Sahara

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Satellietbeeld van de Sahara
Ne video van de bemanning van Expedition 29 in t International Space Station as ze oawer t Midden-Oostn en de sahara vleegnt.
Tadrart Acacus-weuste in westerlik Libië, deel van de Sahara.
t Böawnste plaatjen löt de Safsaf-Oase zeen op t Saharaoppervlak. n Euntersten is de rotsloage oonderlaanks, woerop doonkere kanaaln te zeen zeent van nen rivier den't ooit de oase water brachtn.

De Sahara (in t Arabies:لصحراء الكبرى, Aṣ-Ṣaḥrā´ al-Kubrā, "De Grote Weuste") is de grötste zaandweuste van de wearld, en de tweedegrötste weuste noa Antarktika.[1] Met oawer de 9.400.000 km2, strekt t oawer t grötste deel van Noord-Afrika, woermet t hoaste net zo groot is as Sjina of de Verenigde Stoaten. De Sahara löp van de Rode Zee, met doar bie in deeln van de Middellaandse Zeekuste, noar de kuste an n Atlantiesen Oseaan.

Noar t zuudn wörd de Sahara begreansd duur de Sahel, nen streppel van tropiese en sub-tropiese gröslaandn, savannes en stroeklaandn, woermet t noordn begeent van t middel- en westerlike Sub-Saharaans Afrika.

Wat van de zaandduunn köant 180m hoge wordn.[2] n Naam keump van t Arabiese woard vuur weuste. (صَحراء ṣaḥrāʾ sˤɑħrɑːʔ).[3][4]

Klimaat en laandbeskriewing[bewark | bronkode bewarken]

De Sahara is onmeundig dreuge en gemiddeld reagnt t meender as 100 millimeter in t joar. Daagns is t dr bloodhete en 's nachtes is dr beheurlik koold (det he'j in de meeste weustes). As t dan wal ne keer reagnt, geet det zo onbenullig det t vuur reaizigers gevöarlik kan wean; t water wörd of evoord duur wadi's, dee't dr vuur reaizigers as pad oetzeet. t Kan dan gebuurn at leu in de Sahara verdreenkt.

Nit de hele Sahara hef zaandduunn. Det is feaitelik mer 20% van de gehele Sahara. De rest is rotsachtig gebeed. Op verskeaidene plekn in de Sahara zeent oases; plekn woer't dreenkwater an t oppervlak, of kort oonder t oppervlak keump. Middeln in de Sahara he'j t Tsjaadmear, t op één noa grötste zeutwatermear van Afrika.

As dr zaandstörme zeent in de Sahara, kan t stoffige zaand via n daampkreenk töt in Neerlaand of nog noordeliker terechte komn. As t dan geet reagn keump t op de earde. t Meeste Saharastof keump in n Atlantiesen Oseaan terechte. In t stof zit völle iezer, woermet n oseaan bemest wörd. Hierduur wörd de fotosyntese van plankton stimuleerd.

Snee[bewark | bronkode bewarken]

In de middag van 30 meart 2009 völ dr um 14:15u snee in t noordn van Tsjaad. Middeln in de Sahara völ dr 2cm snee. Det is redelik uniek vuur de Sahara. Earder, op n 18 februwoari 1979 wör de Algeriense stad Ghardaïa tröfn duur nen sneestorm, skoonwal t mer 4 uur lign bleef. Heuger lignde deeln van de Sahara kriegnt skoonwal wal vakerder snee. t Atlasgeboargte hef zelfs n antal skigebeedn, skoonwal t an n raand van de Sahara lig. Mer ook boargen in t middeln van de Sahara kriegnt mangs snee. De locht is dr duur mekoar nit heel vochtig, mer de absolute lochtvochtigheaid is zat um snee te vörmen as t teegn boargtöppe op edrok wörd. t Tibestigeboargte krig zowat elke 7 joar wal ne keer snee, en de Tahat, in t boargmassief van Ahaggar zowat elken 3 joar.

Groondstofn[bewark | bronkode bewarken]

In Algerieje, Libië en Tsjaad haalt ze völle öllie en eardgas noar boawn. In Marokko doot ze völle fosfaat winn.

Deers en plaantn[bewark | bronkode bewarken]

Dr zeent völle verskeaidene deers in de Sahara, zo as de Addax (Addax nasomaculatus), t maannskoap (Ammotragus lervia), t jachtluipeard (Acinonyx jubatus) en gestreepten hyena (Hyaena hyaena). De plaantn hebt zik anpast an de grote temperatuurwesselingn. Ze hebt lange wörtels um makkeliker water oet de groond op te haaln en kleaine dikke blaadn.

verwiezingn[bewark | bronkode bewarken]

Bronnen / wellen:
  1. Geology.com. Largest Desert in the World. Bekekn op 30 dezember 2011
  2. Arthur N. Strahler and Alan H. Strahler. (1987) Modern Physical Geography–Third Edition. New York: John Wiley & Sons. Page 347
  3. "Sahara." Online Etymology Dictionary. Douglas Harper, Historian. Verkreegn op 25 juni 2007.
  4. Omline.ectaco.co.uk. English-Arabic online dictionary. Skreewn op 28-12-2006. Bekekn op 12-06-2010