Maone (eerde)

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Veurkaant van de Maone

De maone is de ienigste netuurlike maone van de eerde (der zweven ok een peer aandere kleine maonties in hoefiezervormige baenen rond de eerde waorvan Cruithne de meeste anspraoke maekt om as echte maone zien te wodden). De maone wodt bi'jtieden anduud mit heur Latiense en ok wetenschoppelike naeme Luna.

De meeste maonen in et zunnestelsel bin slim klein, mar d'r bin een antal grote, pleneetachtige maonen. Oonze eigen maone heurt daor ok bi'j. Hoewel d'r maonen bin die nog groter bin as oonze eigen maone, wodden de eerde en de maone wel as dubbelpleneet anduud. Dit is omdat de maone in vergelieking mit de eerde slim groot is: de massa van de maone is 1/81 van die van de eerde. Allienig bi'j de dwargplaneet Pluto en zien maone Charon is de maone naor verholing nóg groter, naemelik 1/8 van de pleneetmassa.

De eerste meenske op de maone, in juli 1969, was Neil Armstrong.

De moan is ook n simbool veur t vraawleke, de zunne stait veur t mannelieke. De moan as simbool komt underaandere veur binnen de alchemie en de vrijmezzelderij.

Inkelde gegevens van de maone[bewark | bronkode bewarken]

Diameter 3475,6 kilemeter
Massa 7,35×1022 kg
Gemiddelde ofstaand tot de eerde 384 450 km
Atmosfeer gien
Kleur gries (albedo 10%)
Keern kleine iezerkeern
Ommelooptied rond de eerde 27,3217 daegen (siderische maond)
Tied tussen twie volle maonen 29,5306 daegen (synodische maond)
Zwaortekracht op de maone 1,62 m/s2

Oppervlak[bewark | bronkode bewarken]

Et maonoppervlak

Inslagkraoters[bewark | bronkode bewarken]

Et grootste diel van et maonoppervlak is bedekt mit inslagkraoters. De meerste daorvan liggen in de "Hooglaanden" van de Maone. Daor bin kraoters die uut de tied van et groot oerbombardement, waorin de resten van et ontstaon van et zunnestelsel terechte kwam op de planeten en maonen. Een minderhied van de kraoters, zoas Copernicus en Tycho, bin jonger. Deurdat de maone gien atmosfeer het zien de kraoters d'r nog goed bewaord uut nao 4 miljard jaor.

Vulkanisme[bewark | bronkode bewarken]

Een antal grotere en diepere inslagstrucuren bin laeter tiedens ien van de vulkaonische perioden van de maone opvuld raekt, waordeur de donkere maria (enkelvold: mare) ontstonden. Dit bin dus in feite hiele grote vulkanische vlakten en gien zeeën zas men vruger dacht het.

Waeter[bewark | bronkode bewarken]

De Amerikaanse satelliet LCROSS ontdekte op 13 november 2009 dat d'r waeter op de Maon te vienen is, vaeke in de kraoters an de zuud- en de noordpool waor de zunne et minste schient. Nao schattingen zin d'r ongeveer 1 liter per kubieke meter in de grond.

Nedersaksisch[bewark | bronkode bewarken]

Rifferenties[bewark | bronkode bewarken]

  1. Schoemaker-Ytsma, A.C.M. (2009), "Zo zegge wi'j det" van A tot Z! (aanvulling) Woorden en gezegdes in het dialect van Nieuwleusen, Ni'jlusen: The Readshop J. Hilbrink