Maurisius

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
République de Maurice
Republic of Mauritius
Vlagge van Maurisius
Wapen van Maurisius
Ligging van Maurisius
Ligging van Maurisius
Baosisgegevens
Offisiële laandstaal gien wettelike taal vasteleegd
feitelik: Frans en Engels
Heufdstad Port Louis
Regeringsvorm Republiek
Geleuf hindoeïsme 52%, christendom 30%, islam 17%
Geografie en bevolking
Öppervlakte
- Waoter
2.040 km²
0,05%
Koördinaoten 20° 17′ S, 57° 33′ OKoördinaoten: 20° S, 58° O
Overige
Volkslied Motherland
Munteenheid Mauritiaanse roepie (MUR)
Tiedzaone +4
Nasionale feestdag 12 meert
Web | Kode | Til. .mu | MUS | 230

Maurisius (Frans: Maurice, Engels: Mauritius; Maurisiaans Kreools: Moris) is n eilaand in de Indiese Oseaan. t Lig zo'n 855 kilometer ten oosten van Madagaskar en zo'n 1800 kilometer ten oosten van t vastelaand van Afrika. Maurisius wörden erekend tot de Afrikaanse laanden.

Tot de Republiek Maurisius beheuren de eilaanden Maurisius, Rodrigues (109 km²), Agalega-eilaanden en de Cargados Carajos (St. Brandon), die binnen t Britse Gemenebest oek wel de Lesser Dependencies eneumd wörden en mit mekaar mer 71 km² groot bin.

Maurisius, Rodrigues en t eilaand Réunion vormen samen de Maskarenen, verneumd naor de Portugese ontdekkingsreiziger Pedro Mascarenhas, die as een van de eersten op Maurisius voot an wal zetten.

De heufdstad is Port Louis, dat in 1735 deur de Fransen esticht is en warschienlik de naam kreeg van de Franse koning Lodewiek XV.

Geschiedenisse[bewark | bronkode bewarken]

Der bin anwiezingen dat de Arabieren rond t jaor 1000 al van t bestaon van t eilaand aofwösten. De Portugezen kregen de eer van de eerste laanding op Maurisius, begin 16e eeuw; ze neumden t 'Cirne' (= Zwaone). Der bleek gienene te woenen. De Portugezen gebruukten t eilaand as tussenstop op de route naor Zuud- en Oost-Azië, mer gungen der niet woenen.

t Eilaand bleef dus onbewoend, tot t in 1598 op beparkte schaole ekoloniseerd wördden deur Hollaandse zeeluui onder leiding van Wybrand van Warwijck. Hij neumden t naor de toemaolige stadhouwer Prins Maurits, graaf van Nassau. De Nederlaanders ontdekten de unieke inheemse dodo, n loopvoegel, oek wel walgvoegel eneumd. In de zeuventiende eeuw is de dodo, die zien eigen makkelik leut vangen, uutestörven. Der bin allinnig nog tekeningen en delen van t skelet van t dier. Oek de reuzenschildpad en t ebbenhout bin van t eilaand verdwenen.

t Eilaand wördden vanaof 1638 as tussenstasion gebruukt, toe t fort Frederik Hendrik ebouwd was, mer echte kolonisasie van Nederlaands Maurisius wol mer niet op gang koemen. Jaorliks kwam n schip mit n aoflossing van de manschappen en nieje veurraod an. Simon van der Stel ontwikkelden mit sukses de sukerteelt; nog altied is de export van suker n arg belangrieke bron van inkomsten veur t eilaand. Veerder wördden de geite, apen, rotten, honden en harten binnenebröcht, want op t eilaand kwammen gien zoogdieren veur.

In 1695 wördden t eilaand zwaor etröffen deur n orkaan, waordeur de toch al wankele ekonomie van de kolonie instortten. De VOC zag der niet veul heil nog es in t eilaand te investeren. Naodat de Nederlaanders in 1710 naor Kaap de Goeie Hoop overhuusd waren, umdat dat beter op de route lag, wördden Maurisius in 1715 ekoloniseerd deur de Fransen, die t wel hendig vunnen liggen op der route naor t Vere Oosten. Ze neumden t eiland Île de France (t Eilaand van Frankriek). De eerste Franse missie naor t eilaand wördden an-evoerd deur Guillaume Du Fresne D'Arsel. De Fransen haolden slaven uut Madagaskar en van t Afrikaanse vastelaand um de sukerrietplantazies te bewarken.

In 1810 wördden t deur de Britten veroverd, veurnamelik umdat t deur kapers in Franse dienst gebruukt wördden tegen Britse schepen. De Britten deupten op heur beurt t eilaand umme tot 'Mauritius' (Maurisius) en gaffen der t predikaot 'Kroonkolonie' an. t Eilaand gung in 1814 bie de Vrede van Paries offisieel bie t Groot-Brittannië heuren. In 1835 schaften de Britten de slavernieje aof en, zo as in veule aandere kolonies, rekruteerden ze veural uut Brits-Indië, mer oek uut Maleisië en China grote antallen kontraktarbeiders ('koelies') ter vervanging van de slaven. Eerst in 1968 kreeg t eilaand onaofhankelikheid, hoewel t binnen t Gemenebest van Nasies is ebleven. In 1992 wördden t n parlementaere republiek.

