Neanderthaler

Uut Wikipedie, de vrye encyklopedy
Naar navigatie springen Jump to search

De Neanderthaler (homo (sapiens) neanderthalensis) is een üüt estörven menssoorte. Se bint in honderdüsenden jåren tyd ontwikkeld üüt Homo heidelbergensis. Bütte van neanderthalers bint evünden in Öropa, et Midden-Oosten en Sentraal-Asye.

Ontdekking[bewark | bronkode bewarken]

Neanderthalerbütte bint ontdekt döör een koppel stynhouwers in et Neandertal in 1856 an de revyre de Düssel, in Düütsland. An dit dal hevt de menssoorte düs ok syn name te danken. Et betrövven een skedeldak, een spåkbyn, twee dybyne, een opperarmbyn, een ellepype en wat brokstükken.

Achterov bekekken was et eerste neanderthalerskelet al in 1829 in et Belgiske Luik evünden. Later ok in Nederland en Frankryk.

Eerst dachten lüde dat et gewoon van et hedendaagse model was, mar wal een misvörmden. Wårskynlik een 'idioot'. Anderen dachten dat et wal ees een mense üüt de ystyd kon weasen. En et plaaty van de neanderthaler as een wöösteling en lykend op een gorilla bestyt altyd nog, mar dår kümp sütys an verandering in.

Appat is wal dat Charles Darwin niks esegd ov eskreven hevt oaver de neanderthaler.

Lichaamsbouw[bewark | bronkode bewarken]

Neanderthalers waren gewoon een menssoorte, arg gelyke an ons. Mar der waren ok seaker verskillen. So wörden sy nyt arg lank: 150 töt 160 cm, mar swårder van lyv en mögelik vlink wat starker. In vergelyking met ons harren se lankwarpiger höövden, een swåre wenkbrouwboge, de kinne stünd nyt vöörüüt en se harren een dikke nöse. Neanderthalers waren blykbaar gyn gude renners, want de onderbyne waren kleyner. Vermudelik waren de oosterse varyanten wat slanker as de westersen, wat med et klymåtverskil te maken hevt. Wel harren se de harssens groter as dat van ons. Kwå språkmögelikheden waren de neanderthalers seaker gelyke an ons.

Kültüür[bewark | bronkode bewarken]

Neanderthalers waren knyvtige mensen. Getüge de völle vündsen van stynen warktügen so as vuustbylen en skrapers. Sommige lüde denkt dat de plysstyn, ümme dyrhüden te bewarken, döör de neanderthaler üüt evünden is, en later döör moderne mensen over-enömmen is. Ok harren sy verskillende wyses ümme vüür te maken, wat wal hendig is as y in een ystyd leevt. De meeste overblyvsels van neanderhalers bint in grotten evünden, wat dan west op dat sy meestentyds in grotten leven en slöpen. Völle anwysingens bint der vöör dat sy der een godsdynst der op nå hölden en eer doden met allerley rytüwelen begraven.

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreaven in et sallandsk.