Schutteri-je
Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Onderwarpen |
[bewark] Verleaden
Den schutteri-je of et schuttersgilde was nen soorte burgerwacht of tröpken soldoatn dee in den Middeleeuwn wöd op-ericht um den stad of et darp te bescharmen bi-j nen anval en de orde te holden bi-j oproer of braand. Zie waren mangsmoal gröppeerd volgens et woapen dat zi-j bruukten: de handboge, den vootbooge of et gewear. Hun oefenploats, ok wal doolen geneumd, hadden zie mangs op open ruumtes binnen den stad, noabi-j de stadsmuren.
[bewark] Vandage
Vandage bunt doar nog schutteri-jen, moar zi-j hebt vandage allenig nen folkloristischen toak. Dee schutteri-jen holden joarleks verskillende keren nen optochte en scheeten met nen bukse. Iederen regio hef zien eigen gedragsreagels rundumme et scheeten.
Doar bunt schutteri-jen dee meujte hebben um hun gilde leavend te holden. Veur völle gilden is den anwas van ni-jen en jonge leden nen vroagstuk. Nen warkzoam ledenbestaand is neet te minne unmisboar um dizze kultuurhistorischen tradisie in leaven te holden. Met initiatieven als het Kinder-OLS en de Sjottesjool wordt reeds getracht om dit te bewerkstelligen.
[bewark] Den schutters
Den schutteri-je was onmisboar veur et ploatselek gezag, umdat dee officieren wödden beneumd deur et stadsbestuur. Um toe te treaden tot den schutteri-je mössen zie in stoat wean den uutrusting te betalen: den anschaf van nen woapen en uniform. Den voandrig was mangs nen ongetrouwden kearl, den kapitein neet altied ofkumstig uut de wiek. Et uutdeenen van dee tied blek mangs nen opstap te wean tot andere, belangrieke posten. Bi-j toerbeurte (ene kere in de moand) leep den schutterswacht under leiding van nen officier. Et streaven was dat op elke 100 inwonners dree tot den schutteri-je zollen beheuren.
Doopsgezinden waren in den 16den, 17den en 18den eeuwe uut-eslotten van nen toak in de schutteri-je en betoalden doarveur dobbelen belasting. Katholeeken wödden too-eloaten tot de leageren umgeaving. Leu in deenst van den stad, zoas den veurgänger, den stadsdokter, de skoolmeister de köster en de bier- en turfdroagers hoofden neet te deenen. (Den bier- en turfdroagers mösten künnen ingezet wödden bi-j et braandspuutgilde um den pompe te bedeenen). Ok van jödden in de stad wöd geen gebruuk emaakt. In den stad Grün bestoand den merkwoardigen bepoaling dat "zunnen van kappers gene officieren in de schutteri-je konden wödden".
[bewark] Trögval in den 18den eeuwe
In 1748 eisten den Doolisten van stadholder Willem IV de officieren te loaten beneumen deur dem burgeri-je. Willem IV weigerden, toon zie et in sommige wieken neet ens kon wödden oaver de wieze van werving. In den tweeden helfte van den 18den eeuwe was den schutteri-je in-eslaopen en oaverweagend prinsegezind. Doar wöd mangs ene keer in 't joar oefend. Et blek ok nog warkelekheid umme zich uut te kopen veur et wachtlopen. Doar kwam völ genöl op de organisasie. De patriotten hebt in 1783 probierd den schutteri-je ni-j leaven in te bloazen of en een anderen meugelekheid op te richten. In völ steedn ontstoanden genotschappen in et woapenoefenen, vri-jcorps of vri-jwilligen schutteri-jen, woarvan iederene lid kon wödden. De officieren wödden ekozzen deur stemmen. Dee oefenenden veurgängers en koopleu wödden deur prinsgezinden uut-ejouwd. In Grün warkten et vri-jcorps "Voor Onze Duurste Panden" soamen met den Gröninger Schutteri-je.
