Gaia-hypothese

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk

Wikitext.svg   Dit artikel mut nog ummezet wonnen in wikistiel.

De Gaia-hypothese, of ok enuumd as de Gaia theorie, is 'n ri'jchien wetenschaplike modellen veur de biosfeer die beschrieft dat 't lewen zien eagen ideale lewensumstaandigheden creëert deur de aardse umgewing te beïnvloeden. De eerste theorie wödden deur 'n wetenschapper James Lovelock formuleerd in 1969; Hi'j beschref alle lewende materie op aarde as iéne organisme en nuumden dit naor 'n Grieksen godin van de aarde, Gaea. Iéne van zien hypotheses was de Madeliefiesweerld (Daisyworld).

Der bint anwiezings dat der inderdaod zölke systemen veurkomt: De iencellige alg Emiliania huxleyi kump in de oceaan veur en de algenbleui kan met satellietfoto's waor-enummen wödden. Disse algenbleui beïnvloedt wolkenvörming: der ontstaot gassen (dimethylsulfide) die in de atmosfeer umme-zet wöd töt zoeren die condensatiekernen vörmt; daordeur ontstaot der kleanere waterdröppels in de wolken, waordeur de wolken witter wöd en meer zunlicht weerkaotst. De algenbleui veroorzaakt zo indirect ofkoeling van de planeet; 't is dus 'n negatief teruggekoppelingseffect.

De GAIA gedachte hef naost wetenschaplike interesse ok spirretuele anhang ekreegn. Dit hef de wetenschaplike akseptatie anvanklik efrustreerd.

James Lovelock[bewark | bronkode bewarken]

James Lovelock veronderstelden dat de lithosfeer (de harde butenlaoge van 'n Aarde), de biosfeer (waortoe alle plaanten en dieren beheurt) en de atmosfeer ezien mossen wödden as ien enkel, integreerd systeem in plase van as drieje onofhaanklike delen van 'n machine. 't Was, zo-ezegd, 'n lewend wezen of organisme wiens doel 't was um veur de instaandholding van de lewenscondities te zörgn. Hi-j nuumden 't Gaia.

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaands.