Uro
.jpg)
De uro (€) is de offisjele muntainhaid van 16 van de 27 lidstoaten van de Uropese Unie. Dizze stoaten, dij soam de Urozône haiten, binnen Belgie, Duutslaand, Finlaand, Frankriek, Griekenlaand, Aairlaand, Itoalje, Luxembörg, Maalte, Nederlaand, Oosterriek, Portugaal, Zyprus, Slovakaai, Slovenie en Spanje.[1] De muntainhaid is ok in gebruuk in vief aander Uropese laanden, mit en zunder offisjele ofsproaken, en wordt den doagelks deur om en bie 327 miljoen Uropeanen gebruukt. Meer as 175 miljoen mìnsen ien haile wereld gebruken muntainheden dij mit de uro verbonden binnen, woaronder meer as 150 miljoen ien Afrikoa. De uro is de twijde muntainhaid ien de wereld as opslagmunt en as handelsmunt, noa de Amerikoanse dollar.[2] Sunt dat der ien novìmber 2008 meer as €751 miljard ien omloop waar het de uro de dollar achter zok loaten as muntainhaid mit de maiste optelde weerde aan kontanten ien omloop.[3] Bie IMF roamens van t BBP en koopkracht is de urozoane de twijde grote ekenomie ien haile wereld. De noam uro (euro) is offisjeel aannomen op 16 dizzìmber 1995.[4] t Wer introduseerd ien finansjele maarkten as n boukholdmuntainhaid op 1 jannewoarie 1999, dou t de vrougere Uropese Boukholdainhaid (ECU) vervangen het mit n ratsio van 1:1. Uromunten en urobraifkes binnen op 1 jannewoarie 2002 ien omloop brocht.
Aigenschoppen [bewark]
De uro is verdaild ien 100 sìnten, dij sumtieds urosenten nuimd worden om dudelk tou môken dat t zok nait om n aander muntainhaid handeld. Aal munten hebben n gemainschoppelke ziede dij zain let hou veul of dat t weerd is, mit n laandkoart op achtergrond. Vanof t begun stonden op de maist munten, behaalve de 1, 2 en 5 sìnt, woar n globe op ston, allend de 15 oorspronkelke Urolanden. Sunt 2007 worden munten sloagen mt koarten dij ok laanden van buten de unie zain loaten, zo as Noorweeg en t Oostblok. De aander ziede van de munten het n ôfbeelden dij per laand verschilt. Aal munten, mit aal ofbeeldens, kinnen ien aal laanden van zône bruukt worden. Der binnen €2-, €1-, 50s-, 20s-, 10s-, 5s-, 2s-, and 1s-munten. Om de twij lutste munten nait tot bruken tou hebben, worden veul betoalens ôfrond noar vief sìnt ien Nederlaand en Finlaand.[5] Urobraifkes binnen der as €500, €200, €100, €50, €20, €10 en €5. Zie hebben aal n aigen kleur en binnen môkt om n spesefieke periode ien Uropese geschiednis tou gedenken. Op aine kaant stoan poorten en roamen en aan ander kaant stoan bruggen.
