Wikipedie:Artikel van de maond

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk

Hieronder staon alle artikels dee 't koemende jaor in de schienwarpers staon en je vienen hier oek een overzichte van eerdere artikels van de maond. De artikels mit een sterretjen achter der naam bin al 't vergangen jaor onder de andach ewes.

Onderwarpen

[bewark] Artikel van de maond

[bewark] Nds-nl

[bewark] Jannewaori

Zuiderzeewerken-NL.png

Et Markermeer (ok wel: Hoornse Poolder of Zudelik Iesselmeer) is een groot meer van omdebi'j 700 vierkaante kilemeter. Et meer leit tussen Noord-Hollaand, Flevolaand en et (Noordelike) Iesselmeer in. Op de meerste plakken het et meer een diepte tussen de twie en vier meter. Et meer is vernuumd naor et schiereilaand Marken, dat in et zuudwesten van et meer leit.

Eerst weren der plannen om et meer in te poolderen in et ruum van de Zuderzeewarken, mar die plannen bin stopzet. Omdat et Iesselmeer en et Markermeer overbliefsels bin van de Zuderzee en de meren eins een gehiel vormen is et Zudelik Iesselmeer een betere naeme veur et meer. >>


[bewark] Febrewaori

Japanese car accident.jpg

Nen zwöpslag (mangs ook t Engelse whiplash, oet esprökn as ['ʋɪplɛʃ]) is n klacht an n nekke en de rugge duur n oongelukke met voortuuge, of van ne aandere plötslinge gebuurtenisse woerbie't t heuwd met nen zwieperd hen en wier eskudt wörd, net t oeteande van ne zwöppe.

Wat leu deankt at nen zwöpslag eankelt met (t beweagn van) n nekke te maakn hef. Vake wörd dr dan vergetn det an n nekke ook nog t heuwd vaste zit, den't inweandig ook nen bestn plear krig. Duur dit te vergetn keump dr ook verskil in wodöanig at aandere klachten nóa nen zwöpslag verkloard wordt. Preuwe met deers hebt vake oetweezn det nen zwöpslag harsenskade en harsenfaaln töt gevolg hef, zoonder at t heuwd wat raakt, of duur t een of t aander eraakt wörd. Disse harsenskade, wat ontsteet duur versnellingskrachten, neumt de gelearde leu diffuse axonale skade. Nen zwöpslag is dus ook te zeen as de beweaging van n nekke met doar nog bie alle skade dee'j kriegn köant an n nekke en t zinnuwstelsel. >>


[bewark] Meert

Stadjeders.GIF

t Stadsgrunnegs (ook Stadsgrunnegers, Stadjeders of Stadjers naimd) is t Grunnegse dialekt dat in de Stad en de omliggende ploatsen proat wordt. Hoaren, Engelbert en Hoogkèrke binnen veurbeelden van ploatsen dij onder invloud van Stad dit dialekt overnomen hebben. t Beheurt tot de Noordwest-Leegsaksische dialekten woar of ook de andere Grunnegse en Oostfraise dialekten tou heuren.

t Stadsgrunnegs was oorspronkelk de toal dij de boasis vörmd har veur de aandere Grunnegse dialekten. In de 14e eeuw nam dit dialekt lanksoam t Frais oet de Ommelanden over. In dij tied het t Stadsgrunnegs woarschienlek veul leken op t hedendoagse Westerkertaaiers. Ook doar zigt man verschillende kenmarken dij tegenswoordeg nog aal in t Stadsgrunnegs veurkomen, mòr nait in de andere Grunnegse dialekten. Woarschienlek bestonden toun ook de klanken ai en ou veur de zudelke ie/ee en uu/oe nog nait. Dizze binnen loater vanoet de Ommelanden en Westfoalen in t Stadsgrunnegs terechte kommen. t Stadsgrunnegs is stark verwant an t Noordvelds dat ook wel tot t Grunnegs rekend wordt. Toch zollen t Stadsgrunnegs en t Noordvelds nooit hailemoal identiek an t Zuud- of Midden-Drènts west hebben. Der zol altied al n Fraise, of Ingvaeoonse invloud west hebben. >>


