Keze

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
De keesmarkt in Gouda
Keesfebriek in Gouda
't Stremmen van de keze
Keze in de uutstalling
Emmentalerkeze

Keze is een voedingsmiddel dat emääkt wört van melk. Bi'j 't mäken van keze wörren de vaste stoffen in de melk (eiwitten, vetten en mineralen) eskeiden van 't vocht. Der wört stremsel, zoersel en zolt bi'j de keze edaon tiedens de bereiding. In keze zit veural veul calcium, mär ook de vitemines A, B en D. Keze wört vanolds ezien as ien van de veule typisch Nederlaanse preducten die väke naor 't butenlaand uut-evoerd wörren.

Stappen bi'j 't mäken van keze[bewark | bronkode bewarken]

De eerste stap bi'j 't mäken van keze is 't stremsel en zoersel bi'j de melk doen. Ierdeur gaon de eiwitten, veural 't caseïne, in de melk samenklonteren, waorbi'j 't vet en vocht in-esleuten wörren. Zo ontstäät 't vrongel. In 't zoersel zit de melkzoerbacterie Lactococcus, de 'bolvormige melkbacterie'. Stremsel wört e-ääld uut de maagin-old van jonge dieren, bi'jveurbeeld van kalvers of kunstmaotig emääkt.

De witte, nog slappe vrongel die nog mär een paor uren epärst is, wördde vrogger väke egeten in Amsterdam as meikeze. Now is meikeze zwat niet meer te kriegen, umdat der niet zoveule liefebbers van bin.

Iernao wört deur snieden en verwärmen zo veule meugelijk vocht uut 't vrongel eknepen. 't Of-etapte vocht iet wei. In de wei zitten nog weerdevolle stoffen en wört bi'jveurbeeld in dierenvoer gebruukt, mär ook in sommige frisdranken.

't Vrongel wört in een vatte edaon en veerder sämen-epärst. Daornao wört 't vrongel in zolt wäter edaon ('t zogeneumde pekelbad). 't Zolt dat in de keze dringt bevordert de korstvorming, de stevigeid, de smääk en ook de oldbääreid. Een febriekskeze blieft langer in de pekel liggen as een echte boerenkeze; daordeur verliest de keze meer vocht en wört 't zolter. Een gewone Goudse febriekskeze zit op ongeveer 3,5% zolt, een febriekskeze met 25% minder zolt (Maaslander) op ongeveer 2,5%, en een boerenkeze op ongeveer 2%.

De keze is nao 't pekelbad nog slap en ef niet veule smääk. Deur de keze te laoten riepen wört 't steviger. De rieping duurt vier weken tot ien jaor. Oe langer de keze riept, oe meer smäken evormd wörren. De mieste Nederlaanders ebben een uut-espreuken veurkeur veur keze met een bepaolde riepingstied. Um de riepingstied van een keze an te geven bestaon der verskillende benämingen. Disse benämingen bin weer-egeven in de onderstaonde tebel.

Benäming Riepingstied
Jonge keze 3 weken
Jong belegen 10 weken
Belegen 4 maonden
Extra belegen 8 maonden
Olde keze 12 maonden
Overjaorige keze 16 maonden of meer

n Aantal keessoorten per laand[bewark | bronkode bewarken]

Nederlaand[bewark | bronkode bewarken]

  • Edammer keze
  • Friese nägelkeze
  • Gröskeze
  • Euikeze
  • Goudse keze
  • Kernhemmer
  • Leidse keze
  • Boerenkeze
  • Smeerkeze
  • Leerdammer
  • Rommedoe
  • Reukkeze
  • Waddenkeze

België[bewark | bronkode bewarken]

  • Paterskeze
  • Brusselse keze
  • Herve
  • Limburger
  • Maredsous
  • Passendale
  • Plateau de Herve
  • Postel
  • Prince-Jean
  • Remedou
  • Rubenskeze
  • Oud Brugge
  • Brugse Blomme
  • Wijnendale

Aandere[bewark | bronkode bewarken]

  • Denemarken: Castello Blue, Danish Blue, Samsø
  • Duutslaand: Musterkeze, Tilsiter
  • Engelaand: Cheddarkeze, Cheshire, Double Gloucester, Lancashire, Shropshire Blue, Stilton, Wensleydale
  • Frankriek: der bestaon een groot antal Franse kezen, veurbeelden bin Camembert, Roquefort en Brie.
  • Griekenlaand: Feta
  • Italië: Bel Paese, Gorgonzola, Mascarpone, Mozzarella, Parmezaanse keze, Pecorino, Ricotta enz.
  • Spanje: Manchego
  • Zwitserlaand: Appenzeller, Emmentaler, Gruyère, Raclette

Nedersaksisch[bewark | bronkode bewarken]

Uutgaonde verwiezingen[bewark | bronkode bewarken]

Wikimedia Commons Commons: Keze - plaetjes, filmkes en/of geluudsbestaanden.
Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaandse dialekt van Gällemunigers.