Ancien régime

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie

Mit et Ancien Régime (Fraans veur old bestuur) wödt et deur et Huus Bourbon op geheel onofhankelek en zunder bindings wieze geregeerden Frankriek, van veur den Fraansen Revolusie van 1789 bedoold. Den term wödt ok oaverdrechtelek ebruukt veur den toostaand in aandere laanden veur 1789.

In Nederlaand en België wödt mit Ancien Régime deurgoans den institutionelen organisasie bedoold dee deur den Fraansen wierd opeheaven in 1795. Dizzen beheer- en rechterleken instellingen hadden hun wortels mangsmoal in et feodalisme van den middeleeuwn, howal reeds belangrieke hervormingen waarn deurevoerd in den 18den eeuwe (meer bepoald tiedens den Oostenrieksen tied in den Zudeleken Nederlaanden).

Kenmarkend was den geringen vörm van politeeken invlood en macht veur den opkommenden bürgeri-je, den ambachtsleu en den warkleu enerzieds, en den oavermoatigen invlood en veural den privileges van den adel en den hoogeren geestelekheid anderzieds. Op et plattelaand bestond ne grootn teggenstelling tussen de boernstaand en den klasse der grootgroandbezitters, dee op zien feodale rechten stond. Zo kon nen dorpshere zowal den wetgeavende en rechterleke machte as ht doageleksen bestuur in 'n darp uutvoern. Anderzieds bestond doar ne grootn moate van decentroalisasie. Dit weerspeegelden zich ok in ne gans grootn ofwesseling an munteenheden, gewichten en moaten, dee in noagenög alle gewesten anders waren.

Vrömd veur et Ancien Régime was dat den openboare mandoaten en gerechteleken toaken, zoas et scholtambt, et meierschop en et drostambt, veur ne beparkten tied verpacht wödden. Dit kon in groandbeginsel zeer doelmaotig wean, moar deur korte termien beschouwing en winstbejeg leidden et mangsmoal tot misbruuk, veurtrekkeri-je of ambteleken willekeur.

Tiedens et Ancien Régime kenden eet Hertogdomme Broabant ne meisenier, wat ne rechts terme was woarmet den beveurrechten stand wöd eneumd, te vergelieken mit den poorters van nen stad. Hun veurrechten umvatten o.m. den vri-jstelling van den "Dode Hand" en et rechte van allenig vonnist te meugen wödden veur den eigen scheepnbank, woar et aneklaagden misdrief ok gebeurd mochten wean. An dizzen arfeleken veurrechten wöd tot in den 16den eeuwe grootn belang gehecht. Noarmoate iederene "gelieker" wöd, verwoaterden et meiseniersstatuut.

Et Vortgoan van et Ancien Régime (1789) had veule maatschoppeleke en bestuurleken gevolgen:

• Den heerlekheden wödden opeheaven en vervangen deur éne algemeen lokoal bestuurs uutvoering, den gemeente. Gemeenten wödden gröppierd in gerechteleken kantons en arrondissementen, dee op hun beurte bi-j ni-j eschaopen departementen - later opni-j proveensies eneumd - wödden underbrecht.
• Wat den gerechteleken macht betreft, wödden den ploatselekne scheepnbanken vervangen deur centroal bestuurde gerechtshoven. Inveuring van hof van beroop en hof van assisen.
• Invoering van den burgerleken staand ter vervanging van den veurhen deur den Karke geregelden vasteleggen van geboorten, huweleken en oaverliedens.
• Vortgoan van et leenstelsel: lenen (woarvan den holder slechts et vrüchtgebruuk bezat en den suzerein den nakten eigendomme) wöddden vollen eigendom.
• Vortgoan van et teendenstalsel: den teenden dee deurgoans geïnd wöd deur den Karke (eavenredig verdeald under den parochiepreester, et bisdomme en den ploatseleken armenzörg) wöd vervangen deur ne deur den Soaat organisierd stelsel van belastingen. Teenden in et bezit van wealdek geesteleken wödden verbeurd verkloard (of den eigendomstitel woardeloos).
• Verbeurdverkloaring van het könninklek domein: dit wöd stoatseigendom.
• Ofschaffing van alle ambteleken en adelleken titels.
• Ofschaffing van et gewoonterecht en invuuring van den Code Napoléon (bürgerlek wetbook).
• Ofschaffing van den olde moatstelsels en invuuring van et metriek stelsel.