Naar inhoud springen

Antwaarp (provìnzie)

Uut Wikipedia, de vrye encyklopedy
(döärstüürd vanaf "Antwaarp (provinzie)")
Antwaarp
Vlagge van Antwaarp Woapen van Antwaarp
Vlagge van Antwaarp Wapen van Antwaarp
Lokatie van Antwaarp in Belgie
Informasie
Heufdstad Antwaarp
Geografie en bevolking
Oppervlak 2.876 km²
Inwoeners
- Bevolkensdichtte
1.910.952 (1 jannewoari 2023)
- 664 inw./km²
Koordinaten 51° 12′ N, 4° 39′ O

Koördinaoten: 51° N, 5° O

Webstee www.provincieantwerpen.be
Kaorte van de provìnzie Antwaarp (Bezirk = arrondisemìnt)

De provìnzie Antwaarp (Nederlaands: Antwerpen, Frans: Anvers) is ain van de vief Floamse provìnzies en ain van de tiene van Belgie. De provìnzie telt sikkom 1.911.000 ienwoner (2023). Antwaarp grenst in t westen aan Oostfloandern, in t oosten aan Belgisch Limbörg, in t zuden aan Floams Broabant en in t noorden aan Noordbroabant en Zeelaand. De heufdstad is de lieknoamege stad Antwaarp.

In Antwaarp wordt t Antwaarps proat, n typisch dialekt binnen t Broabants.

Geschiedenis[bewark | bronkode bewarken]

De provìnzie Antwaarp vindt zien oorsprong in de vrouge middelaiwen. t Oale Reumse gebied Toxandrie wuir deur t Karolische keunengshoes opsplits in meerdere goen* (ook pagus nuimd). Zo ontstond ook t go Renensium dat ongeveer t gebied omvatte dat man nau kent as de provìnzie Antwaarp.

* uutsproken as go-en

De belaankriekste Karolingische vorst, Koarel de Grode, verainde onder zien scepter n riek dat zoch oetrekde van de Atlantische Ozeoan en de Noordzee tot de Elbe, de Midden-Donau, Midden-Itoalie en de Ebro. Noa zien dood wuir t gebied in drij dailen verdaild (Verdun, 843):

  • Westfranzie, ten westen van de Schelle
  • Lerraaine, tussen Schelle en Rhain
  • Oostfranzie, ten oosten van de Rain

Oostfranzie en Lerraaine verainden zoch in 925 en wuiren dou t Hailege Reumse Riek nuimd.

Renensium lag op n strategisch stee: aan de Schelle, tuzzen Westfranzie en t Duutse riek in. Doarom wuir t stadke Antwaarp verstaarkt mit n kestail. Dit ook omdat de geven van Floandern aal machteger wuiren. Hierdeur wuir Antwaarp n maarkgeveskop, mit de maarkgeve as heufd. t Maarkgeveskop beston dou allend mor oet de stad Antwaarp en n lutje gebied der om hìn.

In 1106 kwam Renensiumm bie Leuven te heuren, dij zoch vanof t midden van de 12e aiw Broabant nuimden. Binnen t heertogdom Broabant bleef t maarkgeveskop n ofzönderlk gebied. t Har n aigens stee in de zèntroaliseerde administroatise. Dizze wuir "Stoatenvergoadern" nuimd.

In de 15e aiw veranderde t politiek klimoat. Deur aarfnissen en oorlogen kwamen grode dailen, van wat nau Nederlaand en Belgie is, onder de heerskop van Boergondiers. Heur beleid kenmaarkte zoch deur zentralisoatsie. Dit bracht as biegevolg mit zoch mit, dat t regionoal bewustwezen ook aanwakkerd wuir. Dit bracht Maria van Boergonde tot de beslissen dat de Stoaten-Generoal nije privileges kreeg.

Vanof 1482 gong t bewind over op de Habsbörgers. Onder heur gezag wuir de funksie gouverneur invouerd. In 1549 voardegde kaizer Koarel V de Sanksie oet, woarin t maarkgeveschop Antwaarp veur t eerst as ain van de 17 provìnzies vermeld wuir. Antwaarp bleef vertegenswoordegd in de Stoaten van Broabant en vanof 1565 wuir ook n "Permanente Deputoatsie" in t leven roupen. Dizze instellen was verantwoordelk veur t doagelks beleid, veural op finansjeel en fiskoal vlak.

