Letiense alfabet

t Letiense alfabet is t alfabet dat veur sikkom ale westerse spellens bruukt wordt, zo ook veur de Nedersaksiese spellen en de Nederlandse spellen.

De veurloper van t westerse alfabet is ontwikkeld deur de Semitische lu in Egypte (zai Proto-Sinaitisch). In aanpaasde vörm is t deur de Feniciërs overnomen. De Grieken hebben doar weer n aigen alfabet van òflaaid, dat in n aantal taikens van de veurloper verschilde. t Klassiek Letiense alfabet is weer van t Griekse alfabet òflaaid en telde in de tied van Cicero 21 letters. Veur t weergeven van Griekse woorden wuiren loater Y en Z touvougd. I en V wuiren zowel oetsproken as klinker as dat ze as medeklinker oetsproken wuiren. Hierbie was de I de ie en j, en de V was den de u en de v. In de Middelaiwen kwamen hierveur de J (medeklinker) en U (klinker) derbie. W is dubbel V om w weer te geven. In de Skandinoavische toalen wordt de V nog aal oetsproken as w.

Tegenswoordeg bestaait de veur de Nederlaandse spellen gebrukelke variant van t Letiense alfabet oet de volgende 26 letters:

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

Summege noaslagwaarken beschaauwen de IJ as apaarte letter. De maiste noaslagwaarken kaizen der aanders veur om de IJ as kombinoatsie van de letters I en J te zain, of sums as spellensvariant van de Y.

In veul toalen binnen der extroa letters bie doan, of binnen letters veurzain van diakritische taikens (~ accenten) om t schrift te veurzain van specifieke klanken woar de dij de toal bruukt. Hier hebben je n liest mit wat veurbeelden doarvan:

Der bestoan ook kombinoatsies van twij letters: Æ æ, Œ œ en ß (oet resp. ae, oe en sz). En vanzulf binnen de taikens veur euro €, dollar $, yen ¥ en pond £ ook van letters oet t alfabet òflaaid.

Der bestoan zinnen woarin ale letters van t alfabet terug te vinden binnen, zo'n zin hait n pangram. In t Engels bieveurbeeld: The quick brown fox jumps over the lazy dog. En in t Nederlands gaait t ook: Pa's wijze lynx bezag vroom het fikse aquaduct.

Schreven in t Oldambtsters