Arianisme

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
De koepel van 't Baptisterium van de arianen in Ravenna, met 'n scène van de deup van Jezus.
Constantijn de Grote en 't Concilie van Nicea verbraan ariaanse boekn, ofbeelding uut ca. 825.

't Arianisme was, naos 't Katholicisme, 'n invloedrieke streuming in 't vrogge christendom. De name is of-eleid van Arius (256?-336), de veurman van de deankrichting. De streuming aksepteert 't dogma van de drie-ienheid nie. Zowel Jezus as de Heilige Geest bint volgens Arianen scheppings van God. Jezus is onder-eschikt an God en de Heilige Geeste an God en Jezus. In de vierde eeuwe veroorzaakten de mening groten onrust onder de geleuvigen. Zi'j kregen de steun van völle bisschoppen en breidden zich snelle uut binnen 't riek. De belangriekste tegenstaander was Athanasius (295?-373).

De lere[bewark | bronkode bewarken]

Arius verwörpen de centrale gedachte dat Jezus, de Zeune van God, ok God zölf zol ween. Arius gungen der van uut dat Jezus 'n eersten escheupen schepsel was. Zowel Jezus as de Heiligen Geest wöd eziene as schepping van God de Va, wökn onder-eschikt bint. Jezus is hierbi-j allinnig onder-eschikt an God, terwöl 'n Heiligen Geest onder-eschikt is an zowel Jezus as God. De lere dat Christus de zeune van God is en ok God zölf, is fundementeel veur 't Katholieken en Protestaansen kristliken geleuf.

De verwarping en 't vervolg[bewark | bronkode bewarken]

Tiedens Concilie van Nicea in 325 wödt 't Arianisme offesjeel as ketteri-je bestömpeld. In de geleufsbeliedenis van Nicea wödt benaodrokt dat God en zien zeune ‘van dezölfde substaantie’ bint. Nao ‘Nicea’ blef de streuming zich uutbreiden. Tiedens 't Concilie van Constantinopel in 381 voolgt 'n ni-je veroordeling. Keizer Theodosius I hef hier strenge op-etredden tegen de ‘ketters’ en rond 400 is 't Arianisme zo goed as verdwennen.

In oense tied wödt narns melding emaakt van 'n herleving van disse zonaamden ‘ketterse’ streuming. Toch bint der signalen dat stieds meer (ex-) christenen de godlike oorspröng van Jezus betwiefelt. Dat betekkent nie da'zi-j van hum ofschied nemt as eur geestliken leider en inspirator. Hi-j blef eur grote veurbeeld: ok as meanse met meanslike folten, ok as vermiend huwelikspartner van Maria van Magdala, ok as va van hun vermiende kind en zölfs as bronne van völle intermeanslike haat, nijd en moordparti-jen.

De Germaanse koninkrieken[bewark | bronkode bewarken]

Tiedens de blui van 't arianisme in 't Romeinse Riek in de 4e ewe was de ariaanse Visigotische Wulfila zien zendingswark onder de Goten begunt. Hi-j zörgen veur 'n Biebelvertaling in 't Gotisch. De Gotische leider Fritigern wörden bekeerd tiedns de regering van de ariaansen keizer Flavius Iulius Valens. Gevoalg hiervan was dat de mieste Germaanse stämmen, din tiedens de groten volksverhuzing 't Romiense Riek binnenveulen, ariaans warren. Dit göld veur de Visigoten, de Ostrogoten, de Vandalen, de Bourgondiërs en de Lombarden. Allinnig de Fraanken bleven heidens tötdat 't westelijk Romeinse Riek — woar as zi-j foederati van warren — verdwennen was. Doarnoa brachn Clovis, koning der Fraanken, zien volk töt 't katholieke geleuf, woardeur e better ansluting kreegn bi-j zien onderdoanen van Romeins ofkomst. In ariaanse koninkrieken bleef de kloof tussen de Germaanse oadel en de groten meerderheid van Romaanse en katholieke bevolking groot. Der wörden beveurbeeld in 't Germaans epreekt in de ariaanse karke. Veur de Germaanse heersers was 't arianisme ok 'n middel umme as kleane minderheid nie op-eslörpt te wörden deur de autochtone meerderheid. In 't Vandalenriek in Noord-Afrika leidden de tegenstelling töt geweld en vervoalging van de katholieken (voalgs Gregorius van Tours, 'n katholieke bronne). De ariaanse rieken göngen daornao iene veur iene der onder. De Vandalen en Ostrogoten wörden deur Justinianus vernietigd en de Bourgondiërs deur de Fraanken. De Sweben göngen uut eagen beweging oaver töt 't katholicisme, umme meer stön tegen eur machtige ariaanse Visigotische buren te verwarven. Dat verhinderden nie da'ze deur eur vernietigd wörden. Allinnig de Visigoten in Spanje bleven vastehoalden an 't arianisme tötdat koning Reccared zich in 589 bekeerden töt 't katholicisme. Hi-j wol daormet veural zien koninkriek better ansluting bi-j de buurlaanden geven en de binnenlaanse tegenstellings uut de weg rumen. Toe as hiermet de leste machtige bescharmer van 't arianisme was vöt-evallen en oaver-ebleven arianen al rap wörden vervoalgd, verdwennen 't arianisme binnen körte tied. Mar ok de Gotische taal, din in de ariaanse eredienst gebruukt wörden, verdwennen toe rap.

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.