Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie

Den Olden Kark is et oldsten nog bestoande gebouw van Amsterdam en steet an et Oldekarksplein in et stadsdeel Amsterdam-Centrum. Den karke wierd (woarschienlek in 1306) gewi-jd an den heiligen Nicoloas, biskoppe van Myra, deur Guy van Avesnes, den biskoppe van Utrecht. In september 2006 wierd et 700-joarige gebruuk van dizzen karke eveerd. Ter geleagenheid hiervan wödden op 17 september nen noamaak trög-ehängen van et tiedens den Beeldenstorm van 1566 vort egoanen Angelusklöksken in et kleinen toorntjen boaven op et karkdek.

Onderwarpen 1 13den eeuwe 2 Bouwgeskiednis 2.1 Middeleeuwn 2.2 16e eeuw 2.3 20den eeuwe 3 Baksteengotiek 4 Beeldenstorm 5 Beuke 6 Uutgoande verwiezingen 7 bronvermelding

[bewark] 13den eeuwe

Op den ploats woar den Olden Kark steet, stoand in den 13den eeuwe nen kleinen holten kapelle mit nen begroafploatse. Bekand is dat in 1280 den pastoor van Amestelle (vandage et Olderkark) den zorg hef veur twee karken. Vermeudelek was den tweeden, an Olderkark undergeschikte karke, den (Olde) Kark in Amsterdam. Den karke in Olderkarke is den mooderkarke, moar den dochter in Amsterdam greujden heur in korten tied boaven et hoofd. In 1334 wierd Amsterdam nen zelfstaandigen parochie, dat wil zeggen kreg nen eigen pastoor, en wierd den Olde Kark den parochiekerk van Amsterdam. Hieran kwamen in et beginne van den 15den eeuwe nen end toon et westelek delel van den stad nen eigen parochie kreg: den Ni-jen Kark. Vanof dee tied spraken zie van den Oldekarks- en Ni-jenkarkskante, wat spoodig verkort wierd tot Olde- en Ni-jenkante. Den Olde Kark blef veurlopig de heufdkarke van Amsterdam. Den stadsbraanden van 1421 en 1452 hebt den Olde Kark neet troffen.

[bewark] Bouwgeskiednis

[bewark] Middeleeuwn

Den Olde Kark hef nen rieken bouwgeskiednis. In den tweeden helfte van den 13den eeuwe wödden den holten kapelle vervangen deur nen steen zoalkarke. Noa 1300 bouwden den Amsterdammers nen ruumen hallenkarke: nen dreebeukig gebouw mit smallen, moar eaven hogen zi-jbeuken en nen klein, rechthookig koor, woarschienlek in romaansen stiel. Veur zowiet bekand is et den eersten hallenkarke in Hollaand. Ok nen toorn wierd ebouwd, op den ploatse van den van vandage. Umstreaks 1330 wödt et kleinen koor vervangen deur nen ruumer, éénbeukig koor. In 1330-1350 wödden den smalle zi-jbeuken vervangen deur breden zi-jbeuken (zelfs wat breder dan et middenschip) en begunt den karke te lieken op den noe nog altied bestoanden karke. Dizzen dreebeukigen hallenkarke besteet in gewiezigden vörm nog altied.

In den doarop volgende eeuwn wödt flink ewarkt an den vergroting van den karke, dee vanof dee tied immers nen parochiekarke is. Eerst wödden dee zi-jbeuken in oosteleken richting deur-etrokken, zodat ok et koor dreebeukig wierd, woarnoa nen viefziedigen koorumgäng wödden ebouwd. Doarnoa volgden twee kapellen dee den karke et uuterlek van nen kruuskarke gaven: den Sint Joriskapelle an den noordkante, ebouwd in 1380-1412 (tiedens den restaurasie is et joar 1412 in nen balk van et gewalf evonden), en den Sint Sebastiaanskapelle an den zuudkante, ebouwd in 1450-1460. Echter, dit wödden wier teneet-edoan deur den bouw van ni-jen kapellen.

[bewark] 16e eeuw

In den eersten helfte van den 16den eeuwe is den karke verhoogd. Eerst wierd et schip verhoogd mit nen lechtbeuke, doarnoa, rundumme 1550, wöd ok den kruusing verhoogd (an den verhoging van den dwarsschepen bunt zie neet meer too-ekonmen; dizzen hebt nog altied nooddaeke).

Tenslotte werd in 1558-1560 een lichtbeuk geplaatst op het koor (betaald uit een loterij in 1558) en werd in 1564 de toren verhoogd. Het laatste was noodzakelek geworden door de verhoging van het schip met een lichtbeuk. In 1565 werd de huidige Oudekerkstoren gebouwd.

[bewark] 20den eeuwe

Problemen mit den fundering hebt wier in 1951 geleid tot den sluuting van den karke weagens instortingsgevoar, woarnoa nen 24 joar durenden restaurasie ploatsvond. In 1994/1998 is den karke opni-j restaurierd en beheurt tot den Top 100 der Nederlaandsen UNESCO-monumenten.

[bewark] Baksteengotiek

Den Olde Kark is nen veurbeeld van Hollaandsen baksteengotiek. Den konstruksie is lechte, umdat den heipoaltkes woarop den karke steet, neet genög droagvermeugen hebt: et too-epasten hei wark is nog olderwets (et verhoal dat den karke ebouwd zol wean op nen uutloper van et Muuderzaand is nen foabel eblekken). Den karke hef holten tongewalven en den hogen spitsbogevensters bespoarden muurwark. Op dizeen wieze kon toch nen grooten en ingewekkeld karkgebouw wödden maakt. Et oppervlak van den karke is groot, in vergelieking tot den hoogte. Den uutstroaling van nen hallenkarke is bewoard ebleaven.

[bewark] Beeldenstorm

In den Beeldenstorm van 1566 wödden den altoaren van den Olde Kark verneeld. Noa den Alteratie van 1578 wierd den karke ontdoan van zien beelden en pröttel, en wödden de karke opni-j in-ericht veur den protestantsen eredeenst. In 1584 mochten de koopleu in den karke beurs holden. Den karke is veur dit dool ebruukt tot 1611 (toon den Beurs van Hendrick de Keyser op et Rokin wödden oppend). Vanof 1632 vonden den vergoaderingen van den Karkeroad ofwesselend ploatse in den Olde en Ni-je Karke. Deur den bouw van et stadhoes an den Dam won den Ni-jen Karke an belang en weöd veur altied den heufdkarke. Doarnoa nam et belange van den Olden Karke of.

[bewark] Beuke

• De Oude Kerk te Amsterdam. Bouwgeschiedenis en restauratie (ISBN 90 400 8680 X), uut-egeaven deur Uutgeaveri-je Waanders, in soamenwarking mit den Rieksdeenst veur den Monumentenzörg.

[bewark] Uutgoande verwiezingen

• Olde Kark
• Olde Karkgemeente
• Olde Kark op amsterdam.nl
• Olde Kark (vanof 1300) op bma.amsterdam.nl
• Book oaver Olde Kark verschenen
• Groaven op internet, grofsteen' in den Olde kark van Amsterdam

[bewark] bronvermelding

Den tekste op dit blad of nen eerderen uutvoering doarvan is oaver-enommen van den webstee van et Buro Monumentenzörg Amsterdam, http://www.bmz.amsterdam.nl

Meer ofbeeldingen dee bie dit onderwarp heuren ku-j vienen in de kattegerie Oude Kerk (Amsterdam) van Wikimedia Commons.