[bewark] April

Nordfriisk Koord.png

Et Fering is et Noordfries van et eilaand Föhr. Ongeveer 3000 meensken spreken et dialekt. Et grootste diel van de sprekers woont op et westelike diel van et eilaand Föhr. Dat is ok et ienigste diel van hiel Noord-Frieslaand waor een meerderhied van de bevolking Friestaolig is. In et westen van et eilaand is et sprekersantal stabiel, an de zuudkaant het et Fering de laeste jaoren een betien terrein wonnen. Et Fering kan mit et Öömrang, et dialekt van Amrum, as ien dialekt van et Noordfries zien wodden. Van de twie dialekten is bi'jgelieks ien woordenboek, et Fering-Öömrang wurdenbuk. >>


[bewark] Mei

Oostvaardersplassen.JPG

De Oostvaardersplassen bint een netuurgebied van um-en-bi'j zesduzend bunder (60 km²) tussen Almere en Lelystad in de Nederlaanse pervincie Flevolaand. Ze bint van internationaol belang as meras- en oaverwintergebied, en bint beparkt toegaankelijk veur bezukers. Ie kunt grofweg een nat en een dreug gedielte underscheiden. Toen de Zudelijke Flevopolder dreugvöl, was 't gebied daoras now de Oostvaardersplassen ligt as indestrieterrein bestemd. Umdet d'r veule zaandputten waren en 't laand vri'j leeg lag, was 't een nat gebied daoras hiel rap riet, laampepoetser en willingbomen gruiden. Al gauw vunden 't gaanzen, enten en 't toendertied zeldzaome baordmannegien. Umdet 't al gauw dudelk was det dit een belangriek netuurgebied was, mus 't tracé van de spoorliende Almere-Lelystad um-eleid wörden en in 't zogenaamde badkupe-medel uutevoerd wörden. >>


[bewark] Juni

't Waols

't Waols is een Romaonse taal die ze praot in België, Fraankriek en 't noordoosten van de Amerikaanse staot Wisconsin. De Fraanse Gemienschop van België erkent 't Waols as endogene (daor ontstaone) regionaole taal. 't Wördt in België espreuken in 't grootste diel van 't Waolenlaand. D'r bint vier heufdindielings in de Waolse dialecten en een standaard (schrief)vörm. Naor de sprekers van 't Waols kuj verwiezen as Waolen, mar umdet dizze term in de eerste plaatse slat op alle inwoners van Wallonië, gebruukt ze meer en meer de term wallonophone (walon-cåzant in 't Waols). >>


[bewark] Juli

Beatrix' Drum & Bugle Corps oet Hilversum

n Drum & Bugle Corps (meestieds of ekortt tot Drumcorps) is nen groep marsjeernde muzikaantn (te vergeliekn met nen showband) den at besteet oet kopperbloazers, slagwoarkers en vlagnmeakns. Disse bands beent t bekeandst en meest verspreaid in Amerika en Kannada, mear t is ook oawer eweeid noar (deeln van) Europa en Azië. Drumkorpsn beent organisasies dee at neet oet beent op finansjele weenst. Ze doot met an wedstriedn, optochn, festivals en aandere publieke angeleagnheedn. Vuur de Amerikaanse topkorpsn is dr, ofhaankelik van n boond woer at ze lid van beent, ne leaftiedsbeteuning, woerduur de leedn aait tusken de 14 - 22 joar mut wean, mear aandere boondn loatt ook junger en eulder too. Boetn Amerika is dr gin leaftiedbeteuning. >>

[bewark] Augustus

De Pèperbusse

't Zwols is 't stadsdialect van de Aoveriesselse eufdstad Zwolle. 't Be-eurt töt de Sallaanse dialectgroep, die weer diel uutmaakt van 't Nedersaksisch.

Kenmärkend veur 't Zwols is 't vörtlaoten van de h (wat ook in de umringende gebieden veurkump, töt in 't Urkers) en de bri'jende (Franse) uutspraak van de r (typisch veur stadsdialecten, kump värder onder andere veur in 't Kampers, Dèventers en Zutfens). Zwollenären wörren/wieren in de umliggende dörpen dan ook bri'jbekken enuumd. Een riempien dät ze onder de rook van Zwolle wel gebruken, gaot: Bri'j, brood en proemen, kunt de Zwolsen niet noemen.

Naodät de Amerikaanse taalkundige William Shetter deur de Nederlaanse taalkundige G.G. Kloeke met-eneumen wier naor Zwolle, skreef e 't artikel "Phonemics of the Zwolle Dialect: Synchronic and Diachronic", dät in 1958 verskeen in Language, 't miest gezagebbende tiedskrift op 't gebied van de taalwetenskoppen. >>

[bewark] September

Een sprenge

Een sprenge of sprengbeke is een beke die deur mensen egraven of verleg is. Sprengen kommen veul veur op de Veluwe en wödden gebruuk veur de andrieving van watermeules, veur 't maken van pepier en/of 't gebruuk van water veur de wasseriejen.

