Italiaons

Italiaons is een taol die diel uutmak van de Romaonse taolgroep. 't Wordt praot deur ongeveer 57 miljoen mèensen in Italië, in verschillende varianten. Partie van dizze variaanten verschillen zo staark van 't algemeeine Italiaons, dat ze ok as op zukzölf staonde taolen zeein wordt. 't Antal sprekers van 't algemeeine Italiaons in Italië is ongeveer 30 miljoen. Wereldwied bint der zo'n 63 miljoen Italiaonssprekenden.

Moedertaalsprekers

't Italiaans stiet op de 23e plekke onder de talen nao antal moedertaalsprekers in de wereld en wordt in Italië gebruukt deur ongeveer 58 miljoen inwoners. In 2015 was 't de moedertaal van 90,4% van de inwoners in Italië, die 't vake leert en gebruukt samen mit de regionale variaanten van 't Italiaans, de regionale talen en de dialekten. In Italië wordt 't veul gebruukt veur alle soorten kommunikasie in 't dagelikse leven en 't overhierst staark in de nasjonale media, in 't peblieke bestuur van de Italiaanse staot en in de uutgevery.

Italionse teksten

De oldste schreven Italiaonse teksten stammen oet de 10e ieuw, mor der is veul meer materiaol terug te vinden oet de 14e ieuw. Oet dizze tied stammen de waarken van de beroemde klassieke Florentiense dichter Dante Alighieri, mor ok de schrieverij van Francesco Petrarca en Giovanni Boccaccio.

Latinismes

De Italiaanse woordeschat kump veur 't grootste gedeelte uut 't vulgair Latien. Woorden mit disse oorsprong worden daorumme niet ezien as een leenwoord; mer in sommige gevallen binnen woorden die evormd binnen nao woorden uut 't literaire Latien weer opniej in-evoerd in de Italiaanse volkstalen en later in 't Italiaans, tot an de modernste tied toe.

Dit hef soms ezörgd veur woordkoppels mit dezelfde oorsprong mer een aandere betekenisse. Vanuut 't Latiense "vitium" kump bi'jveurbeeld zowel 't woord vezzo (via een ononderbreuken tradisie), as 't woord vizio (opniej in-evoerd op baosis van 't klassieke Latiense gebruuk). Of ok: vanuut 't Latiense "causa" binnen zowel "cosa" (via ononderbreuken tradisie) as de gelieknamige "causa" (een leenwoord uut 't literaire Latien) ontstaon.