Arianisme

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
De koepel van 't Baptisterium van de arianen in Ravenna, met 'n scène van de deup van Jezus.
Constantijn de Grote en 't Concilie van Nicea verbraan ariaanse boekn, ofbeelding uut ca. 825.

't Arianisme was, naos 't Katholicisme, 'n invloedrieke streuming in 't vrogge christendom. De name is of-eleid van Arius (256?-336), de veurman van de deankrichting. De streuming aksepteert 't dogma van de drie-ienheid nie. Zowel Jezus as de Heilige Geest bint volgens Arianen scheppings van God. Jezus is onder-eschikt an God en de Heilige Geeste an God en Jezus. In de vierde eeuwe veroorzaakten de mening groten onrust onder de geleuvigen. Zi'j kregen de steun van völle bisschoppen en breidden zich snelle uut binnen 't riek. De belangriekste tegenstaander was Athanasius (295?-373).

De leer[bewark | bronkode bewarken]

Arius verwörpen de centrale gedachte dat Jezus, de Zeune van God, ok God zölf zol ween. Arius gungen der van uut dat Jezus 'n eersten eschaopen schepsel was. Zowel Jezus as de Heiligen Geest wöd eziene as schepping van God de Va, wölkn onder-eschikt bint. Jezus is hierbi'j allinnig onder-eschikt an God, terwel 'n Heiligen Geest onder-eschikt is an zowel Jezus as God. De leer dat Christus de zeune van God is en ok God zölf, is fundementeel veur 't Katholieken en Protestaansen kristliken geleuf.

De verwarping en 't vervolg[bewark | bronkode bewarken]

Tiedens Concilie van Nicea in 325 wödt 't Arianisme offesjeel as ketteri'je bestempeld. In de geleufsbeliedenis van Nicea wödt benaodrokt dat God en zien zeune ‘van dezölfde substaantie’ bint. Nao ‘Nicea’ blef de streuming zich uutbreiden. Tiedens 't Concilie van Constantinopel in 381 volgt 'n ni'je veroordeling. Keizer Theodosius I hef hier strenge op-etreden tegen de ‘ketters’ en rond 400 is 't Arianisme zo goed as verdwenen.

In oons tied wödt narns melding emaakt van 'n herleving van disse zogenaamden ‘ketterse’ streuming. Toch bint der signalen dat stieds meer (ex-) christenen de godlike oorspröng van Jezus betwiefelt. Dat betiekent nie dat zi'j van hum ofschied nemt as hun geestliken leider en inspirator. Hi'j blef hun grote veurbeeld: ok as meanse met meanslike fouten, ok as vermiend huwelikspartner van Maria van Magdala, ok as va van hun vermiende kind en zölfs as bronne van völle intermeanslike haat, nijd en moordparti'jen.

De Germaanse konninkrieken[bewark | bronkode bewarken]

Tiedens de bleui van 't arianisme in 't Romeinse Riek in de 4e eeuwe was de ariaanse Visigotische Wulfila zien zendingswark onder de Goten begunt. Hi'j zörgen veur 'n Biebelvertaling in 't Gotisch. De Gotische leider Fritigern werd bekeerd gedurende de regering van de ariaanse keizer Flavius Iulius Valens. Gevolg hiervan was dat de mieste Germaanse stammen, die tiedens de grote volksverhuuzing 't Romiense Riek binnenveulen, ariaans waren. Dit gold veur de Visigoten, de Ostrogoten, de Vandalen, de Bourgondiërs en de Lombarden. Allinnig de Fraanken bleven heidens tötdat 't westelijk Romeense Riek — waor zi'j foederati van waren — verdwenen was. Daornao brach Clovis, konning der Fraanken, zien volk töt 't katholieke geleuf, waordeur hi'j better ansluuting kreeg bi'j zien onderdaonen van Romeins ofkomst. In ariaanse konninkrieken bleef de kloof tussen de Germaanse aodel en de grote meerderheid van Romaanse en katholieke bevolking groot. D'r werd beveurbeeld in 't Germaans epreekt in de ariaanse karke. Veur de Germaanse heersers was 't arianisme ok 'n middel um as klène minderheid nie op-eslorpt te wörden deur de autochtone meerderheid. In 't Vandalenriek in Noord-Afrika leidde de tegenstelling töt geweld en vervolging van de katholieken (althans volgens Gregorius van Tours, 'n katholieke bronne). De ariaanse rieken göngen daornao een veur een teloor. De Vandalen en Ostrogoten werden deur Justinianus vernietigd en de Bourgondiërs deur de Fraanken. De Sueben göngen uut ègen bewieging over töt 't katholicisme, um meer steun tegen hun machtige ariaanse Visigotische buren te verwarven. Dat verhinderde nie dat ze deur hen vernietigd werden. Allinnig de Visigoten in Spanje bleven vastholden an 't arianisme tötdat konning Reccared zich in 589 bekeerden töt 't katholicisme. Hi'j wol daormet veural zien konninkriek better ansluuting bi'j de buurlaanden geven en de binnenlaanse tegenstellingen uut de weg ruumen. Toen hiermet de leste machtige bescharmer van 't arianisme was vört-evallen en over-ebleven arianen al snelle werden vervolgd, verdween 't arianisme binnen körte tied. Maar ok de Gotische taal, die in de ariaanse eredienst wed gebruukt, verdween toen snel.

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.