Vrede van Münster
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
.jpg)
Den Vrede van Münster was ne veur Nederlaand en België belangriek underdeale van den Vrede van Westfalen, dee in 1648 'n ende mek an twee kriegn: den Tachtigjaorige Oorlog tussen de opstaandelingen in den Nederlaanden en Spanje (Habsburg), en an den Dartigjoarige Oorlog tussen ne grootn tröppe aandere Europese laanden.
Den Fraansen inmenging in den kriege (anval in den rugge) teggen Spanje had et tij veurgood in et veurdele van den Republiek gekeerd. Inmiddels was et kriege in grootn dele van Europa: den Dartigjoarigen Kriege.In 1641 begonnen vredesonderhaandelingen tussen den striedende parti-jen in dizzen kriege. Ofesprokken wierd dat in Münster en Osnabrück onderhaandeld zol wödden. Howal den Republeek der Zeaven Vereanigden Nederlaanden neet metvocht in den Dartigjoarigen Kriege, wierd beslotten den Republiek toch uut te neudigen bi-j den vredesonderhaandelingen. Deur den kriege teggen Spanje was den Republiek te veul ne parti-j ewödden. Deur Fraankriek ontving den Republiek ne uutneudiging.
Howal doar rundumme dee tied enorme kriegsuutslaagn wöddden behoald, was doar binnen den Republiek steeds meer sproake van ne vredesstemming. Den langen oorlog kostte veul geld en mensenleavens. Allenig de proveensies Zeelaand en Utrecht en den stad Leiden blevven tot et ende too veurstaander van den kriege.
Den Republiek sloagden doarin as volweerdigen stoat an den onderhaandelingen met te meugen doon: zelfs Spanje stimden hiermet in. In januari 1646 kwamen acht verteggenwoordigers van den Stoaten an in Münster om met de Spanjolen te onderhaandelen ovver vrede. Den onderhaandelingen zolden in het Huus van de Kramersgilde wödden eholden, noe et Haus der Niederlande eneumd. Den Spaansen onderhaandelaars hadden uutgebreide volmachten met-ekreggen van könning Filips IV, dee al joaren vrede zocht. Tiedens den onderhaandelingen wödden den Republiek en Spanje et snelle eens: den tekste van et Twaalfjoarig Bestaand wierd as uutgangspunt enommen en den Republiek wierd deur Spanje as soevereine stoat erkend. Den vrede lek noabi-j. Fraankriek gooide noe roet in et etten deur steeds mit ni-je eisen te kommen. Den Stoaten beslotten hierop buten Fraankriek om vrede te sluuten mit Spanje. Op 30 januari 1648 wierd den vredestekst vastgesteld. Dizzen wierd ter onderteakening noar Den Haag en Madrid ezonden. Op 15 mei wörd den vrede veurgood geteakend en deur Nederlaandse en Spaansen gezanten mit hun eed bekrachtigd, under grootn belangstelling van de leu. In Nederlaand bewaart et Nationaal Archief twee uutvoeringen van den Vrede van Münster, ne Spaansen en ne Fraansen uutvoering. Beide uutvoeringen bunt deur könning Filips IV onderteakend en veurzieen van zien zegel in massief gold. Zi-j bunt beiden te zeen in De Verdieping van Nederlaand. Ene Nederlaandsen en ok ne Fraansen uutvoering wödden deur et Spaansen Nasjonale Archeef bewoard.
Under et verdrag blef den Republiek underdele van et Heiligen Roomsen Riek, moar noe as soeverijne stoat. In den praktiek was doar echter gene binding meer. Ne aander belangriek gevolg van dit verdrag was dat et Nederduuts-Gereformeerde geleuf den stoatskarke van den Republiek wödden. Alle Rooms-katholeeke gooderen vielen an den overheid too: neet allenig karken en kapellen, moar ok klosters en hun bezittingen. Den katholeeken mosten tot 1795 gebruukmaken van zogeneumde 'schoelkarken': zi-j mochten wal diensten holden, moar neet in gebouwen dee an den butenkaant as karke herkanboar waarn.
Ok kwam doar ne grenze tussen den Republiek en den Zuudeleke Nederlaanden. Den grenze tussen beiden wödden bepoald deur den front toostaand toon tussen den Nederlaandse opstandelingen en den Spanjolen. Et belangrieksten gevolg veur Antwerpen was dat den Schelde noe veur bi-jnoa twee eeuwn afeslotten was (tot 1813).
[bewark] Beuke
- Boer, H.W.J. de, H. Bruch en H. Krol (red.), Adriaan Pauw (1585-1653); staatsman en ambachtsheer. Heemstede, VOHB, 1985
- Poelhekke, J.J., De vrede van Munster. 's-Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1948.
