Melancholie

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
De beroemde gravure melencolia van Albrecht Dürer

Melancholie, of: zwartgalligheid is 'n gevuul, woar iej vake lange in blieft hangen, die körtbi-j depressiviteit lig. Aans as depressiviteit kump zwartgalligheid deur 't verlidden of 'n verlangen die'j nie kwiet ewörden bint. De, algemiene of, Nederlaandse beduding melancholie kump uut 't Grieksen μελας (melas: zwart) en χολη (cholè: gal).

Zwartgalligheid hef de klaank van niet te passe teruggekieken noar 't verlidden an. "Wee'j nog wel olden." Vortdreumen noar 'n tied woarin de weerld nog nie zo muilik in mekare zaten. Iej heurt dan luu dingen zeggen as: "Och keerl, toe ko'j nog van mekare op an." of "Wi-j stunden ait veur mekare kloar, maar noe…". Dan voolgt ter zinnen oaver verloedering in de buurte, oaver kinder of kleankinder die gien tied meer veur oew hebt. Wie best lustert, heurt hoe meansen de weerld woarin zi-j leeft as onveilig gewaar wörd. Allemoale veur zich en gien God meer veur oons allen. Dat kan goan tut bangigheid en tut 'n krang lèven.

A'j psychologen en psychiaters mangs heurt, dan proat zi-j oaver melancholie as d' olde beduding veur 'n depressie met psychotiese trekkies. Ienene kan 't hum in iene moal allemoale niks meer schelen, hi-j hef ter gien wille meer an, arns interesse of plezier an hebben is oaver. Dit kump deur dat ienene 't in zienen kop ekrègen hef dat e 'n weerdelozen is en dat e niks bereikt hef. 't Is 'n gevuul wat ienene zich zo heuge in 'n kop kriegen kan, dat 't hum op 't raandtie zet. Op dizze meniere kan melancholie oewzölf kepot maken. Uut de tied wèèn is dan better as dat lèvensbangige.

Zwartgallige meansen kunt heur galle speien oaver zo'n bettie alles hen; oaver heur eagen lèven, oaver aandern en oaver 'n helen weerld. Meansen kunt zo verre kommen dat ze zichzölf uut de tied hölpt. Ienene kan ok arrig last kriegen van vroggerzeerte noar 't verlidden an en hebt gien besten bekiek op de toekomst en bint ok bange veur 't vrömden. Ienene kan op dizze meniere machtig agressief wörden. 't Hef ok bi-jnoa ait 'n aander edoane.

  • Melancholie hef völle 't onderwarp ewest veur de kunst, zo as op scheelderi-jen en theater.
Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaandse dialekt van Haddenbarreg.