Harsenanhangsel

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Ligging van t harsenanhangsel in de bovenkamer van n meens
De fysiologie van de harsens (t harsenanhangsel hit hier pituitary body)

t Harsenanhangsel of de hypofyse is n klier midden in de kop, onder de harsens, die alderbarstends veule hormonen aofgif. t Harsenanhangsel speult n belangrieke rolle bie t regelen van n kwak hormonen, t wörden daorumme oek wel de dirigent eneumd van t hormoonstelsel. De klier is ongeveer zo groot as n kikkerarte (n sentimeter in deursnee) en lig in n holte in de schedelbaosis (t zogeneumde Turkse zaol of Sella Turcica in t Latien), achter de neusrogge. De achterkwab van t harsenanhangsel beheurt tot t diencephalon. Bie de anleg in de embryonale faose wörden de veurkwab van t harsenanhangsel evormp uut n stukjen epitheel van t monddak; t zogeneumde zakjen van Rathke.

t Harsenanhangsel is op-ebouwd uut dree delen:

De middenkwab is bie meensen haost niet anwezig. Bie sommige diersoorten is t wat groter. De middenkwab maakt α-MSH (melanosyt-stimulerend hormoon) uut de neurotransmitter adrenokortikotroop hormoon. In dit artikel geet t veural over de veur- en achterkwab.

De achterkwab van t harsenanhangsel steet mit lange axonen drekt in verbiending mit de hypothalamus. De veurkwab van t harsenanhangsel is via n poortaodersysteem verbunnen mit de hypothalamus. Die meet de hoeveulhejen an hormonen in t bloed en stuurt hormonen naor t harsenanhangsel as der meer of minder van n hormoon neudig is. Via de steel van t harsenanhangsel kömp onder aandere dopamine in t harsenanhangsel terechte dat de aofgifte van prolaktine remt.

De veurkwab (adenohypofyse)[bewark | bronkode bewarken]

In de veurkwab van t harsenanhangsel wörden veule hormonen emaakt die invloed hebben op aandere endokriene klieren. De veurkwab van t harsenanhangsel maakt:

De achterkwab (neurohypofyse)[bewark | bronkode bewarken]

De achterkwab van t harsenanhangsel is belangriek veur de waoter- en vochtregulering in t lief. t Is n opslagplekke veur twee hormonen die deur de hypothalamus an-emaakt wörden:

  • Antidiureties hormoon (ADH), oek wel vasopressine → stimuleert t vastehouwen van vocht; zörg veur n stiegende bloeddrok en reup mannelike agressie op.
  • Oxytosine (OT) → bevordert samentrekking van epitheel- en myo-epitheelklierweefsel van de borst, wat leit tot de aofscheiding van laktine. Oek zörg t veur de samentrekking van gladde spiersellen in de baormoeder (t kiendernesjen / t kiepehokke).

Andoeningen[bewark | bronkode bewarken]

De meestveurkoemende andoening an t harsenanhangsel is n gezwel. Disse gezwellen bin altied goedaordig en bin roewweg onder te verdelen in de volgende soorten:

  • harsenanhangselvergroting mit te veul anmaak van prolaktine (prolaktinoom)
  • harsenanhangselvergroting mit te veul anmaak van greuihormoon, wat leit tot reusgreui
  • harsenanhangselvergroting mit te veul anmaak van ACTH mit as gevolg t syndroom van Cushing
  • niet-endokrien aktieve gezwellen.

t Harsenanhangsel kan oek te min hormoon maken; dit hit hypopituïtarisme. t Tekort an hormonen kan an-evuld wörden mit (bio-identieke) hormonen of medisienen. n Slimme val kan oek de warking van t harsenanhangsel in t wiere schoppen.

In uutzonderingsgevallen kunnen ze derveur kiezen um t orgaan vort te haolen (hypofysektomie).

Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eschreven in t West-Veluwse dialekt van Nunspeet, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.