Oolde Neersassiese moaten

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
(deurestuurd vanaof "Oolde Neersassiese Moaten")
Gao naor: navigasie, zeuk

Neersassiese moaten wörden töt an de Tweede Weareldoorlog broekt um inhoold, gewicht, ofstaand en leankte te metten. Rechtevoort wörd t metrieke stelsel broekt en zeent de oolde moaten hoaste vergetten. Disse kömmen töt ne zekere heugte oawereen met et Britse Keaizerlike Metstelsel.

De inhooldsmoaten wörden meesttieds eneumd noar de soorten bäkke, kisten of kannen woer as et emettene in kon. De leankte wör emetten met delen van et lief. Disse naams warren nit toovallig keuzen of per strekke verskillend, mear wörden van Grönningen töt n Achterhook dageliks broekt, anpast noar de lokale oetsproake.

Et biezeundere is det bepoalde namens vuur zowal inhoold as oppervlakte en gewicht broekt wörden, zo as bievuurbeeld speent en murre.

Ofskaffing[bewark | bronkode bewarken]

In 1820 wör in Nederlaand de IJkwet invoord. Dit wör doan um de weeldgröai an moaten of te skaffen. Zo was bv. n Tweants skäppel grötter as n Utrechts. In et Neersassies gebeed blewen de oolde moaten skoonwal nog mear as hoonderd joar broekt.

Indelige[bewark | bronkode bewarken]

Um een good beeld te kriegen van de grötte van de broekte moaten, wörd de benöadering in metriese moaten der achter zat:

Inhoold[bewark | bronkode bewarken]

  • vat (100 l.)
  • speent (8 l.)
  • viefkop (5 l.)
  • mengel (3 l.)
  • kanne of känneken (1 l.)
  • vläske (8 dl.)
  • oort of eurtjen (4 dl.)
  • möatjen (2 dl.)
  • pötjen (1 dl.)
  • half pötjen (5 cl.)
  • vingerhood, -heudjen (1 cl) [1]

Leankte[bewark | bronkode bewarken]

  • skuppensleankte (leankte van ne skuppe met stellen)
  • Elle (ong. 68 cm.)
  • Veerl of verel (17 cm) (Of eleaidt van 'een veerde deel', nen kwart)
  • palm of pälmken (6,8 cm)
  • haandbreed
  • voot (30 cm)
  • span (van doem töt peenk, ong. 20 cm)
  • doem of duum (2,5 cm)

Oppervlak[bewark | bronkode bewarken]

Ook warren der ofzeunderlike moaten um stukke groondoppervlak op te metten:

  • beunder (1 are)
  • murre (32 are, vroger ook 60 x 60 m)
  • speent (2 are)
  • roo (1 are)
  • margen (Veluwe, 600 roe)
  • skäppel (40 x 40 m, of 887 m²) [2]

Gewicht[bewark | bronkode bewarken]

  • murre of mud (70 kg, vroger 80 kg)
  • skäppel (20 kg)
  • speent (10 kg)
  • poond (480 g)
  • oons (30 g)
  • lood of leudjen (10 g)

Ofstaand[bewark | bronkode bewarken]

  • trad (groten vootstap, 3,5 voot, ong. 1 meter) (vgl. et Engelse yard)
  • hanentrad (kleainen ofstaand)
  • hanenskreeuw (ofstaand töt woerop t gekreei van nen hanen te heuren is)
  • smetteweagens (steenworpsofstaand) [3] [4]
Bronnen / wellen:
  1. Schönfeld-Wichers, K.D. Woordenboek Nederlands-Twents. 1979: Hengelo, Uitgeverij Broekhuis. "maten". p. 301
  2. Schönfeld-Wichers, K.D. Woordenboek Nederlands-Twents. 1979: Hengelo, Uitgeverij Broekhuis. "landmaten". p. 285
  3. Schönfeld-Wichers, K.D. Woordenboek Nederlands-Twents. 1979: Hengelo, Uitgeverij Broekhuis. "afstand". p. 109
  4. Schönfeld-Wichers, K.D. Woordenboek Nederlands-Twents. 1979: Hengelo, Uitgeverij Broekhuis. "lengtematen". p. 289