsk un noorddrentsk up'e andere syde hebbet dat ē1 distinkt holden. Hyr bruukt eyn disse vordeyling:
ē1: skere, kese, leeg
ē2a: seype, reyp
ē2b: steyn, beyn
ē3: bayde, layden, gayl
ē4: leyv, vleygen, geyten

Westföälsk[bewark | bronkode bewarken]

Ouk in Oustwestfalen sint al ē-luden diftongisk, man hyr wyst sik de realisering as /aɪ̯/ by ē1 un ē2a. Dårvöär is de skryvwyse vöär disse dialektgruppe:
ē1: skayre (vöär /r/ as /e:/), kayse, layg
ē2a: saype, rayp
ē2b: steyn, beyn
ē3: beyde, leyden, geyl
ē4: leyv, vleygen, geyten

In dat Mönsterland ståt sik up de eyne kante ē1, ē3 un ē4 as /aɪ̯/ un up de andere kante ē2 as /e:/ teygenöäver. Dår skrivt eyn:
ē1: skayre (vöär /r/ as /e:/), kayse, layg
ē2a: sepe, reep
ē2b: steen/stene, been
ē3: bayde, layden, gayl
ē4: layv, vlaygen, gayten

Midden- un süüddrentsk jüst so as stellingwarvsk ünderskeydet twisken drey fonemen. Hyr wardet disse foneem-grafeem-korrespondensen bruked: ē1 un ē2a = /e:/ = <ee>, ē2b un ē4 = /i:/ = <y>, ē3 = /ɛɪ̯/ = <ey>:
ē1: skere, kese, leeg
ē2a: sepe, reep
ē2b: styn, byn
ē3: beyde, leyden, geyl
ē4: lyv, vlygen, gyten

De twentsken un de westmönsterlandsken dialekten hebbet en oppositioon twisken diftongisk ē3 un monoftongisk ē1, ē2 un ē4. Hyr wardet de fonemen weddergeaven as:
ē1: skere, kese, leeg
ē2a: sepe, reep
ē2b: steen, been
ē3: beyde, leyden, geyl
ē4: leev, vlegen, geten

Oustföälsk[bewark | bronkode bewarken]

In dat oustföälske dialektrebeyd hebbet ē1 un ē2a monoftongisken karakter, bydes ē2b, ē3 un ē4 en diftong sint. Hyr büdt sik de achternåkoamen skryvwyse an:
ē1: skere, kese, leeg
ē2a: sepe, reep
ē2b: stayn, bayn
ē3: bayde, layden, gayl
ē4: layv, vlaygen, gayten

Olde körtvokalen in oapen sylve[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Proto-Germaansk Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
a / aa a fađēr
xamaraz
fadar
hamar
vader, vadder
hamer
Vader, Vadder
Hamer
voader
hoamer
Vader
Hamer
vader
hamer
vader
hamer
Vater
Hammer
ä / ää ümluud van a đraʒanan dragan drägen dregen (droagen) drgen dreagn dragen tragen
ea, e
westföälsk ouk: ae
e lesanan
sweƀlaz
lesan
sweval
leasen
sweavel
lesen
Swevel
lezen
swevel
lsen
Swwel
leazn
zweavel
lezen
zwavel
lesen
Schwefel
ea, i i siƀaz
liþuz

lith
seav(e), siv(ve)
lid, lead
Seev
Lidd
zeef
lid
Swt
Ld
zev(ve), zieve
lid
zeef
lid
Sieb
Glied
oa, o o luƀōjanan
kulan
lovon

loaven, löäven
koale, köäle, kolle
laven, löven
Kahl, Köhl
loven
kool
luowen
Kuole
loavn
kolle
loven
kool
loben
Kohle
öä, ö ümluud van o furai
sbst. đrupōn
fora
sbst. dropo
vöär
dröppelen, dröäpelen
vör
drüppeln
veur

vüör
drüöpeln
vuur
dröppeln
voor
druppelen
vor
tröpfeln
oa, u
westföälsk ouk: ua
u fuʒlaz
wunēnan
fugal
wunōn
voagel, vuggel
woanen, wunnen
Vagel
wahnen
vogel
wonen
Vgel
wnen
voggel, vogel
wonn
vogel
wonen
Vogel
wohnen
öä, ü
westföälsk ouk: üä
ümluud van u uƀelaz
kuninʒaz
ubil
kuning
öävel, üvvel
köäning, künning
övel
König
euvel
keunenk
üëwel
Küëning
övvel
könnink
euvel
koning
übel
König
Tohoupvullen ā, a, o un u in dat noordsassiske[bewark | bronkode bewarken]