Geografie[bewark | bronkode bewarken]

Smalle kuststrook mit prachtige straanden. Daorachter opriezend leeggebargte. De hoogste top lig in t zuudwesten en is 828 meter. Sentraal op t eilaand lig n plato van ruum 600 meter heugte, evormp deur kraoters en lava en aander vulkanies gesteente. De vulkanen bin trouwens al lange elejen uutewörken. Oek he'j in t binnenlaand n antal meren, n paor rivieren en waotervallen. Zwat t hele eiland is umgeven deur n koraalrif. Vrogger had Maurisius iezelig veul bos dat dronge op mekaar stung, mer noen beslaot dat nog mer ruum 20% van de oppervlakte.

  • Kustliende: 177 kilometer.
  • Plaotsen: Port Louis, Curepipe, Vacoas-Phoenix, Beau Bassin-Rose Hill, Quatre Bornes

t Klimaot is subtropies tot tropies, vrie gemaotigd. De gemiddelde temperatuur lig van juni tot oktober tussen de 17 en 25 °C en van november tot april tussen de 24 en 31 °C.

Bestuurlike indeling[bewark | bronkode bewarken]

Maurisius is bestuurlik verdeeld in distrikten, aofhankelike gebiejen en de regio Rodrigues, n eilaand dat op zien beurte is verdeeld in gemeenten.

Bevolking[bewark | bronkode bewarken]

Talen[bewark | bronkode bewarken]

De offisiële taal is t Engels, mer t van t Frans aofeleien Maurisiaans Kreools wörden deur t merendeel van de bevolking espreuken. t Frans domineert de media.

Samenstelling[bewark | bronkode bewarken]

De inwoeners stammen veur 68% aof van Veurindiërs (tradisioneel de arbeiders op de sukerplantazies); ze neumen ze daor Indo-Mauritaniërs. 27% van de inwoeners is Kreool. Oek hef Maurisius 2% Frans-Mauritaniërs (naokoemelingen van de Fransen) en 3% Sino-Mauritaniërs.

Godsdienst[bewark | bronkode bewarken]

Internasionale konflikten[bewark | bronkode bewarken]

Verkeer en vervoer[bewark | bronkode bewarken]

Hoogste gebouw van Maurisius
  • Internasionale Lochthaven 'Plaisance'. Nasionale lochtveertmaotschappieje: Air Mauritius
  • Wegvervoer: t wegennet is 2.066 kilometer lange en der wörden rechts erejen.
  • Vriehaven: Port Louis
  • Spoorwegen: gien

Ekonomie[bewark | bronkode bewarken]

  • Vrieje marktekonomie.
  • Export: grootste exportprodukten: textiel (wollen produkten) en suker. Toerisme is de darde bron van inkomsten.
  • Grootste aofzetmarkt: de laanden van de Europese Unie.
  • Munteenheid: Mauritiaanse roepie (kode: MUR); 1 MUR = 100 sent.
  • Natuurlike hulpbronnen: vruchtbaore bouwgronden, vis.
  • Gebruuk van de grond:
    • laandbouw 54%
    • permanente bebouwing: 4%
    • bossen en bosgronden: 31%
    • weie en greslaand: 4%
    • overige: 7%

Onderwies[bewark | bronkode bewarken]

  • Goed; hoog persentazie alfabetisme
  • De Universiteit van Maurisius te Réduit (offisieel bin de deuren op 24 meert 1974 los edaon)

Flora en fauna[bewark | bronkode bewarken]

Umdat Maurisius aordig geïsoleerd ligt hef t n beteund antal dier- en plaantesoorten, mer waorvan der wel n bulte allinnig mer daor veurkoemen. Zo he'j op t eilaand Maurisius de uterst zeldzame Maurisiusduve en de Maurisiustoornevalke, en vrogger kwam hier oek de dodo veur. Oek kömp hier de tambalakokboom (Sideroxylon grandiflorum) veur. Disse boom was al zwat uutestörven, samen mit de dodo umdat de zaojen van de boom allinnig mer kiemen as t deur t spiesverteringsstelsel van de dodo egaon is. Ze hebben de boom kunnen redden deur kalkoenen op t eilaand te zetten, went die hebben n soortgeliek spiesverteringsstelsel.

Der bin in t vlejen meerdere uutheemse diersoorten op t eilaand uutezet, waoronder rotten, muzen, mangoesten, de Javaanse harte en de Java-aap. Disse soorten hebben n negatieve invleud ehad op t lokale ekosysteem. Der wörden meerdere pogingen edaon um disse uutheemse soorten te minnezeren en um de inheemse soorten te bescharmen. t Enigste nasionale park van Maurisius is t Black River Gorges National Park (Frans: Parc national des gorges de Rivière Noire).

Uutgaonde verwiezingen[bewark | bronkode bewarken]

Wikimedia Commons Commons: Maurisius - plaetjes, filmkes en/of geluudsbestaanden.
Mauritius-CIA WFB Map.png
(Bron ill.: The World Factbook CIA)
Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eschreven in t West-Veluwse dialekt van Nunspeet, in de ANS.