Soedan
| Republic of the Sudan جمهورية السودان (Arabisch) (Jumhūriyyat as-Sūdān) | ||
 |
 | |
_highlighted.svg) Ligging van Soedan
| ||
| Basisgegeavens | ||
| Officiele språke | Arabisch en Engels (officieel) | |
| Höyvdstad | Khartoem | |
| Regeringsform | Republiek | |
| Godsdeenst | 97% Islam 3% Kristendom | |
| Geografy en bevolking | ||
| Uppervlakde | 1.886.068 km² | |
| Inwoanertal - Dichtheid |
50.467.278 21,3 inw./km² | |
| Koordinaten | 15° 38′ N, 32° 32′ O
| |
| Oaverige | ||
| Volksleed | نحن جند اللّٰه، جند الوطن (Naḥnu jund Allah, jund al-waṭan) "Wiej zint soldoaten van God, Soldoaten van et thoesland" | |
| Münteynheid | Soedanesen Pond (SDG)
| |
| Tydzone | UTC+2 (CAT) | |
| Web | kode | tel. | ..sd .السودان | SD | +249 | |
Soedan (Arabisch: السودان, as-Sūdān), officieel de Soedanese Republiek (Arabisch: جمهورية السودان, Jumhūrīyat as-Sūdān), is een land in et dal van de Niel in Noord-Afrika. In et noorden is et noabers met Egypte, op et oosten met de Rode Zee, Eritrea en Ethiopië, op et zuden met Zuud-Soedan, op et zuudwesten met de Centraal-Afrikaanse Republiek, op et westen met Tsjaad en in et noordwesten lig Libië. Met nen lappe van 1.886.068 kilometer in et veerkant is et op twee noa et grötste land van Afrika. De Niel split et land in ne oostelike en westelike helfte.[1] de meeste van de 50 miljoen inwonners volgt der 'n Islam.[2]
Soedan was et grötste land van Afrika en de Arabische wearld töt an 2011, toen as Zuud-Soedan zik ofsplitten noa de Zuud-Soedanese ofskeadingsverkiezingen. Doarduur mut Soedan noe ansloeten achter Algerieje en de Demokratische Republiek van de Kongo as grötste landen.
Soedan is aneslötten bie de Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie, de Arabische Liga, de Islamitische Samenwoarkingsorganisatie en de Neet-lieerde Beweaging. Doarnöast kiekt ze met in et Wearld-Handelsverbond.[3][4] De heuwdstad is Kartoem, wat ook et politieke, kulturele en zakelike middelpunt van et land is. Soedan is ne federale presidentieel representatief demokratische republiek. De politiek wörd eregeld duur de Nationale Vergoaring.[5] Rechtbanken in Soedan doot rechtsprekken volgens de Islamitische sjaria.
Geskiedenisse
[bewark | bronkode bewarken]In de Ooldheid ontstunden in Soedan meardere beskawingen, zo as et Könninkriek Koesj, Kerma, Nobatia, Alodia, Makoerieje, Meroë. De meesten konden der good geworden, an de Niel. Rond 3300 vuur Kristus, vuur de dynastische tied van Nubië en Nagadan, onstunden der geliektiedig faraotische hearserstelsels.[6] Umdat et zo kort bie Egypte ligt, wör Soedan ook rond et 6de joarhonderd kerstend en rond et 15de joarhonderd islamiseerd. Duur de kerstening is de Oold-Nubische sproake de euldst vastelegde Niel-Saharische sproake. De euldste skriften komt oet et 9de joarhoonderd.
In de 19e eeuwe wör Soedan volledig inenömmen duur Egypte, onder et geslacht-Muhammad Ali. Duur religieus nationalisme breuk de Mahdist-opstand oet, dee duur een Egyptisch-Brits samenwaarkingsleager dalehöwwen wör. In 1899 drungen de Britten der op an, Egypte zol Soedan samen met de Britten regearen. Woar dat op dale köm was dat de Britten et der vuur et zeggen kregen. In 1952 gavven de Egyptenaren de monarchie nen trad in et gat. Alle Britten mosten der oet. Muhammad Naguib, ene van de beide opstandsleiders en Egyptes eersten President, was half Soedanees. Soedanese onofhankelikheid stund hoge op ziene lieste. Op 'n eersten januari van 1956 gung dat duur en wör Soedan zelfstandig.
Kort doarop begun et regime van Gaafar Nimeiry ne islamistenregearing. Dit maakten et gat tusken et islamitische Noorden en de Christenen en animisten in et Zuden nog grötter. Ze spreuken andere sproaken, geleufden andere dinge en zo ha'j et skoap an et drieten met nen börgeroorlog tusken regearingsstriedkrachten onder invlood van et Nationale Islamitische Front (NIF) en de opstandigen in et zuden onder invlood van et Soedanese Volksbevriedingsleager (SPLA). In 2011 köm doar oetendelik 'n niejen stoat Zuud-Soedan oet voort.
Tusken 1989 en 2019 regearden diktator Omar al-Bashir et land met ziene Nationale Congrespartieje (NCP). Hee begung verskeidene misdoaden tegen de menskheid, zo as foltering, vervolging van minderheden, noar verluud geldsketen vuur internationaal terrorisme en volksoetröaiing in Darfoer tusken 2003 en 2020. Et regime hef de dood van zo'n 300 töt 400 doezend leu op 'n koarfstok. De leu kömmen in 2018 in et gewear en wollen Bashir vort hebben. Op 'n 11 april 2019 volgden doarop nen stoatsgreep en Bashir köm in et hok te zitten. Soedan zit momentan vaste in nen börgeroorlog tusken twee partiejen, de Soedanese Striedkrachten (SAF) en de paramilitäre Rappe Hulptroppen (RSF).
Naam
[bewark | bronkode bewarken]De naam Sudan is egewen an de strekke zudelik van de Sahara, dee löp van West- töt Midden-Afrika. De naam kump van et Arabiese bilād as-sūdān (بلاد السودان), wat "de landen van de zwarte leu" beduudt. Dit slöt op West- en Noord-Midden-Afrika.[7]
Verwiezings
[bewark | bronkode bewarken]- ↑ Collins, Robert O. (2008). A History of Modern Sudan. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85820-5.
- ↑ Foreign Affairs. Where is the Middle East? Davison, Roderic H. 1960:38. 665–675.
- ↑ Cia.gov - The World Factbook: Sudan. U.S. Central Intelligence Agency. Bekekken op 10 juli 2011
- ↑ WTO – Understanding the WTO – members. Bekekken op 15 februwoari 2015.
- ↑ الموقع مغلق للصيانة. Bekekken op 15 februwoari 2015.
- ↑ History in Africa. Studies and Comments on Ancient Egyptian Biological Relationships. Keita, S.O.Y. 1993:20.129–154.
- ↑ EJ Brill. International Association for the History of Religions. Numen. Leiden, 1959. p 131.