Wesent

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Twee wesenten
Wesentkalf

De wesent of wödt ok wal d’ Europese bizon enuumd. De wesent is saam met d’ Amerikaanse bizon d' ienige tweeë nog lèèvnden van de bizon-geslechte. De wesent wödt op-edeeld in twee ondersoortn: De Leeglaandwesent (Bison bonasus bonasus) en de Kaukasiese wesent (Bison bonasus caucasicus). De leste is feitlik uut-estörvn.

Geschiednisse[bewark | bronkode bewarken]

Oorsprunklik kump de wesent in veur op West-, Middn- en Oost-Europa, ok in Zweedn en de Kaukasus. In de 11e ewe vun ze 'm zo nog wal in de bossn van Middn- en Oost-Europa. Mar noadien wödn der steeds meer laand van heur of-ejat en wödn der slim op heur ejaagd deur mèènsn. Wat töt gevoalg hadde dat de soorte zowat uut de tied kommn in de 19e ewe. In 1919 wödn de leste speurn van weelde wesentn evundn en wödn ’n estreupte wesent evundn. ‘t Oerbos van Białowieża was de plekke woar as de leste in ‘t wild lèèvnde leeglaandwesent in veurkwaamp.

Zo bettie noa de 2e Weerld Oorlog kwaam der wat belangrieke luu uut Pooln bi-j menare, en hebt ze besleutn met de leste zeuvn wesentn, den in dierntuunn zaatn, ’n fokprogramma op te zettn. Zodöönig bint ze heedn weer in Oost- en Middn-Europa uut-ezettn. Ok komt zo noe weer op èènkele natuurreservoatn in Nederlaand in veur. Op 12 april 2016 bint ze ok uut-ezettn op De Veluwe.

Gedrag[bewark | bronkode bewarken]

Wesentn bint grote stewige hoefdiern. Ze kunt wal 3 meter laank en 2 meter in schoftheugte wèèn. Derbi-j kunt wesentn tèègn de 1000 kilo wèègn. 't Bint dan ok de grootste en zwoarste laandzoogdiern van Europa. Ze magt dan wal groot en zwoar wèèn, mar kunt asnog 60 km de ure renn. Ze bint niet zo arreg breed, woardoar ze mak'lik tussn de beume deur loopn kunt.

Wesentn vret veul grös en blaedties. Mar in de winter skraapt ze 't schörs van de beume umme te vrettn. Wesentn bint sosjale kudde diern. Ze leeft in groepn. De leider van de kudde is niet 't starksn kaerltie, mar de oldse wesent. 'Leid-koe' wöd zo iene wal enuumd. Dissn bepoald woar as de groep op an giet en wonneer as ze rustn of vrettn goat. As de greute van de kudde tevölle wöd, dan nemp iene van de oldere wesentn 'n antal jonke wesentn met, umme doarmet 'n ni-je groep te vörmn.

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.