Eerste Wealdkrieg
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Den Eersten Wealdkrieg was nen krieg op wealdschoal, dat vanof 28 juli 1914 tot 11 november 1918 mit noame in Europa ploatsvonden. Meer dan 9 miljoon soldoaten en burgerleu vonden den dood. Den stried had grote gevolgen.
Den Geallieerden, geleid deur Frankriek, et Vereanigd Könninkriek, Ruslaand en, vanof 1917, den Vereanigden Stoaten streejen teggen den Centroalen, eleid deur Oostenriek-Hongari-je, Duutslaand en et Ottomoansen Riek. Italië slot zich in 1915 bi-j den Geallieerden.
[bewark] In vöggelvlög
Den Eersten Wealdkrieg wierd evoerd tussen an dee ene kante et Duutslaand, Oostenriek-Hongari-je in Midden-Europa (den Centroalen), en an dee andere kante Ruslaand, Groot-Brittannië, Frankriek en nen tröpken andere laanden (den geallieerden). Et kleinen Servië was vanof den anvang betrokken, België wöd doar in met-eslöpt deurdat den Duutsen anval deur heur groandgebeed leep. Tiedens den krieg wödden dee Centroalen verstarkt deur den deelnoame van et Ottomoansen Riek en Bulgari-je, em an dee anderen kante koazen Japan, Italië, Portugal, Roemenië en de Vereanigden Stoaten den geallieerden kante. Den umvang van den krieg wödt duudelek a-j begriept dat an et end van den krieg 25 stoaten en hun kolonien doarbi-j betrokken waren, mit 1,35 miljard inwonners wat geliek steet an dreekwart van den wealdbevolking in dee tied.
Noa den moord op Frans Ferdinand, den toonmoaligen troonopvolger van Oostenriek-Hongari-je, en zien vrouwe Sophie Chotek stelden Oostenriek-Hongari-je letsten veurweerden an Servië. Toon dizzen neet luusteren wollen, verkloarden Oostenriek-Hongari-je op 28 juli 1914 an Servië den krieg. Op 30 juli beslot Ruslaand tot algehelen oproop en koazen den kante van heur Servischen bondgenot. Duutslaand, as verdragsgenot van Oostenriek-Hongari-je, verkloarden op 1 augustus Ruslaand den okrieg.
In et westen veurden den Fransen nen vergeafsen anval uit richting et Roergebeed. Deezelfden tied trokken de Duutsen leagers deur de Ardennen, volgens et von Schlieffenplan, doarbi-j België den krieg in slöppend. Den Duutsen tocht noar Paries wöd wier deur Fransen tröppen tot stoan ebreg. In et westen kwam den kriegsliene veuran muurvaste te zitten in den loopgroavenkrieg. Gifgas, puntdroad, mitrailleurs, bunkers en artillerie zorgden den anvallen tot et verlees van tiendoezenden soldoaten.
In Afrika verloar Duutslaand heur kolonien an talrieker tröppen van Frankriek en Groot-Brittannië. In et wiete oosten verloar zie rap heur kleinen gebeeden an Japan, Ni-j-Zeelaand en Australië.
In et Midden-Oosten sloog et Ottomoansen Riek bi-j Gallipoli nen belangrieken geallieerden anval of, moar verloar later grote gebeeden an Frankriek en Groot-Brittannië. An et Ottomoansen-Russischen front hadden dee Russischen generoals in et algemeen den oaverhand.
An et oostfront slot den groten frontlengte nen loopgroavenkrieg zoas in et westen uut. Ruslaand verloar langzoame gebeed an Duutslaand, den veurtdurende verleezen leidden tot den Russischen revolusie, den Russischen Tsoar veurden toon veranderingen (op papiere) in um et volk rösig te kriegen, moar eigenlek veranderden doar neet völle. Toon doar nog nen revolusie uutbrak woarbi-j den Tsoar oftrad en Lenin an den machte kwam nam Ruslaand geen dele meer an den krieg.
Op zee wist den Duutsen marine den Britsen vlotte neet te versloan. Den Duutsen duukbotenkrieg leidden in 1917 tot deelnoame van den Vereanigden Stoaten.
Noa den trögtrekking van Ruslaand uut den krieg zetten den Duutsers den vri-j ekommen tröppen in an et westfront. Dizzen anvallem leepen wier mit völ verlees an manleu vaste. Den inzet van tanks deur den Britten breg nen deurbroak. Den Duutsen leagers trokken zich trög. In Duutslaand woodde opstaand, den republeek wöd uut-eroopen. Den Duutsen keizer vlögten noar et neutroalen Nederlaand. Ok op den Balkan en andere fronten wöd noe vrede eslotten.
 |
