Standaard Sjinees

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Standaard Sjinees
Sproakn en dialektn in Sjina
Sproakn en dialektn in Sjina
Antal sprekkers 880 miljoen
Taalklassifikatie Sino-Tibetaanse sproake
Skrift Hanzi, Latiens (pinyin)

Standaard Sjinees of Modern Standaard Sjinees, ok wal bekeand as Mandarien, Putonghua en Modern Standaard Mandarien, is ne standaardiseerde versie van t Sjinees en de offisjele sproake van de Volksreppubliek Sjina en Taiwan, en ene van de veer offisjele sproakn van Sinjapore.

De klaanklear van Standaard Sjinees of Standaard Mandarien is baseerd op t dialekt van Peking, mer de wöardeskat besteet oet wöarde van ne grote groep aandere Sjinese dialektn oet t noordn, middeln en zuudwestn van Sjina (n sproakgebeed woerin't de variaantn bekeand stoat as Mandarien Sjinees). De grammatika is standaardiseerd noar de verzameling litereare woarkn dee't geskreewn Volkssjinees bepoalt (oorsproonklik Baihua neumd). Dit is de volkssproake dee't in t 20ste joarhoonderd is ontwikkeld as vervanger vuur t Klassiek Sjinees. n Naam "mandarien" sleug vroger op de sproake dee't an t keaizerlike hof wör gebroekt, en duur ofgeveardigen van de keaizer (verseempeld Sjinees: 官话; tradisjioneel Sjinees: 官話; pinyin: Guānhuà; letterlik "Sproake van de ofgeveardigden"), en wör zo oawernömn as synoniem vuur Modern Standaard Sjinees in t 20ste joarhoonderd, mer de term is teegnstriedig ewördn seend at t wörd gebroekt in de sproaknkeunde um ook de verskeaidene noorderlike Sjinese dialektn te beneumn (verseempeld Sjinees: 北方话; tradisjoneel Sjinees: 北方 話; pinyin: Běifānghuà).

Klaanklear[bewark | bronkode bewarken]

t Foneemnsteelsel van Standaard Sjinees besteet oet veerntwentig metkleenkers (woervan't allene /n/, /ŋ/, en mangs /ɻ/ midn in ne lettergreep köant vuurkomn), ongevear zes kleenkers, woervan't dr wat mangs tweeklaankn vormt, en veer toonn. Kleenkers en toon zeent eawn belangriek in t Standaard Sjinees. Wöarde köant t zelfde klaanknpakket hebn, mer nen verskilnden toon, woerduur t woard totaal wat aanders beteeknt.

Grammatika[bewark | bronkode bewarken]

Sjinees is redelik geliek an t Tweants, wat grammatika angeet. t Hef regelmoatig zinn met n oonderwoarp woernoa n gezegde keump. t Gezegde kan n onoawerdrachtelik woarkwoard wean, n oawerdrachtelik woarkwoard met n liedend vuurwoarp, n verbeendingswoarkwoard met n naamwöardelike gezegde, ezw.

Sjinees verskilt van t Tweants duur oonderskeaid te maakn tusken naamns vuur dinge, dee't as naamwöardelik gezegde köant geeldn, en naamns vuur kenmoarkn. Naamns vuur kenmoarkn (bv. greun) köant nit noa verbeendingswoarkwöarde komn. t Hef ook gin biewoardelike bepoaling. Abstrakte kenmoarkn, zo as "greun", "hellig", "hete", ezw., stoat volledig op zikzelf. Bievuurbeeld 我不累 (Wǒ bù lèi). Letterlik is det "Ik nit meu".

n Aander oonderskeaid met t Tweants is det t Sjinees n "Wat ... angeet, ..." zin nit gebrok. Bievuurbeeld in de zin "Wat det geeld wa'w van moo hebt ekreegn angeet, doar he'k al snoep met ekocht." In disse zin hef t tweede deel n oonderwoarp woarkwoard en liedend vuurwoarp. t Sjinees maakt doarvan: 妈妈给我们的钱,我已经买了糖了. Māma gěi wǒmen de qián, wǒ yǐjīng mǎile táng le. Dit kö'j ongevear direkt oawerzetn as: "T geeld wat moo oons gavn, Ik hebbe al snoep ekocht".

Doarnöast hef t Sjinees gin tiedsbepoaling, mer gebrok t ne kombinasie van aspektbepoalers en modaliteatsbepoalders. Met aandere wöarde gebrok t lettergreepn dee't dinge angeewt as (1) det t oonderwoarp van de zin wat dee wat verwochet wör; (2) det t oonderwoarp wat hef met emaakt in n vermeeld of impliseerd tiedsbestek; (3) det ne verkloaring earder (nog) nit geuld, mer non wal; (4) det dr nog niks veraanderd is in ne umstaandigheaid wat earder al eneumd wör, ezw. De tied woerin wat gebuurn kan explisiet neumd wordn duur ne term zo as "gistern" en duur wat abstraktere termen as "earder", ezw.

n Aander groot verskil tusken de grammatika van Sjinees en germaanse sproakn ligt in de volgorder van biejzinn: 昨天发脾气的外交警察取消了沒有交钱的那些人的入境证. Zuótiān fāpíqì de wàijiāo jǐngchá qǔxiāole méiyǒu jiāoqián de nàxiē rén de rùjìngzhèng. Letterlik oawer enömn in t Tweants zol dee zin wean: "[Gistern wör hellig] --> boetnlaandse zaakn plietsiekearl annuleern [dee nit betaaln] --> [dee leu]'s verbliefsvergunnings." Wat in good Tweants is: "n Plietsiekearl van boetnlaandse zaakn, den't gistern hellig wör, annuleern de verbliefsvergunnings van dee leu dee't nit betaald hadn."

Dr zeent nog n antal aandere ofwieknde kenmoarkn van t Sjinees dee't sprekkers van t Tweants nit zoln begriepn, mer de boawnstoanden vaalt t meest op.