Melk

Aandere betekenissen van melk vie'j op Melk (deurverwiespagina)

Glas melk

Melk is n vloeistof (n emulsie van vetdruppels in wäter) die an-emääkt wört deur vrouwelike zoogdieren die net n jong op de wereld ezet ebben. Melk bestet uut vetten, eiwitten, laktose en zolten. De melk die meinsen anmäken numen we moedermelk. Veur de produksie van melk veur de voedingsindustrie wört miestal koemelk gebruukt. Ien liter koemelk weg 1.030 gram. Op veul kleinere skaole wörren geitenmelk en skaopenmelk gebruukt. In onder aandere Ruslaand wört ok peerdenmelk emääkt.

Vetgehaltes

Melk waor gien vet uutehaald is wört volle melk enuumd. t Deruut älen van ongeveer de helfte van de vetten uut de melk levert halfvolle melk op. Maogere melk bevat nog minder vet. Dit levert de volgende vetgehaltes op (uutedrokt in gram vet per liter melk):

• volle melk : meer as 35 g/l
• halfvolle melk : tussen 15 en 18 g/l
• maogere melk : minder as 3 g/l

Laktose-intoleransie

Laktose-intoleransie over de wereld

Der bin meinsen die allergies bin veur koemelkeiwit, dat numen we dan n koemelkallergie. Dit komt veural veur bi'j zoegelingen en jonge kienders. Miestal ebben ze ier op lätere leeftied gien last meer van. 2 tot 6% van de zoegelingen ef disse allergie. Veur disse meinsen veur en meinsen mit n laktose-intolerantie is der ook n melkvervanger van plantäärdige oorsprong bi'jveurbeeld op basis van soja, dit numen we sojamelk. Disse melk bestet uut vet, wäter en eiwitten, mär soja (en dus ook sojamelk) is minder geskikt veur mannen deurdat der fyto-oestrogenen in zitten, n vrouwelik hormoon dat onder aandere veur borstvorming zörgt bi'j mannen. Aandere melkvervangers bin: ävermelk, amandelmelk, häzeneutemelk (of aandere neuten), riestemelk (deur riestemelk zal de bloedsukerspiegel wel stärk stiegen). Bi'j koemelkeiwitallergie kan ook geitenmelk egeven wörren. Umdat ook ier laktose in zit helpt t niet bi'j laktose-intoleransie.

t Merendeel van de meinseid, eskat op 75 tot 81%, is laktose-intolerant, ook in de westerse wereld (waor väke veul melk edrönken wört) bin meinsen väke laktose-intolerant zonder t zelf te märken.

Melk goed veur de botten?

Melkprodukten aelen meer kalsium uut de botten as ze toevoegen. Uut onderzuuk is ebleken dat der meer botontkalking veurkomt bi'j oldere vrouwen die melkprodukten gebruken as bi'j vrouwen die dat niet doen. Um genog kalsium binnen te kriegen ku'j dus beter aandere voedingsbronnen gebruken, bi'jveurbeeld: sterkärsen, spitskool, Chinese kool, rääpstielen, häzeneuten en zeegruunten. t Probleem mit botontkalking in Nederlaand ef meer te mäken mit n vitamine D-tekort umdat vitamine D helpt bi'j de opnäme van kalsium uut de därms.

Nedersaksies

• Algemien: melk
• Drèents: melk, mölk
• Grunnegs: maelk*, mealk* (dikworden melk wordt keel nuimd)
• Tweants:
  • melk (in bepaolde pläätsen wört de -l veurin de mond uutespreuken)
  • meelk (Riessens, Aenters, Maarkels)

Trivia

Je kunnen zelf bekieken o'j laktose-intolerant bin deur twie dägen gien melk, melkprodukten of aandere voeding/drank mit laktose derin te eten of drinken, op de därde dag drink je n iel glas melk, as dit veur problemen zörgt (bv. last van de mäge) dan wee'j da'j laktose-intolerant bin.