Gazaoorlog vanaf 2023

De Gazaoorlog is een ewaopende stried op de Gazastroke tussen Hamas en Israel. De oorlog is sinds 7 oktober 2023 an de gang. 't Is een oonderdiel van een grötter onopelöst verschel tussen Israel en Palestina wat al sinds de 20e ieuw gangs is. Op 7 oktober 2023 völlen Hamas en aandere Palestiense vechtgroepen vanuut et niks Israel an. Daorbiej kwammen 1195 israeli's en butenlaandse bezukers umme. 815 waren börgers. 251 wörren egiezeld met as doel um Israel te dwingen um Palestiense gevangenen lös te laoten. Daorop antwoorden Israel met een riege tègenanvallen en een poging umme de Gazastroke weer in te nemmen. Daorbiej bint 61.000 Palestienen ummekömmen. Zowat de helfte bint vrouwlu en kinder. Meer as 154.000 bint gewoond eraakt. Een oonderzuuk van The Lancet schatten det der 64.260 lu störven waren an zwaore verwoondingen in juni 2024. Zie mienden, et tal was heuger a'j der 'indirekte starfgevallen' biej metrekkent. In mei kwaamp ne nieje schatting op 93.000.

De Gazaoorlog is een opvolger van de oorlogen van 2008-2009, 2012, 2014 en de botsingen van 2021. Israel vèegden disse keer eerst opstandelingen van eur groondgebied, waornao as ze ne riege bombardemèenten uutvoerden en Gaza binnenvöllen op 27 oktober. Zie zèden, eur doel was Hamas kapotmaken en egiezelden vriej kriegen. Zie hebt verscheidene offensieven ehad, zo as et Rafah-offensief van mei 2024. Dree slagen biej Chan Joenis en de bezetting van Noordgaza vanof oktober 2024. Ook hebt zie verschillende Hamasleiders ummebracht. In November 2023 was der ne körte waopenstilstaand, mar det heul gien staand. Een tweede waopenstilstaand kwaamp tut een èende toen as Israel vanuut et niks een verrassingsanval deu in meert 2025.

Deur 'n oorlog is ne humanitaire raamp uutebrökken. Israel blokkeert alles wat in Gaza in en uut giet. Ook basisbeneudigdheden. Gazanen bint zwaor oondervoed en in juli 2025 lèek et op ne hongersnood uut te lopen. Veurin 2025 had Israel Gaza platbombardeerd op ne schaole die nog neet eerder ezien is. Hele stèden bint der afeskoven. Ook ziekenhuze leuten ze neet staon, net as geleufsgebouwen, monumèenten, schoelen, bouwlaand en karkhoven. Gazaanse journalisten en verplegers, hulpverleners en andere börgers bint opepakt, emarteld en vermoord. Zowat alle 2,3 miljoen Palestienen op de Gazastroke bint uut eur huze verdrèven. Ook 100.000 israeli's bint binnenlands op de vlocht eslaon. De eerste dag was de dodelijkste in de geschiedenisse van Israel en det gèeldt ok veur 'n oorlog in et algemien binnen et briedere verschel met de Palestienen.

Völle organisaties veur de rechten van de mèense en lu wat der verstaand van hebt nuumt det wat in Gaza gebeurt een volkermoord. Wat bint et daor neet met iens. Van beide kaanten hebt ze oorlogsmisdaoden begaone, mient mèensenrechtenorgansaties. Biej et Internationale Gerechtshof buugt ze zich aover een anklacht tègen Israel van volkermoord in Gaza. Et Internationaal Strafhof hef een anholdingsbevel uutegèven veur Benjamin Netanyahu, Yoav Gallant en Mohammed Deif. Den laatsten hebt ze weer inetrökken umdet Deif ummekömmen is. Van beide kaanten bint gevallen bekend van seksueel geweld.

Israel krig een hope stut van de Verienigde Staoten wat waopens en diplomatie anbelangt. Zie gaot de hele tied veur waopenstilstaandsveurstellen van de VN liggen. Et hele Middenoosten is der onderstebaoven van. Verschillende groepen binnen Arabische laanden en Iran hebt waopens openommen tègen Israel en de VS. Der was zelfs nen Iran-Israel-oorlog die 12 dagen duurden. Ook krèeg Israel verdan raketten van Hezbollah um de oren, waordeur Israel 't neudig von um Libanon binnen te vallen. Oondertussen voerden ze geheime operaties uut in Syrië en zorgden ook veur de val van et regime van Assad.