In de noordsassisken dialekten wardt vandage neyn vorskeal meyr maked twisken oldlang ā un old kört a, o un u in oapen sylve.[5] Wil eyn disse noordsassiske eygenskap in de skrivt wysen, kan eyn disse fonemen ünder dat grafeem <oa> tosamenvaten un eksempelwyse oavend, doad, voader un hoamer skryven.

Olde körtvokalen in sloaten sylve[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up oldsassisk
Proto-Germaansk Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
a a axtōu
lanđan
ahto
land
acht
land
acht
Land
acht
laand
acht
Land
acht
laand
acht
land
acht
Land
ä ümluud van a lanʒiþō längte Längde Längte leangte lengte Länge
e e kannjanan
xelpanan
kennian
helpan
kennen
helpen(, hölpen)
kennen
helpen, hölpen
kennen
helpen
kennen
helpen
kenn
helpn
kennen
helpen
kennen
helfen
i i wissaz
đrenkanan
wiss
drinkan
wis
drinken
wiss
drinken
wis
drinken
wis
drinken
wis
dreenkn
gewis
drinken
gewiss
trinken
o o fuhsaz
kuppaz
fohs
kop(p)
vos
kop
Voss
Kopp
vos
kop
Fos
Kop
vos
kop
vos
kop
Fuchs
Kopf
ö ümluud van o vösse Vöss Fösse vösse vossen Füchse
u u đumƀaz
xunʒruz
dumb
hungar
dum
hunger
dumm
Hunger
dom
honger
dum
Hunger
dom
honger
dom
honger
dumm
Hunger
ü ümluud van u xruʒjaz hruggi rüg(gen) Rügg rug Rüg, Rüggen rugn rug Rücken

w-sekwensen[bewark | bronkode bewarken]

Grafeem Gayt torügge
up proto-germaansk
Proto-Germaansk Oldsassisk Öäverregionale
Nysassiske Skryvwyse
SASS
(DE-noordsassisk)
Grünnegsk
(NL-noordsassisk)
Mönsterlandsk
(DE-westföälsk)
Standaard Schriefwieze
(twentsk, NL-westföälsk)
Nedderl.
kognaten
Düütske
kognaten
auw aw dawwaz
hawwanan
dauw
hauwen
Dau
hauen
daauw
haauw(g)en
Dau
hauen
dauw

dauw
houwen
Tau
hauen
ouw ew ƀrewwanan
trewwaz

triuwi
brouwen
trouw, tröyw
broen, bruen
tro, tru
braauwen
traauw
bruen
trü
brouwn
trouw
brouwen
trouw
brauen
treu
åuw ēw klēwō
ƀlēwaz

blāo
klåuw(e/n)
blåuw
Klau
blau
klaauw
blaauw
Klaon
blao
klauw(e)
blauw
klauw
blauw
Klaue
blau
uw uw skuwwuz skuw, sküw scho, schu, schuug schaauw schü schouw schuw scheu
ow ūw būwanan bowen boen, buen baauwen bauen bouwn bouwen bauen

Literatuur[bewark | bronkode bewarken]

Wöördeböker[bewark | bronkode bewarken]

Referencen[bewark | bronkode bewarken]

  1. http://lowlands-l.net/grammar-new/sounds.php
  2. Paul Teepe: Zur Lautgeographie. In: Jan Goossens: Niederdeutsch - Sprache und Literatur. Nymünster: Karl Wachholtz Verlag 1973, S. 156.
  3. Henk Bloemhoff: Klank- en vormleer. In: Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi et al.: Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde. Assen: Van Gorcum 2008, S. 71.
  4. Paul Teepe: Zur Lautgeographie, In: Jan Goossens (red.): Niederdeutsch - Sprache und Literatur, Nymünster: Karl Wachholtz Verlag 1973, S.156-157.
  5. Ingrid Schröder: Niederdeutsch in der Gegenwart: Sprachgebiet – Grammatisches – Binnendifferenzierung. In: Dieter Stellmacher (red.): Germanistische Linguistik 175-176 2004, s. 61