Edda

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Vuurkaante van t book

de Edda (oet t Oold-Noors, meervoold Eddur) is nen namen den at kan duden op de oold-Noorse Dicht-Edda en de Verhaal-Edda, dee at beaide in Ieslaand wörden op eskrewen in t 13e joarhoonderd. Ze zeent de heuwdwellen van de kennis dee'w non hebt oawer Middeleewse Noorse mythologie en de tradisie van de skalds in Ieslaand. Wat euldere gedichten oet de Edda köant al völle eulder wean en moond op moond wean oawer edreagen vuur verskeaidene joarhoonderte, woerduur at ze de Vikingtied hebt met emaakt.

Woordherkomst[bewark | bronkode bewarken]

Der bestoat verskeaidene verhalen oawer de betekenis van t woord Edda. Enen doarvan is det t woord lik op t Oold-Noorske woord det "Oawergrotmoo" betekent. Ne aandere verkloaring is det t woord of is eleaidt van t woord óðr, wat "dichtkeunst" betekent. Ne doarde verkloaring is det t is of eleaidt van Oddi, wat in de tied det de Edda eskrewen is, ne plaatse was woer at völle studeanten, woeroonder Snorri Sturluson, oonderwies kregen. t Meest geloofweardige idee is det t is of eleidt van t Latiens as verkleainwoord "edo" (ik bedeanke [gedichten]), in noabootsing van t Oold-Ieslaandse "kredda" (biegeleuf), det is of eleaidt van t Latiense "credo", wat "ik geleuwe" betekent. t Woord Edda zelf kan wal ne verbastering wean in t Proto-Germaans as nen tegenhanger van t oolde Sanskriet-woord Veda (letterlik "kennis").

Dicht-Edda[bewark | bronkode bewarken]

De Dicht-Edda, ook bekeand as de Sæmundar Edda of de Euldere Edda, is ne verzameling van Oold-Noorse gedichten van t Ieslaandse haandskrift Codex Regius ('t Keuningsbook'). Nöast de Verhaal-Edda (zeet hieronder) is de Dicht-Edda de belangriekste welle oawer Noorse Mythologie en Germaanse heeldenverhalen. t Eerste deel van t Keuningsbook hef gedichten dee't verhaalt van t opbouwen en ofbrekken van de Oold-Noorse mythologiese weareld en eankelverhalen oawer goden zo as Woden, Donar en Heemdall. De gedichten in t tweede deel verhaalt van heelden en heeldinnen zo as Sigurd n Drakenslachter, Brynhildr en Gunnar.

t Keuningsbook wör in t 13de joarhoonderd dale skrewen, mear der is niks bekeand oawer woer at t ewest hef vuurdet t in 1643 bie Brynjólfur Sveinsson, Bisskop van Skálholt terechte köm. Toewdertied warren der bekeande versies van Snorri's Edda in Ieslaand, mear gelearden beweert det der toewdestieds nog ne Edda was, de Euldere Edda, dee at heaidense gedichten inhar, dee at Snorri vake anhaalt. Toew at t Keuningsbook ontdekt wör, leek t der op det disse gedachte woarheaid was. Brynjólfur skreef t book too an Sæmundr n Gelearden, ne priester oet t 12de joarhoonderd. Ondaanks det disse gedachte duur de hudige gelearden wörd of ewezen, kom iej mangs nog wal n naam Sæmundar Edda tegen.

Bisskop Brynjólfur steurden t Keuningsbook as n kado noar Keuning Frearik III van Deanemarken, vandoar n namen. t Hef hoonderden joaren in de Keuninklike Bookhalle van Kopenhagen eleagen, mear in 1971 wör t Ieslaand wier edoan.

Verhaal-Edda[bewark | bronkode bewarken]

De Verhaal-Edda, ook bekeand as de Jungere Edda of Snorri zien Edda (noar Snorri Sturluson, dee-t ze meant det de samensteller is), is n Ieslaands haandbook van dichtkeunst det ook völle mythologiese verhalen inhef. t Har as doel um Ieslaandse dichters en leazers oet te leggen wo at ze kleane vernemstigheden van t alliteratieve gedicht mossen begriepen en um vat te kriegen op de völle mythologiese verwiezings achter de völle kennings dee't gebroekt wörden in skaldiese dichtkeunst.

t Wör um en noabie 1220 eskrewen duur gelearde en geskiedkeundige Snorri Sturluson. t Besteet nog in zeuwen heuwdhaandskriften, dee't op wörden etekend tusken ongevear 1300 en 1600.

t Besteet oet n Vuurwoord en dree ofzeunderlike beuke: de Gylfaginning, oawer t ontstoan en neergoan van de Goden; de Skáldskaparmál ne tweesproak tusken Ægir, god van de zee en Bragi, god van de dichtkeunst; en de Háttatal, ne oetwoarking van dichtvörme dee't wordt gebroekt in Noorse Mythologie.

Oetgoande verbeending[bewark | bronkode bewarken]

  • De Dicht-Edda in t Engels, ummezetting: Henry Adams Bellows, 1936
  • De Verhaal-Edda in t Engels, ummezetting: Arthur Gilchrist Brodeur, 1916
  • The Euldere Eddas en Jungere Eddas in t Engels, 1906 (ne duurzeukbere facsimile bie de Universiteat van Georgia Libraries; DjVu & PDF formaat)
    • Ummezetting in t Engels van de Euldere Eddas: Benjamin Thorpe
    • Ummezetting in t Engels van de Jungere Eddas: I. A. Blackwell
  • Poetic Edda (in Oold-Noors) & Poetic Edda, ummezetting noar Engels: Henry Adams Bellows, 1936
  • Snorra Edda (Verhaal-Edda in Oold-Noors) & Verhaal-Edda, Ummezetting noar t Engels: Arthur Gilchrist Brodeur, 1916