Sprengen wödden emaak deur een gat te graven in de helling van een bulte totda-j bie de grondwaterspiegel zit. Uut disse sprengkop streump dan 't bronwater deur een kenalenstelsel naor de gewunste plaatse. Vake wödden sprengen evormd uut meerdere sprengkoppen. >>


[bewark] Oktober

Westfrees taalgebeed

Et Enkhuzens is et dialekt van de Noord-Hollaandse stad Enkhuzen. Et Wödt ezeen as n West-Frees dialekt, maor hef wal n heel eigen karakter. Et Enkhuzens is naomelek op 'n antal punten veul beholdener as de dialekten in de naobi-je umgaevink van de stad.

De aparte kenmarken van 't Eilaand-West-Frees bunt de uutspraoke van ie veur "ij" en uu veur "ui". Kenmarken, dee ok typies bunt veur et Enkhuzer dialect. Net as in et Tessels en et Wierings sprekt leu in Enkhuzen van diek, tied, muus en duuf. De umrengende darpen gebruukt vormen as duif en taid (of toid). Et aparte karakter van et Enkhuzens löt zich histories verklaoren. As olde, umwalde stad was Enkhuzen n eslotten centrum, dat veural in de Golden Eeuwe tot grote bleuj kwam. Nao dizze golden tied raken et staedjen in verval en in ofzundering van de rest van et laand. Vergeliekbaor met vissersplaetse as Urk en Volendam (met de alderbastend aparte dialekten Urkers en Volendams).

Op bepaolde punten wik 't Enkhuzens van de aandere Noord-Hollaandse dialekten of, dusdäoneg, dat onderzeukers n invlood van buutenof vermood. Dit zol dan et oosten van Nederlaand waen, waor Nedersaksische dialekten wodt esprokken. >>


[bewark] November

Pinkster wodt in de Oosters-Orthodoxe Karke zien as de geboorte van de Karke

De Oosters-Orthodoxe Karke of de Orthodoxe Karke (officieel: de Orthodox-Kattelieke Karke) ziet heurzels as vortzetting van de iene, heilige, kattelieke en apostolische Karke die deur Jezus Kristus en zien apostels opricht is, zoe'n 2.000 jaor weeromme. De Griekse naeme 'orthodox' betekent letterlik 'rechtgeleuvig', 'et waore geleuf behooldend' en 'juuste leer', en wodt in die zin ok wel bruukt as synoniem veur 'rechtzinnig' of 'streng in de leer'.

Disse Karke vormt de groep Chalcedonenzische Orthodoxe Karken: Karken die de leer van et koncilie van Chalcedon volgen.

Et woord orthodox betekent taelkundig 'juuste anbidding' en 'juuste leer', en wodt in die zin ok wel bruukt as synoniem veur 'rechtzinnig' of 'streng in de leer'. In die zin wodt et ok veur protestaanse groepen en stromings binnen et kattelicisme bruukt. >>


[bewark] Desember

Artikel van de maond

n Nijjoarsrollechie is n oprold kniepertje dij eten wordt om en bie nijjoar. Van oldsheer was t n tradietsie om rollechies pas noa de joarwizzelen te eten, maor tegenswoordig worden zai, net as kniepertjes, al vanaof kearst af aan eten. De gedachte achter t eten noa de joarwizzelen is dat t nije joar nog onbekend was en dat t olle joar uutvaauwen was (as kniepertje).

Vrouger wuiren der ook hoorntjes van maokt, maor dij worden tegenswoordig bienoa nait meer maokt, veuraal ook deurdat kniepertjes ien grote getoalen maokt worden kinnen, o.a. bie deur kearkgemainschoppen, en rollechies voak kant-en-kloar ien de supermaarkt tou koop binnen, binnen de hoorntjes wat op achtergrond kommen. >>


[bewark] Eerdere artikels van de maond

[bewark] Nds-de

Van "http://nds-nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedie:Artikel_van_de_maond&oldid=223816"
Persoonlike instellingen
Naamruumtes

Variaanten
Haandeling
Navigasie
Informasie
Hulpmiddels