Oaver de hiele wèerld doet lu protesteren tègen et geweld en oproepen tut ne waopenstilstaand. Ook is der noe veule meer antisemitisme en anti-palestiens racisme.

Achtergroond

De Gazaoorlog is ne uutwas van een al langer lopend verschel tussen Israel en Palestina. In de Palestiense Oorlog van 1948 sleugen meer as 700 duzend Palestienen op de vlucht of wörden der uutezet. De staot Israel wör uuteroepen aover wat eerst et Palestiense Mandaat was, behalve twee gebieden wat noe bekèend staot as de Westbaanke en de Gazastroke. Nao de zesdaagse oorlog van 1967 bezetten Israel ook beide Palestiense gebieden. De tied daornao kwamen de Palestienen twee maol in 't geweer, de zo-enuumde Eerste (1987) en Tweede intifada (2000). De tweede èendigden der in det Israel zich teroggetrök uut Gaza in 2005.

Sinds 2007 wördt de Gazastroke bestuurd deur Hamas, ne militante groepe Islamisten. De Westbaanke stun oonder beheer van de Palestiense Autoriteit. Toen as Hamas et aovernöm, legden Israel ne blokkade op. Daor had de ekonomie van Gaza slim van te lieden. Israel zee, et was um veiligheidsrèdenen det ze det deuden, mar internationale groepen veur mèensenrechten nuumden 't een massale volksstraf. Tègen 2023 zee UNRWA det 81% van de palestienen oonder de armoedegrèenze lèefden. Daorvan wus 63% neet of ze daags we wat te etten zollen hebben. Ook warren ze ofhaankelijk van internationale hulpe.

Sinds 2007 giet et gerègeld mis tussen Israel en Hamas en andere Palestiense opstandelingen in Gaza. Der hebt vier oorlogen wes, in 2008-2009, 2012, 2014 en 2021. Als biej mekaar bint daor umdebiej 6400 Palestienen en 300 Israeli biej ummekömmen. In 2018-2019 warren der grote protesten kortbiej de Gaza-Israelische grèenze. De oproep was det de Gazan weer op huus an wollen. Et Israelische Lèger scheut der op. Hoonderden Palestienen wörden doodescheuten deur scharpschutters. Duzenden raakten gewoond. Kort nao een konflikt van 2021 begunnen de Al-Qassambrigades, de militante tak van Hamas, een anval veur te bereiden. Dat wör den van 7 oktober. Volgens diplomaten zee Hamas verscheidene maolen veur oktober an det ze gien oplèving van et vechten wollen in Gaza, umdet det de boele nog arger zol maken.

Hamasleiders zeden achterof det die anval vergèelding was veur de Israelische bezetting, blokkade van de Gazastroke, ontheiliging van de Al-Aqsamoskee, gewèeld van israelische kolonisten tègen Palestienen, bepärking van bewègingsvriejheid en gevangenschap van duzenden Palestienen. Hamas wol die laatste vriej kriegen deur Israeliërs te giezelen en ze dan tègen mekare uut te wisselen. Volgens meerdere kenners bint de bredere umstandigheden an te wiezen as oorzake veur 'n oorlog. Volgens de Associated Press bint Palestienen 'Wanhopig deur de nooit ophooldende bezetting van de Westbaanke en de verstikkende blokkade van Gaza'.

Meerdere organsaties veur mèensenrechten, zo as Amnesty International, B'Tselem en Human Rights Watch vergeliekt de bezetting met de apartheid. Anhangers van de Israelische zake bint et daor neet met iens. De regering van Netanyahu krig een bulte lawaoi aover zich hen vanuut Israel zelf umdet ze Gazanen in Israel laot warken, waormet as Hamas geld kan kriegen. Dat is nog slimmer ewörden nao de anval van 7 oktober 2023.

Toen as de anval was, zatten Israel en Saudi-Arabië net um taofel um oaver et verbetteren van de oonderlinge baanden te praoten. Volgens Hamasleiders was det nog meer rèden um an te griepen. Volgens Ismail Haniyeh was disse tonaodering slecht veur Palestina, umdet dan Israel weer starker in de strèke zol staon.