De Spoanse Furie en de val van Antwaarp (1585) harren de feitelke schaaiden tuzzen de Zudelke en Noordelke Nederlanden as gevolg. Antwaarp verveul tot n regionoal zentrum. Pas in 1713 muik de Vrede van Oetrecht n ìnde aan de Spoanse Aarfnisoorlog. Koarel VI wuir de eerste Oosterriekse vorst van de Zudelke Nederlanden. Even as de Spanjolen, waren de Oosterriekers absolutisten dij gain raiken mit de lokoale instellens heulen. Zai bestuurden de gebieden vanoet Wienen.

Veural Jozef II drukde zien stempel op de Oosterrijkse Nederlanden deur t gebied te verdailen in negen kraitsen. De kraits Antwaarp omvatte, noast t maarkgeveskop, ook de heerlekhaid Mechelen, dij tot dan tou n ofzönderlke enkloave vörmd har. De Stoaten bleven wel bestoan, mor de Deputoatsies wuiren ofschaft. Dizze indailen har anders gain laank leven kregen, den twij moanden loater, wuir t kaizerliek edikt opheven.

In 1794 veroverden de Franse revolutsjonaire legers - dij n ìnde stelden aan t Régime Ancien - de Nederlanden. t Laand wuir verdaild in negen departementen. De tegenswoordege provìnzie antwaarp kreeg de noam Departement van de Twee Neten. Van de oale instellens en veurrechten bleef dou niks over. In t noajoar van 1798 kwam t tot oetbarsten van woapend verzet, dij vernuimd wuir as de Boerenkrijg. t Departement van de Twij Neten was t zentrum van dizze körtstondige verzetsaksies.

Noa de instörten van t Franse kaizerriek (1814) wuiren de Noordelke en Zudelke Nederlanden veraind tot t Veraind Keunenkriek der Nederlanden. Dit was de eerste moal dat t tegenswoordege gebied Antwaarp de noam Antwaarp kreeg, de grenzen van de departementen bleven grotendails beholden. De provìnzies kregen de bevougdhaid heur aigense affeers te regeln via de Provìnzioale Stoaten. Ook t doagelks bestuur, de Deputeerde Stoaten, wuir in ere hersteld.

Vanof 1827 gruide t verzet tegen Keuneng Willem I. Noa n woapende opstand ruip t Veurlopege Bewind in 1830 de onofhankelkhaid van t Keunenkriek Belgie oet. In 1831 wuir de grondwet ofkondegd, woarin de provìnzies as organisatorische en territorioale autoriteiten bevestigd wuiren.

Arrondisemìnten[bewark | bronkode bewarken]

De provìnzie bestait oet drij arrondisemìnten:

Gemaintes[bewark | bronkode bewarken]

Gemainten mit n stadstitel hebben (stad) aachter heur noam stoan.

  1. Aartselaar
  2. Antwerpen (stad)
  3. Arendonk
  4. Baarle-Hertog
  5. Balen
  6. Beerse
  7. Berlaar
  8. Boechout
  9. Bonheiden
  10. Boom
  11. Bornem
  12. Borsbeek
  13. Brasschaat
  14. Brecht
  15. Dessel
  16. Duffel
  17. Edegem
  18. Essen
  19. Geel (stad)
  20. Grobbendonk
  21. Heist-op-den-Berg
  22. Hemiksem
  23. Herentals (stad)
  1. Herenthout
  2. Herselt
  3. Hoogstraten (stad)
  4. Hove
  5. Hulshout
  6. Kalmthout
  7. Kapellen
  8. Kasterlee
  9. Kontich
  10. Laakdal
  11. Lier (stad)
  12. Lille
  13. Lint
  14. Malle
  15. Mechelen (stad)
  16. Meerhout
  17. Merksplas
  18. Mol
  19. Mortsel (stad)
  20. Niel
  21. Nijlen
  22. Olen
  23. Oud-Turnhout
  1. Putte
  2. Puurs-Sint-Amands
  3. Ranst
  4. Ravels
  5. Retie
  6. Rijkevorsel
  7. Rumst
  8. Schelle
  9. Schilde
  10. Schoten
  11. Sint-Katelijne-Waver
  12. Stabroek
  13. Turnhout (stad)
  14. Vorselaar
  15. Vosselaar
  16. Westerlo
  17. Wijnegem
  18. Willebroek
  19. Wommelgem
  20. Wuustwezel
  21. Zandhoven
  22. Zoersel
  23. Zwijndrecht

Boetende hìnwiezen[bewark | bronkode bewarken]