Joelfeest

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
't Joelblok wördt deur keerls uut 't woald ehaald, de frauwe van 't huus (of dochter) stek 't blok an met hoaltskool van 't joelblok van 't veurige joar, 1832

't Joelfeest is 't Germaansen zunnewendefeest. 't Duurt twaalf dagen, woarvan 'n körtse dag op 't joar, in oonze gregoriaanse kelenderrekkenen 21 desember, de belangriekste is. Vake wördden der joelvuren ontsteuken.

Tied van 't joeln[bewark | bronkode bewarken]

't Joelfeest is aait 't belangrieksten feest ewest van de Germanen en 't meest betekkenisvolsten. 't Göngen dat de 12 nachten van 'n Joeltied dat alle neengne weerlden van 't Germaanse heelal met mekare in anraking kwaam. 't Joelfeest was daorbi'j dan ok 'n best feest waor bliedskap in 't midden stön. De helen Sibbe vierden dit saam as 'n hechte naoberskap. 'n Feest umdat men wös dat de zunne de duustere daangn verdriewen zol en dat in 't Jaorwiel weer 'n goeden dreie kump. 't Is nie vrömd dat 't Joelfeest 'n belangriekste feest op 't jaor is, ze wössen dat ze de koale en duustere dagen van de winter mossen deurstaone umme op die meniere 'n ni'j jaor te kriengn waorop de warme zunne helder weer skienen zol.

Tradisioneel duurden n Joeltied 12 nachten, begönnenden met de laankste en duusterste nacht van 't jaor:, Mirrewinter. Op disse tied stiet 't Jaorwiel stille. Eaglik is 't oale jaor dus al veurlaanges egaone en wachtten men 12 duustere daangn of, tötdat 't Wiel weer begönnen te dreien, wenneer der 'n ni'j jaor ekommen is.

Mirrewinternacht[bewark | bronkode bewarken]

De machtigsten nacht van n Joeltied was de Mirrewinternacht, de laankste nacht van 't jaor, zölf. Tiedens disse nacht kwaam alle geesten (van de veuroalden) vri'j. Alle niet-aardse wezens dwaalden dan ’s nachts de rondte in. Tiedens disse tied bint de meansen 't brekbaarsten. 't Woord “Joel” ("Yule" in Engels) zölf is oeroald en zol "wiel" betekkenen; of zölfs "tied van vreugde", "jaordreiend", "tied van offer", of messchiene "blinde (donkere) tied". Ie waren verstaandig umme tiedens disse nacht better nie allinnig thuus te ween. Luu konnen zomar opiens bezuuk van, beveurbeeld, tröllen kriegen en dan nog op 't beste geval de doden.

De Wilde Jacht[bewark | bronkode bewarken]

Deur de winter hen, mar bi'jna aait tiedens de twaalf Joelnachten, verschennen Woden met zien leger van de Doden, op de Wilde Jacht. De doden wökken metdeun an de Wilde Jacht waren zowel keerls, frauwen as kinders, denne waren bi'jna aait gewelddaodig an eur eande kommen ('störvn in de stried'). Manks wördden de kiekers naor 't taffereel met-ezeugen in de Jacht en mossen dan vake jaoren metdoe. De Wilde Jacht jeug op 'n wölf Fenrir die de zunne verslön waordeur de nacht kwaam.

Vake göngen luu 't kebaal van de stoet nao spölen deur onder aander 't ossenhoornblaosen (noe gebruukt as 'n Mirrewinterhoorn), umme zo eur steun an de jagers te betoegen en de Wilde Jacht te verstarken.

Disse Doden zollen ooit de leste stried tegen 't kwaod mossen vechten, de Ragnarök (eandtied). As men tiedens disse tied 'n bezuuk kriengn zol van Woden met zien Wilde Jacht en de deure was esleuten, konnen men op kommend oongluk wachten. 'n Bezuuk mos gien onheil betekkenen. 'n Stuk grond waorop de Wilde Jacht haren elaand was goed vruchtbaar ewördden. Men zetten dan ok gescheanken in de vörme van etten en draank veur eur klaor. De gronden waorover zi'j vleungn waren vruchtbaarder en de oogsten better. De doden wökken Woden anvoerd kriegt in disse tied de kaanse umme eur Sibben te bezuuken en eur geluk en zeengn te bezörgen.

Fri'j[bewark | bronkode bewarken]

Ok de Germaanse god Fri'j was 'n blangrieke god tiedens de winters, hum reupen meansen an umdat zi'j zo rap mooglik 't wollen hemmen dat de winter laangsbi'j göngen. Worumme as he de god van de zunne en de bleui is wördden he dorumme 'n völle vereerde god bi'j de Germanen]]). Derk met den beer Herinnert nog an disse god, wök zik ait op zien evverzwien verplaatsen.

't Votkommen van 't feest[bewark | bronkode bewarken]

't Haraldskvædi wökke rond 900 onstaone is, is 't ienige skaldenriem van veur 1100 waorop 't Joelfeest enuump wörd. De dichter stelden 't Joelfeest dat op 't laand evierd wördden tegenover 't "Joeldrinken" van de zeekriegers. In stanza 6 van 't lied lödt 't:

De könning wil 't Joel buten (op zee) drinken en 't Spel van Fri'j begönnen.

De uitdrökking Joeldrinken beduudt derop dat 't drinken 'n blangriek gaanksween van 't feest vörmen, 'tgiene op 'n benevveling wes, die geliek-an was an oalere kultussen. De dichter vermeldt ok hiermet Freys leikr, " 't Spel van Fri'j". Fri'j was 'n vruchtbaarheidsgod. Luu kan der dus in elk geval van uutgaone dat 't feest met vroggere vruchtbaarheidsriten epaord göngen die geliek-an waren an de Fri'jkultus, waor ok latere brönnen 't over hebt.

Ok op de Sagen wökke göngen van veuroalden is hier en daor sprake van Joel. Maa in dit tiedsbereik is zeker al mooglike beïnvluuding anwezig vanuut de kerstening en de daormet epaord gaonde kristlike feestenkelender. De offerritueelen die deur Snorri Sturluson en aanderen wörren of-eskilderen wörren nie as authentiek beschouwd. Maa de belöfte die luu met 'n haande op 'n evverzwien oflegden dat daornao dan an Fri'j offerd wörren, schent wel 'n veurkristlik element te ween, ok al is de overlevvering dervan aorig late in de tied bi'j oons an-ekommen.

'n Bettie körter bi'j oons tied steunt luu veural op Snorri Sturluson, die drieë veurkristlike jaorfeesten van de noorlingen nuump: iene bi'j de angaon van de winter, ien tweede rond midwinter en ien derden op de zommer, waorschienlik bi'j 't angaon dervan.


Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eskreven in t Sallaandse dialekt van 't Vechtdal, in de ANS.