Het stelsel van schutteri-jen warkten neet meer noar tevredenheid noa 500 joar. Doar is in den Fransen tied nog joarenlang steggeld um et vroagstuk op te lossen. Uutendelek wöd under könning Willem I den veul beroopsmoatiger politie op-ericht. De schutteri-jen bleaven oefenen en wödden, net as den noa et opheffen van den schutteri-je in-estelden laandweer en laandstorm, as nen bruukboaren ondersteuning bi-j krieg en opstaanden ezeen. Könning Willem III gelasten in 1855 dat dee officieren van den schutters nen Underscheidingsteekn veur Langdurigeb Dienst zollen kriegen noa 15 joar dienst. Dit teekn was in vörm geliek an dat van dee officieren van et leger moar lint en materioal verskilden. Dee schutteri-jen wödden pas in 1901 op-eheaven.
[bewark] Uutvoering schutterstoaken
De kanönne konden rundumme 1600 neet vaker dan twee of dree keer per 10 minuten wödden of-evuurd. Wödden zie te rappe herloaden, dan was den loop nog te heite van et veurigen schot en bestoand de meugelekheid dat et woapen zol ontploffen. Noa elk schot was doar nen underbreaking um den inwendigen mens te verstarken. De vechtjassen namen dan nen slumpe bier want et wpater was in dee tied te voel um te drinken.
Veur et beriefsmoatig holden van nen batteri-je (gröppe) kanönnen was nen hele schoare soldoatn neudig. Den kern van alles wörd evormd deur bemanningsleu van dee kanönnen. Dizze leu mösten in open veld wödden bescharmd teggen anvallen van ruuters en vootsoldoaten. Doarveur waren doar de piekeniers mit hun lansen van 5,5 meter. Wiet waren doar den voandeldroager, den tamboer en den batteri-jcommandant. Elk kanön stoand op nen understel, affuut geneumd. Beleageringsaffuuten hadden grote wielen woardeur zie makkelek te verploatsen waren. Dit soorte geschut had twee wielen en nen zogeneumden groandschoppe an de achterkante um tröglöp teggen te goan tiedens et vuren. Nen schutteri-je had mangs ok nen rolpeerd. Dit affuut hef nen veertal kleinere wielen en was anvankelek veural op skeepn te vinden. Den tröglöp van dit woapen wöd teggen-egoan deur et gewone met nen flink touw vast te binden bieveurbeeld an nen boom, of an ringen in den stadswal. Later wöd ok dit soort op vestingwarken ebruukt.
Nog altied bestoat doa in Nederlaand en België schutteri-jen dee de olde tradisies in ere holden.
Zo is bieveurbeeld den schutteri-je van Geertruudenbarg reagelmoatig in de weer um belangstellenden te loaten zeen hoo 't doar rundumme 1600 an too ging bi-j den kanönnen op dee vestingwarken. Zie droagt dan volgens tradisie olderwetse drachte en geaven de leden uutvoeringen met kanönnen. Ok In de schutteri-je van Breevoort ku-j reagelmoatig an et wark zeen bi-j bieveurbeeld et volksfeest.
[bewark] Schuttersstuk
Nen schutteri-je leet zich as et eaven kon op nen skilderi-je vereanigen. Zie gingen veur den skilder stoan dee den opdracht kreg de heern zo mooi meugelek uut te beelden. Nen veurbeeld van zo'n schuttersstuk is de Nachtwacht. Ieder lid van den schutteri-je betoalden den skilder, ofhänkelek van den ploats dee hi-j innam op et skilderi-je. Den schutteri-je was oaverigens neet zo bli-j met den aflöp: in ploats van nen gröppe fieren en ordeleken kearls slilderden Rembrandt neet wat hi-j zag. Ernst van de Wetering verkloarden in 2006 dat den Nachtwacht ... in zekere zin is mislukt en dat möt hi-j gewetten hebben. Rembrandt wol zowal den chaos van deur mekaar lopende leu skilderen, as et ploatse nemmen op riege zoas alle veurgoande schuttersskilderi-jen waren dee tied .)
