Leonees
Et Leonees of de Leonese taal ('Llïonés' of 'Llingua Llïonesa') is een Romaanse taal die heurt bie de Ibero-Romaanse groep. De taal wordt vanof de middeleeuwen espreuken in de previnsies Llion, Zamora en Salamanca in Spanje, en in 't distrikt Bragança in Portugal. 't Leonees vormt samen mit 't Asturiaans en 't Mirandees de Leonese taalgroep. De taal heurt hierdeur bie dezelfde femilie as 't Nedersaksies, 't Italiaans, 't Fraans of 't Portugees.
Geschiedenisse en oorsprong
[bewark | bronkode bewarken]'t Leonees is rechtstreeks ontstaon uut 't Latien. 't Is een rechtstreekse ontwikkeling van 't volkslatien ('vulgus'), de taal die deur de gewone mènsen epraat wordden nao de uutbreiding van 't Romeinse Riek.
Geschiedenisse en oorsprong
[bewark | bronkode bewarken]'t Leonees is rechtstreeks ontstaon uut 't Latien. 't Is een rechtstreekse ontwikkeling van 't volkslatien ('vulgus'), de taal die deur de gewone mènsen epraat wordden nao de uutbreiding van 't Romeinse Riek. In de middeleeuwen was 't Leonees de belangriekste taal van 't Keuninkriek León.
Ontwikkeling in de 20e eeuw
[bewark | bronkode bewarken]In de 20e eeuw is 't taalkundige gebied van 't Leonees verder op-edeeld. Hieruut ontstonnen 't Asturiaans, mit een eigen spelling en grammatika veur Asturië, en 't Mirandees, dat hetzelfde dee veur Miranda do Douro in Portugal. Tegenwoordig slaot de naam 'Leonees' veurnamelijk op de taalvariëteit in de previnsies Llion, Zamora en Salamanca.
Sosiolinguistiek
[bewark | bronkode bewarken]Onderzeuk nao 't 'Altleonesisch' bevestigden de zelfstandigheid van de taal tegenover 't Spaans.[1][2] 't Leonees wordt ezien as een eigen taalsysteem binnen de Ibero-Romaanse talen.[3] Taalkundigen vergeliekt de Leoneese situatie mit talen zoas 't Noord-Fries um te kieken hoe een taalnorm vaste-steld kan worden in een gebied mit veul dialekten.[4]
Wettelijke staotus
[bewark | bronkode bewarken]De taal is offisjeel erkend in Spanje. Artikel 5.2 van 't Autonomiestatuut van Castilla en León bepaalt dat de taal beschermd en bevorderd moet worden wegens de biezundere waarde veur 't kulturele arfgoed.[5] Ondaanks dees erkenning stiet de taal bie de UNESCO te boek as 'ernstig bedreiigd' ('seriously endangered').
Optimalisering, struktuur en tabellen
[bewark | bronkode bewarken]De vergelieking van woorden mit aandere Romaanse talen laot de archaïese kenmmerken van 't Leonees zien:
| Latien | Leonees | Spaans | Portugees | Italiaans | Duuts | Limburgs | Nedersaksies |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| fumus | fumu | humo | fumo | fumo | Rauch | rouk | rook |
| claudere | peichare | cerrar | fechar | chiudere | schließen | slete | sluten |
| factum | feichu | hecho | feito | fatto | getan | gedoon | edaan |
| filius | fiyu | hijo | filho | figlio | Sohn | zoon | zeun |
| oculus | gueyu | ojo | olho | occhio | Auge | oug | ooge |
| vetulus | vieyu | viejo | velho | vecchio | alt | aajd | old |
Referenties
[bewark | bronkode bewarken]- ↑ Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen».
- ↑ Staff, E. (1907): "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala.
- ↑ Borrego Nieto, J. (1996). El leonés. In Alvar, M. (Ed.), Manual de dialectología hispánica (pp. 139-158). Ariel.
- ↑ Sánchez Prieto, R. (2008). La elaboration de una norma lingüística: el caso del leonés y del frisio del norte.
- ↑ Autonomiestatuut van Castilla en Leon, Artikel 5.2.