Gèld
Geld of sìnten (kinderlieks: seentjes; Oldgrunnegs: pennijnghe of pannynge) is n ruilmiddel van bepoalde weerde dij men veur ales dat ruilboar is, inwizzelen kin. Geld is ontstoan in de oldhaid in Klaain Azie, tegenwoordeg Turkije. Veur dij tied broekte men brokken edelmetoal, en nog eerder wör t spul binnen de gemainschop voak geven, en der boeten ruild. Loater kwammen lu der achter dat ze dij stukken metoal bewaarken konden, en as ze der n plak van mouken, dat ze den makkelker te vervouern wazzen. Dou was muntgeld geboren. De munt kwam in de Graikse en Romaainse tied ook binnen in de rest van Uropa. In de Middelaiwen haar elke streek en stad in Uropa zien aigen muntainhaid. Dit is noa de 18e aiw drastisch verminderd. Vanòf dij tied waren der n poar grotere stoaten mit elk n aigen muntainhaid. In de 19e aiw kwam t braifgeld op gang, en in stee van metoalen kreeg men n soort certifikoat woarmit men t recht aan verlainde gold of silver tou verkriegen. In de twijde helft van de 20. aiw het man in Amerikoa dizze reloatsie tou gold kwiet moakt en binnen braifkes nait meer n sertifikoat, mor het t weerde van zokzulf, dat garandeerd wordt deur de Amerikoanse overhaid en de zìntroale baank en t vertraauwen van de gebroekers. In 2002 hebben 15 landen in Uropa heur nasjonoale muntainhaid votdoan en inwizzeld veur de Euro. Tegenswoordeg is dit aantal landen oetbraaid en begunt de Euro langzoam de positie van wereldmuntainhaid van Amerikoanse dollar over te nemen.
Sunt t ende van de 20e en t begun van de 21e aiw is geld langzoam aan t verdwienen as fisiek betoalmiddel. Deur de opkomst van de kredietkoart en de pinpas wordt geld aal meer n onzichtboar middel dat enkel zichtboar is as n getal op n bankreken. Toch leuven onderzuikers nait dat t fisieke geld hailmoal verdwinen gaait, den t tastboare zol neudeg wezen veur t vertraauwen in t geld. Toch is men in Amerikoa al drok bezeg mit wiedere ontwikkeln van geld, noamelk mit vingeròfdrokken tougang hebben tot joen bankreken.
Links noar boeten
[bewark | bronkode bewarken]
|
Commons: Gèld - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |